Array
(
[TAGS] => 17верасня, МЫедины, адзіннарод
[~TAGS] => 17верасня, МЫедины, адзіннарод
[ID] => 34754
[~ID] => 34754
[NAME] => Голас народа, які не змаглі заглушыць
[~NAME] => Голас народа, які не змаглі заглушыць
[IBLOCK_ID] => 1
[~IBLOCK_ID] => 1
[IBLOCK_SECTION_ID] => 10
[~IBLOCK_SECTION_ID] => 10
[DETAIL_TEXT] => Дзень народнага адзінства – нацыянальнае свята, якое сімвалізуе памкненне беларусаў да міру і незалежнасці. Пра гэта ўголас на ўвесь свет было заяўлена ў 1939 годзе падчас Народнага схода Заходняй Беларусі ў Беластоку, які юрыдычна аформіў уваходжанне заходнебеларускіх зямель у склад БССР. Сярод дэлегатаў на сходзе былі і нашы землякі.
Паланізацыя як этнацыд
Пасля падпісання Рыжскага мірнага дагавора ў 1921 годзе заходнебеларускія землі апынуліся ў складзе Польшчы. Нягледзячы на тое, што ў дагаворы змяшчаўся асобны артыкул пра правы на нацыянальна-культурнае развіццё беларусаў, а Польшча паводле Версальскага дагавора 1919 года ўзяла на сябе абавязкі захоўваць правы нацыянальных меншасцяў, рэальная палітыка ўладаў была зусім іншай. Быў узяты курс на паланізацыю. Польская культура павінна была гаспадарыць на паўночна-ўсходніх землях, а канчатковая мэта – нацыянальная асіміляцыя беларускага насельніцтва. Беларуская мова выціскалася са школьнай адукацыі, з дзяржаўных органаў і органаў мясцовага самакіравання. У якасці сродкаў паланізацыі выкарыстоўваліся і сілавыя метады – пераслед актывістаў, турмы, канцлагеры.
Бераставіччына, якая ўваходзіла ў склад Беластоцкага ваяводства, цярпела тыя ж самыя ўціскі. Паводле звестак, урад Польшчы праводзіў па сутнасці каланіяльную палітыку, накіраваную на пераўтварэнне Заходняй Беларусі ў крыніцу таннай сельскагаспадарчай сыравіны і працоўнай сілы.
Чаму народ хацеў уз'яднання
Сацыяльны ўціск, нацыянальная дыскрымінацыя і дрэнныя эканамічныя ўмовы прывялі да таго, што на Бераставіччыне шырока разгарнуўся нацыянальна-вызваленчы рух. Мясцовае насельніцтва не хацела больш жыць пад Польшчай. Сяляне і рабочыя бачылі, што ў БССР ідзе індустрыялізацыя, будуюцца заводы, адкрываюцца школы на беларускай мове, у той час як Заходняя Беларусь заставалася аграрным і слаба развітым рэгіёнам, дзе беларускае вынішчалася з усіх сфераў жыцця.
Гэтыя настроі не ўзніклі раптоўна ў верасні 1939 года – яны сталі вынікам польская палітыкі. Вось чаму асноўная маса беларускага насельніцтва шчыра вітала чырвонаармейцаў, а 22 кастрычніка 1939 года на выбарах у Народны сход Заходняй Беларусі мясцовыя жыхары галасавалі за тых, хто адстойваў іх інтарэсы ў падполлі.
Дэлегаты ад Бераставіччыны
На тэрыторыі тагачаснага Гродзенскага павета былі створаны 34 выбарчыя акругі. Дэпутатамі былі абраны прадстаўнікі КПЗБ, працаўнікоў і сялян, актыўныя ўдзельнікі рэвалюцыйнага руху. Бераставіччыну на Народным сходзе прадстаўлялі М. А. Алізаровіч, С. П. Бялюцы, К. І. Зарэцкі, Л. М. Лазарчык, М. І. Мянько і А. М. Халявік. У кожнага – уласная гісторыя барацьбы, гісторыя людзей, якія не пажадалі больш жыць пад уладай Польшчы і бачылі сваю будучыню толькі ў аб'яднанні з БССР. Яны рызыкавалі жыццём за права быць беларусамі на сваёй зямлі. Іх голас быў эхам падполля, мітынгаў і маёвак у лясах Бераставіччыны, голасам землякоў, што не змірыліся з акупацыяй.
Жыццё, аддадзенае барацьбе
Сярод бераставіцкіх дэлегатаў адметнае месца займае Леанід Міхайлавіч Лазарчык, ураджэнец вёскі Старынцы. Для яго вызваленне Заходняй Беларусі было справай уласнага сумлення і любові да роднай зямлі.
Леаніду было ўсяго 10 гадоў, калі сям'я ў 1922 годзе вярнулася з Расіі, куды яе лёс закінуў у Першую сусветную вайну. Родная вёска Старынцы была амаль цалкам спалена. Бацька, як і іншыя аднавяскоўцы, выкапаў зямлянку, дзе сям'я пражыла тры гады.
Можна толькі ўявіць, якія ўражанні пакінула гэта ў хлопца. Ён бачыў разбурэнне ўсяго, што складала яго свет. Але менавіта з гэтага бяспраўя, з гэтай галечы і расла рашучасць змяніць парадак рэчаў.
У 1930 годзе Леаніда прынялі ў камсамол. Ён уступіў у арганізацыю, якая дзейнічала ў падполлі, пад пастаяннай пагрозай арышту і катаванняў. У лістападзе 1931 года падпольшчыкі прымалі ўдзел у палітычнай маніфестацыі ў Бераставічанах. Пасля яе былі арыштаваны ўсе члены Бераставіцкага райкама КПЗБ і райкама камсамола.
У 1932 годзе Леанід Міхайлавіч уступіў у члены КПЗБ і быў абраны сакратаром падпольнай партячэйкі. У 1934-м ён – сакратар падпольнага Бераставіцкага райкама камсамола. Пад яго кіраўніцтвам падпольшчыкі праводзілі маёўкі, арганізоўвалі сходкі, распаўсюджвалі нелегальную літаратуру.
У канцы 1934 года шматлюдную палітычную маёўку правялі ва ўрочышчы Чарапкоўшчына, што паміж вёскамі Старынцы, Зайкаўшчына, Сінькі і Пархімаўцы. Увосень таго ж года сезонныя рабочыя з вёсак Бераставічаны, Плюскалаўцы, Старынцы, Эймінаўцы, якія ўбіралі бульбу на землях пана Касакоўскага, аб'явілі забастоўку з-за нізкай аплаты працы. Каб дамагчыся свайго, патрэбна было перашкодзіць памешчыку наняць рабочых з іншых вёсак. Падпольшчыкі правялі растлумачальную і агітацыйную работу сярод сялян, выпусцілі некалькі соцен лістовак. І Касакоўскі быў вымушаны пагадзіцца з патрабаваннямі сялян — перамога была за працоўнымі.
У студзені 1935 года Лазарчыка абралі сакратаром райкама КПЗБ. Яму даводзілася сустракацца з многімі членамі акруговага камітэта і цэнтра, у тым ліку з Сяргеем Прытыцкім. Двойчы ён бываў у хаце Прытыцкіх у вёсцы Гаркавічы.
На працягу 1935 года Леаніда Міхайлавіча некалькі разоў затрымлівала паліцыя. А ў 1936-м пасля катаванняў ён быў прыгавораны да шасці гадоў турмы. Вярнуўся дадому 9 верасня 1939 года – пасля напада фашысцкай Германіі на Польшчу, калі польская турма адкрыла свае дзверы для палітвязняў.
Менавіта гэты чалавек, які прайшоў праз падполле, катаванні і турму, прадстаўляў Бераставіччыну на Народным сходзе. Яго голас быў не голасам выпадковага чалавека, а голасам тых, хто заплаціў за права гаварыць па-беларуску сваёй свабодай.
[~DETAIL_TEXT] => Дзень народнага адзінства – нацыянальнае свята, якое сімвалізуе памкненне беларусаў да міру і незалежнасці. Пра гэта ўголас на ўвесь свет было заяўлена ў 1939 годзе падчас Народнага схода Заходняй Беларусі ў Беластоку, які юрыдычна аформіў уваходжанне заходнебеларускіх зямель у склад БССР. Сярод дэлегатаў на сходзе былі і нашы землякі.
Паланізацыя як этнацыд
Пасля падпісання Рыжскага мірнага дагавора ў 1921 годзе заходнебеларускія землі апынуліся ў складзе Польшчы. Нягледзячы на тое, што ў дагаворы змяшчаўся асобны артыкул пра правы на нацыянальна-культурнае развіццё беларусаў, а Польшча паводле Версальскага дагавора 1919 года ўзяла на сябе абавязкі захоўваць правы нацыянальных меншасцяў, рэальная палітыка ўладаў была зусім іншай. Быў узяты курс на паланізацыю. Польская культура павінна была гаспадарыць на паўночна-ўсходніх землях, а канчатковая мэта – нацыянальная асіміляцыя беларускага насельніцтва. Беларуская мова выціскалася са школьнай адукацыі, з дзяржаўных органаў і органаў мясцовага самакіравання. У якасці сродкаў паланізацыі выкарыстоўваліся і сілавыя метады – пераслед актывістаў, турмы, канцлагеры.
Бераставіччына, якая ўваходзіла ў склад Беластоцкага ваяводства, цярпела тыя ж самыя ўціскі. Паводле звестак, урад Польшчы праводзіў па сутнасці каланіяльную палітыку, накіраваную на пераўтварэнне Заходняй Беларусі ў крыніцу таннай сельскагаспадарчай сыравіны і працоўнай сілы.
Чаму народ хацеў уз'яднання
Сацыяльны ўціск, нацыянальная дыскрымінацыя і дрэнныя эканамічныя ўмовы прывялі да таго, што на Бераставіччыне шырока разгарнуўся нацыянальна-вызваленчы рух. Мясцовае насельніцтва не хацела больш жыць пад Польшчай. Сяляне і рабочыя бачылі, што ў БССР ідзе індустрыялізацыя, будуюцца заводы, адкрываюцца школы на беларускай мове, у той час як Заходняя Беларусь заставалася аграрным і слаба развітым рэгіёнам, дзе беларускае вынішчалася з усіх сфераў жыцця.
Гэтыя настроі не ўзніклі раптоўна ў верасні 1939 года – яны сталі вынікам польская палітыкі. Вось чаму асноўная маса беларускага насельніцтва шчыра вітала чырвонаармейцаў, а 22 кастрычніка 1939 года на выбарах у Народны сход Заходняй Беларусі мясцовыя жыхары галасавалі за тых, хто адстойваў іх інтарэсы ў падполлі.
Дэлегаты ад Бераставіччыны
На тэрыторыі тагачаснага Гродзенскага павета былі створаны 34 выбарчыя акругі. Дэпутатамі былі абраны прадстаўнікі КПЗБ, працаўнікоў і сялян, актыўныя ўдзельнікі рэвалюцыйнага руху. Бераставіччыну на Народным сходзе прадстаўлялі М. А. Алізаровіч, С. П. Бялюцы, К. І. Зарэцкі, Л. М. Лазарчык, М. І. Мянько і А. М. Халявік. У кожнага – уласная гісторыя барацьбы, гісторыя людзей, якія не пажадалі больш жыць пад уладай Польшчы і бачылі сваю будучыню толькі ў аб'яднанні з БССР. Яны рызыкавалі жыццём за права быць беларусамі на сваёй зямлі. Іх голас быў эхам падполля, мітынгаў і маёвак у лясах Бераставіччыны, голасам землякоў, што не змірыліся з акупацыяй.
Жыццё, аддадзенае барацьбе
Сярод бераставіцкіх дэлегатаў адметнае месца займае Леанід Міхайлавіч Лазарчык, ураджэнец вёскі Старынцы. Для яго вызваленне Заходняй Беларусі было справай уласнага сумлення і любові да роднай зямлі.
Леаніду было ўсяго 10 гадоў, калі сям'я ў 1922 годзе вярнулася з Расіі, куды яе лёс закінуў у Першую сусветную вайну. Родная вёска Старынцы была амаль цалкам спалена. Бацька, як і іншыя аднавяскоўцы, выкапаў зямлянку, дзе сям'я пражыла тры гады.
Можна толькі ўявіць, якія ўражанні пакінула гэта ў хлопца. Ён бачыў разбурэнне ўсяго, што складала яго свет. Але менавіта з гэтага бяспраўя, з гэтай галечы і расла рашучасць змяніць парадак рэчаў.
У 1930 годзе Леаніда прынялі ў камсамол. Ён уступіў у арганізацыю, якая дзейнічала ў падполлі, пад пастаяннай пагрозай арышту і катаванняў. У лістападзе 1931 года падпольшчыкі прымалі ўдзел у палітычнай маніфестацыі ў Бераставічанах. Пасля яе былі арыштаваны ўсе члены Бераставіцкага райкама КПЗБ і райкама камсамола.
У 1932 годзе Леанід Міхайлавіч уступіў у члены КПЗБ і быў абраны сакратаром падпольнай партячэйкі. У 1934-м ён – сакратар падпольнага Бераставіцкага райкама камсамола. Пад яго кіраўніцтвам падпольшчыкі праводзілі маёўкі, арганізоўвалі сходкі, распаўсюджвалі нелегальную літаратуру.
У канцы 1934 года шматлюдную палітычную маёўку правялі ва ўрочышчы Чарапкоўшчына, што паміж вёскамі Старынцы, Зайкаўшчына, Сінькі і Пархімаўцы. Увосень таго ж года сезонныя рабочыя з вёсак Бераставічаны, Плюскалаўцы, Старынцы, Эймінаўцы, якія ўбіралі бульбу на землях пана Касакоўскага, аб'явілі забастоўку з-за нізкай аплаты працы. Каб дамагчыся свайго, патрэбна было перашкодзіць памешчыку наняць рабочых з іншых вёсак. Падпольшчыкі правялі растлумачальную і агітацыйную работу сярод сялян, выпусцілі некалькі соцен лістовак. І Касакоўскі быў вымушаны пагадзіцца з патрабаваннямі сялян — перамога была за працоўнымі.
У студзені 1935 года Лазарчыка абралі сакратаром райкама КПЗБ. Яму даводзілася сустракацца з многімі членамі акруговага камітэта і цэнтра, у тым ліку з Сяргеем Прытыцкім. Двойчы ён бываў у хаце Прытыцкіх у вёсцы Гаркавічы.
На працягу 1935 года Леаніда Міхайлавіча некалькі разоў затрымлівала паліцыя. А ў 1936-м пасля катаванняў ён быў прыгавораны да шасці гадоў турмы. Вярнуўся дадому 9 верасня 1939 года – пасля напада фашысцкай Германіі на Польшчу, калі польская турма адкрыла свае дзверы для палітвязняў.
Менавіта гэты чалавек, які прайшоў праз падполле, катаванні і турму, прадстаўляў Бераставіччыну на Народным сходзе. Яго голас быў не голасам выпадковага чалавека, а голасам тых, хто заплаціў за права гаварыць па-беларуску сваёй свабодай.
[DETAIL_TEXT_TYPE] => html
[~DETAIL_TEXT_TYPE] => html
[PREVIEW_TEXT] => Дзень народнага адзінства – нацыянальнае свята, якое сімвалізуе памкненне беларусаў да міру і незалежнасці. Пра гэта ўголас на ўвесь свет было заяўлена ў 1939 годзе падчас Народнага схода Заходняй Беларусі ў Беластоку, які юрыдычна аформіў уваходжанне заходнебеларускіх зямель у склад БССР. Сярод дэлегатаў на сходзе былі і нашы землякі.
[~PREVIEW_TEXT] => Дзень народнага адзінства – нацыянальнае свята, якое сімвалізуе памкненне беларусаў да міру і незалежнасці. Пра гэта ўголас на ўвесь свет было заяўлена ў 1939 годзе падчас Народнага схода Заходняй Беларусі ў Беластоку, які юрыдычна аформіў уваходжанне заходнебеларускіх зямель у склад БССР. Сярод дэлегатаў на сходзе былі і нашы землякі.
[PREVIEW_TEXT_TYPE] => text
[~PREVIEW_TEXT_TYPE] => text
[DETAIL_PICTURE] => Array
(
[ID] => 77230
[TIMESTAMP_X] => 12.09.2026 11:26:56
[MODULE_ID] => iblock
[HEIGHT] => 813
[WIDTH] => 1200
[FILE_SIZE] => 51728
[CONTENT_TYPE] => image/webp
[SUBDIR] => iblock/e45
[FILE_NAME] => ii6polelmwrv2buhowb4vbwa9oehq5os.webp
[ORIGINAL_NAME] => fd3c637de7d59401eda8bce5f9cfae04.webp
[DESCRIPTION] =>
[HANDLER_ID] =>
[EXTERNAL_ID] => 3rw31rytbmzasbs0xp5euhdah0jis2f0
[VERSION_ORIGINAL_ID] =>
[META] =>
[SRC] => /upload/iblock/e45/ii6polelmwrv2buhowb4vbwa9oehq5os.webp
[UNSAFE_SRC] => /upload/iblock/e45/ii6polelmwrv2buhowb4vbwa9oehq5os.webp
[SAFE_SRC] => /upload/iblock/e45/ii6polelmwrv2buhowb4vbwa9oehq5os.webp
[ALT] => Голас народа, які не змаглі заглушыць
[TITLE] => Голас народа, які не змаглі заглушыць
)
[~DETAIL_PICTURE] => 77230
[TIMESTAMP_X] => 12.09.2026 11:26:56
[~TIMESTAMP_X] => 12.09.2026 11:26:56
[ACTIVE_FROM_X] => 2026-09-12 11:30:00
[~ACTIVE_FROM_X] => 2026-09-12 11:30:00
[ACTIVE_FROM] => 12.09.2026 14:30:00
[~ACTIVE_FROM] => 12.09.2026 14:30:00
[LIST_PAGE_URL] => /news/
[~LIST_PAGE_URL] => /news/
[DETAIL_PAGE_URL] => /news/obshchestvo/golas-naroda/
[~DETAIL_PAGE_URL] => /news/obshchestvo/golas-naroda/
[LANG_DIR] => /
[~LANG_DIR] => /
[CODE] => golas-naroda
[~CODE] => golas-naroda
[EXTERNAL_ID] => 34754
[~EXTERNAL_ID] => 34754
[IBLOCK_TYPE_ID] => news
[~IBLOCK_TYPE_ID] => news
[IBLOCK_CODE] => corporate_news_s1
[~IBLOCK_CODE] => corporate_news_s1
[IBLOCK_EXTERNAL_ID] =>
[~IBLOCK_EXTERNAL_ID] =>
[LID] => s1
[~LID] => s1
[NAV_RESULT] =>
[NAV_CACHED_DATA] =>
[DISPLAY_ACTIVE_FROM] => 12.09.2026
[IPROPERTY_VALUES] => Array
(
[SECTION_META_TITLE] => Голас народа, які не змаглі заглушыць
[SECTION_META_KEYWORDS] => Новости
[SECTION_META_DESCRIPTION] =>
[SECTION_PAGE_TITLE] => Голас народа, які не змаглі заглушыць
[ELEMENT_META_TITLE] => Голас народа, які не змаглі заглушыць
[ELEMENT_META_KEYWORDS] => Общество
[ELEMENT_META_DESCRIPTION] => Дзень народнага адзінства – нацыянальнае свята, якое сімвалізуе памкненне беларусаў да міру і незалежнасці Пра гэта ўголас на ўвесь свет было заяўлена ў 1939 годзе падчас Народнага схода Заходняй Беларусі ў Беластоку, які юрыдычна аформіў уваходжанне заходнебеларускіх зямель у склад БССР.
[ELEMENT_PAGE_TITLE] => Голас народа, які не змаглі заглушыць
)
[FIELDS] => Array
(
[TAGS] => 17верасня, МЫедины, адзіннарод
)
[PROPERTIES] => Array
(
[VIDEO] => Array
(
[ID] => 4
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Видео
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => VIDEO
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => F
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] => mpg, avi, wmv, mpeg, mpe, flv, mp4
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Видео
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[DONT_SHOW] => Array
(
[ID] => 6
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Не отображать в верхней карусели на главной
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => DONT_SHOW
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => C
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[VALUE_ENUM_ID] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Не отображать в верхней карусели на главной
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[AUTHOR] => Array
(
[ID] => 7
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Автор
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => AUTHOR
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => S
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] => 13621
[VALUE] => Святлана Ганчарова
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] => Святлана Ганчарова
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Автор
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[WATERMARKER] => Array
(
[ID] => 8
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Водяной знак
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => WATERMARKER
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => F
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] => jpg, gif, bmp, png, jpeg, webp
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Водяной знак
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[WATERMARKER_PREV] => Array
(
[ID] => 9
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Водяной знак в превью
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => WATERMARKER_PREV
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => F
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] => jpg, gif, bmp, png, jpeg, webp
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Водяной знак в превью
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[DONT_SHOW_LIST] => Array
(
[ID] => 11
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Не отображать в карусели с разделами на главной
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => DONT_SHOW_LIST
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => C
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[VALUE_ENUM_ID] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Не отображать в карусели с разделами на главной
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[MAIN_SECTION] => Array
(
[ID] => 12
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Главный раздел
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => MAIN_SECTION
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] => 13644
[VALUE] => Общество
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] => Общество
[VALUE_XML_ID] => /news/obshchestvo/
[VALUE_SORT] => 17
[VALUE_ENUM_ID] => 22
[~VALUE] => Общество
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Главный раздел
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[PHOTOGRAPHER] => Array
(
[ID] => 13
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Фотограф
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => PHOTOGRAPHER
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => S
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] => 13623
[VALUE] => з адкрытых інтэрнэт-крыніц і кнігі "Памяць" Бераставіцкага раёна
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] => з адкрытых інтэрнэт-крыніц і кнігі "Памяць" Бераставіцкага раёна
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Фотограф
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[NASHE_VIDEO] => Array
(
[ID] => 14
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Наше видео
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => NASHE_VIDEO
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => S
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] => video
[USER_TYPE_SETTINGS] => Array
(
[BUFFER_LENGTH] => 10
[CONTROLBAR] => bottom
[AUTOSTART] => N
[VOLUME] => 90
[SKIN] =>
[FLASHVARS] =>
[WMODE_FLV] => transparent
[BGCOLOR] => FFFFFF
[COLOR] => 000000
[OVER_COLOR] => 000000
[SCREEN_COLOR] => 000000
[SILVERVARS] =>
[WMODE_WMV] => windowless
[WIDTH] => 400
[HEIGHT] => 300
)
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Наше видео
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[YOUTUBE_VIDEO] => Array
(
[ID] => 15
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Наше видео ютуб
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => YOUTUBE_VIDEO
[DEFAULT_VALUE] => https://www.youtube.com/embed/
[PROPERTY_TYPE] => S
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Наше видео ютуб
[~DEFAULT_VALUE] => https://www.youtube.com/embed/
)
[YES_WATERMARK] => Array
(
[ID] => 17
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Выводить водяной знак
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => YES_WATERMARK
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => C
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[VALUE_ENUM_ID] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Выводить водяной знак
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[YES_WATERMARK_PREV] => Array
(
[ID] => 18
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Выводить водяной знак превью
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => YES_WATERMARK_PREV
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => C
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[VALUE_ENUM_ID] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Выводить водяной знак превью
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[DETAIL_PICTERS_NEW] => Array
(
[ID] => 19
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Детальная картинка
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => DETAIL_PICTERS_NEW
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => F
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] => jpg, gif, bmp, png, jpeg, webp
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Детальная картинка
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
)
[DISPLAY_PROPERTIES] => Array
(
[AUTHOR] => Array
(
[ID] => 7
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Автор
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => AUTHOR
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => S
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] => 13621
[VALUE] => Святлана Ганчарова
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] => Святлана Ганчарова
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Автор
[~DEFAULT_VALUE] =>
[DISPLAY_VALUE] => Святлана Ганчарова
)
[PHOTOGRAPHER] => Array
(
[ID] => 13
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Фотограф
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => PHOTOGRAPHER
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => S
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] => 13623
[VALUE] => з адкрытых інтэрнэт-крыніц і кнігі "Памяць" Бераставіцкага раёна
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] => з адкрытых інтэрнэт-крыніц і кнігі "Памяць" Бераставіцкага раёна
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Фотограф
[~DEFAULT_VALUE] =>
[DISPLAY_VALUE] => з адкрытых інтэрнэт-крыніц і кнігі "Памяць" Бераставіцкага раёна
)
)
[IBLOCK] => Array
(
[ID] => 1
[~ID] => 1
[TIMESTAMP_X] => 05.09.2026 23:21:37
[~TIMESTAMP_X] => 05.09.2026 23:21:37
[IBLOCK_TYPE_ID] => news
[~IBLOCK_TYPE_ID] => news
[LID] => s1
[~LID] => s1
[CODE] => corporate_news_s1
[~CODE] => corporate_news_s1
[API_CODE] =>
[~API_CODE] =>
[REST_ON] => N
[~REST_ON] => N
[NAME] => Новости
[~NAME] => Новости
[ACTIVE] => Y
[~ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[~SORT] => 500
[LIST_PAGE_URL] => /news/
[~LIST_PAGE_URL] => /news/
[DETAIL_PAGE_URL] => #SITE_DIR#/news/#SECTION_CODE_PATH#/#ELEMENT_CODE#/
[~DETAIL_PAGE_URL] => #SITE_DIR#/news/#SECTION_CODE_PATH#/#ELEMENT_CODE#/
[SECTION_PAGE_URL] => #SITE_DIR#/news/#SECTION_CODE_PATH#/
[~SECTION_PAGE_URL] => #SITE_DIR#/news/#SECTION_CODE_PATH#/
[CANONICAL_PAGE_URL] => https://beresta.by/news/corporate_news_s1/
[~CANONICAL_PAGE_URL] => https://beresta.by/news/corporate_news_s1/
[PICTURE] =>
[~PICTURE] =>
[DESCRIPTION] =>
[~DESCRIPTION] =>
[DESCRIPTION_TYPE] => text
[~DESCRIPTION_TYPE] => text
[RSS_TTL] => 24
[~RSS_TTL] => 24
[RSS_ACTIVE] => Y
[~RSS_ACTIVE] => Y
[RSS_FILE_ACTIVE] => N
[~RSS_FILE_ACTIVE] => N
[RSS_FILE_LIMIT] =>
[~RSS_FILE_LIMIT] =>
[RSS_FILE_DAYS] =>
[~RSS_FILE_DAYS] =>
[RSS_YANDEX_ACTIVE] => N
[~RSS_YANDEX_ACTIVE] => N
[XML_ID] =>
[~XML_ID] =>
[TMP_ID] => c0e792eea55f78fdf2f56a185b80509e
[~TMP_ID] => c0e792eea55f78fdf2f56a185b80509e
[INDEX_ELEMENT] => Y
[~INDEX_ELEMENT] => Y
[INDEX_SECTION] => Y
[~INDEX_SECTION] => Y
[WORKFLOW] => N
[~WORKFLOW] => N
[BIZPROC] => N
[~BIZPROC] => N
[SECTION_CHOOSER] => L
[~SECTION_CHOOSER] => L
[LIST_MODE] =>
[~LIST_MODE] =>
[RIGHTS_MODE] => S
[~RIGHTS_MODE] => S
[SECTION_PROPERTY] => N
[~SECTION_PROPERTY] => N
[PROPERTY_INDEX] => N
[~PROPERTY_INDEX] => N
[VERSION] => 1
[~VERSION] => 1
[LAST_CONV_ELEMENT] => 0
[~LAST_CONV_ELEMENT] => 0
[SOCNET_GROUP_ID] =>
[~SOCNET_GROUP_ID] =>
[EDIT_FILE_BEFORE] =>
[~EDIT_FILE_BEFORE] =>
[EDIT_FILE_AFTER] =>
[~EDIT_FILE_AFTER] =>
[SECTIONS_NAME] => Разделы
[~SECTIONS_NAME] => Разделы
[SECTION_NAME] => Раздел
[~SECTION_NAME] => Раздел
[ELEMENTS_NAME] => Элементы
[~ELEMENTS_NAME] => Элементы
[ELEMENT_NAME] => Элемент
[~ELEMENT_NAME] => Элемент
[FULLTEXT_INDEX] => N
[~FULLTEXT_INDEX] => N
[EXTERNAL_ID] =>
[~EXTERNAL_ID] =>
[LANG_DIR] => /
[~LANG_DIR] => /
[SERVER_NAME] => beresta.by
[~SERVER_NAME] => beresta.by
)
[SECTION] => Array
(
[PATH] => Array
(
[0] => Array
(
[ID] => 10
[~ID] => 10
[CODE] => obshchestvo
[~CODE] => obshchestvo
[XML_ID] =>
[~XML_ID] =>
[EXTERNAL_ID] =>
[~EXTERNAL_ID] =>
[IBLOCK_ID] => 1
[~IBLOCK_ID] => 1
[IBLOCK_SECTION_ID] =>
[~IBLOCK_SECTION_ID] =>
[SORT] => 500
[~SORT] => 500
[NAME] => Общество
[~NAME] => Общество
[ACTIVE] => Y
[~ACTIVE] => Y
[DEPTH_LEVEL] => 1
[~DEPTH_LEVEL] => 1
[SECTION_PAGE_URL] => /news/obshchestvo/
[~SECTION_PAGE_URL] => /news/obshchestvo/
[IBLOCK_TYPE_ID] => news
[~IBLOCK_TYPE_ID] => news
[IBLOCK_CODE] => corporate_news_s1
[~IBLOCK_CODE] => corporate_news_s1
[IBLOCK_EXTERNAL_ID] =>
[~IBLOCK_EXTERNAL_ID] =>
[GLOBAL_ACTIVE] => Y
[~GLOBAL_ACTIVE] => Y
[IPROPERTY_VALUES] => Array
(
[SECTION_META_TITLE] => Общество
[SECTION_META_KEYWORDS] => Новости
[SECTION_META_DESCRIPTION] =>
[SECTION_PAGE_TITLE] => Общество
[ELEMENT_META_TITLE] => Общество
[ELEMENT_META_KEYWORDS] => Новости
[ELEMENT_META_DESCRIPTION] => .
[ELEMENT_PAGE_TITLE] => Общество
)
)
)
)
[SECTION_URL] => /news/obshchestvo/
[META_TAGS] => Array
(
[TITLE] => Голас народа, які не змаглі заглушыць
[BROWSER_TITLE] => Голас народа, які не змаглі заглушыць
[KEYWORDS] => Общество
[DESCRIPTION] => Дзень народнага адзінства – нацыянальнае свята, якое сімвалізуе памкненне беларусаў да міру і незалежнасці Пра гэта ўголас на ўвесь свет было заяўлена ў 1939 годзе падчас Народнага схода Заходняй Беларусі ў Беластоку, які юрыдычна аформіў уваходжанне заходнебеларускіх зямель у склад БССР.
)
)
12.09.2026
Голас народа, які не змаглі заглушыць
Дзень народнага адзінства – нацыянальнае свята, якое сімвалізуе памкненне беларусаў да міру і незалежнасці. Пра гэта ўголас на ўвесь свет было заяўлена ў 1939 годзе падчас Народнага схода Заходняй Беларусі ў Беластоку, які юрыдычна аформіў уваходжанне заходнебеларускіх зямель у склад БССР. Сярод дэлегатаў на сходзе былі і нашы землякі.
Паланізацыя як этнацыд
Пасля падпісання Рыжскага мірнага дагавора ў 1921 годзе заходнебеларускія землі апынуліся ў складзе Польшчы. Нягледзячы на тое, што ў дагаворы змяшчаўся асобны артыкул пра правы на нацыянальна-культурнае развіццё беларусаў, а Польшча паводле Версальскага дагавора 1919 года ўзяла на сябе абавязкі захоўваць правы нацыянальных меншасцяў, рэальная палітыка ўладаў была зусім іншай. Быў узяты курс на паланізацыю. Польская культура павінна была гаспадарыць на паўночна-ўсходніх землях, а канчатковая мэта – нацыянальная асіміляцыя беларускага насельніцтва. Беларуская мова выціскалася са школьнай адукацыі, з дзяржаўных органаў і органаў мясцовага самакіравання. У якасці сродкаў паланізацыі выкарыстоўваліся і сілавыя метады – пераслед актывістаў, турмы, канцлагеры.
Бераставіччына, якая ўваходзіла ў склад Беластоцкага ваяводства, цярпела тыя ж самыя ўціскі. Паводле звестак, урад Польшчы праводзіў па сутнасці каланіяльную палітыку, накіраваную на пераўтварэнне Заходняй Беларусі ў крыніцу таннай сельскагаспадарчай сыравіны і працоўнай сілы.
Чаму народ хацеў уз'яднання
Сацыяльны ўціск, нацыянальная дыскрымінацыя і дрэнныя эканамічныя ўмовы прывялі да таго, што на Бераставіччыне шырока разгарнуўся нацыянальна-вызваленчы рух. Мясцовае насельніцтва не хацела больш жыць пад Польшчай. Сяляне і рабочыя бачылі, што ў БССР ідзе індустрыялізацыя, будуюцца заводы, адкрываюцца школы на беларускай мове, у той час як Заходняя Беларусь заставалася аграрным і слаба развітым рэгіёнам, дзе беларускае вынішчалася з усіх сфераў жыцця.
Гэтыя настроі не ўзніклі раптоўна ў верасні 1939 года – яны сталі вынікам польская палітыкі. Вось чаму асноўная маса беларускага насельніцтва шчыра вітала чырвонаармейцаў, а 22 кастрычніка 1939 года на выбарах у Народны сход Заходняй Беларусі мясцовыя жыхары галасавалі за тых, хто адстойваў іх інтарэсы ў падполлі.
Дэлегаты ад Бераставіччыны
На тэрыторыі тагачаснага Гродзенскага павета былі створаны 34 выбарчыя акругі. Дэпутатамі былі абраны прадстаўнікі КПЗБ, працаўнікоў і сялян, актыўныя ўдзельнікі рэвалюцыйнага руху. Бераставіччыну на Народным сходзе прадстаўлялі М. А. Алізаровіч, С. П. Бялюцы, К. І. Зарэцкі, Л. М. Лазарчык, М. І. Мянько і А. М. Халявік. У кожнага – уласная гісторыя барацьбы, гісторыя людзей, якія не пажадалі больш жыць пад уладай Польшчы і бачылі сваю будучыню толькі ў аб'яднанні з БССР. Яны рызыкавалі жыццём за права быць беларусамі на сваёй зямлі. Іх голас быў эхам падполля, мітынгаў і маёвак у лясах Бераставіччыны, голасам землякоў, што не змірыліся з акупацыяй.
Жыццё, аддадзенае барацьбе
Сярод бераставіцкіх дэлегатаў адметнае месца займае Леанід Міхайлавіч Лазарчык, ураджэнец вёскі Старынцы. Для яго вызваленне Заходняй Беларусі было справай уласнага сумлення і любові да роднай зямлі.
Леаніду было ўсяго 10 гадоў, калі сям'я ў 1922 годзе вярнулася з Расіі, куды яе лёс закінуў у Першую сусветную вайну. Родная вёска Старынцы была амаль цалкам спалена. Бацька, як і іншыя аднавяскоўцы, выкапаў зямлянку, дзе сям'я пражыла тры гады.
Можна толькі ўявіць, якія ўражанні пакінула гэта ў хлопца. Ён бачыў разбурэнне ўсяго, што складала яго свет. Але менавіта з гэтага бяспраўя, з гэтай галечы і расла рашучасць змяніць парадак рэчаў.
У 1930 годзе Леаніда прынялі ў камсамол. Ён уступіў у арганізацыю, якая дзейнічала ў падполлі, пад пастаяннай пагрозай арышту і катаванняў. У лістападзе 1931 года падпольшчыкі прымалі ўдзел у палітычнай маніфестацыі ў Бераставічанах. Пасля яе былі арыштаваны ўсе члены Бераставіцкага райкама КПЗБ і райкама камсамола.
У 1932 годзе Леанід Міхайлавіч уступіў у члены КПЗБ і быў абраны сакратаром падпольнай партячэйкі. У 1934-м ён – сакратар падпольнага Бераставіцкага райкама камсамола. Пад яго кіраўніцтвам падпольшчыкі праводзілі маёўкі, арганізоўвалі сходкі, распаўсюджвалі нелегальную літаратуру.
У канцы 1934 года шматлюдную палітычную маёўку правялі ва ўрочышчы Чарапкоўшчына, што паміж вёскамі Старынцы, Зайкаўшчына, Сінькі і Пархімаўцы. Увосень таго ж года сезонныя рабочыя з вёсак Бераставічаны, Плюскалаўцы, Старынцы, Эймінаўцы, якія ўбіралі бульбу на землях пана Касакоўскага, аб'явілі забастоўку з-за нізкай аплаты працы. Каб дамагчыся свайго, патрэбна было перашкодзіць памешчыку наняць рабочых з іншых вёсак. Падпольшчыкі правялі растлумачальную і агітацыйную работу сярод сялян, выпусцілі некалькі соцен лістовак. І Касакоўскі быў вымушаны пагадзіцца з патрабаваннямі сялян — перамога была за працоўнымі.
У студзені 1935 года Лазарчыка абралі сакратаром райкама КПЗБ. Яму даводзілася сустракацца з многімі членамі акруговага камітэта і цэнтра, у тым ліку з Сяргеем Прытыцкім. Двойчы ён бываў у хаце Прытыцкіх у вёсцы Гаркавічы.
На працягу 1935 года Леаніда Міхайлавіча некалькі разоў затрымлівала паліцыя. А ў 1936-м пасля катаванняў ён быў прыгавораны да шасці гадоў турмы. Вярнуўся дадому 9 верасня 1939 года – пасля напада фашысцкай Германіі на Польшчу, калі польская турма адкрыла свае дзверы для палітвязняў.
Менавіта гэты чалавек, які прайшоў праз падполле, катаванні і турму, прадстаўляў Бераставіччыну на Народным сходзе. Яго голас быў не голасам выпадковага чалавека, а голасам тых, хто заплаціў за права гаварыць па-беларуску сваёй свабодай.
Автор: Святлана Ганчарова
Фото: з адкрытых інтэрнэт-крыніц і кнігі "Памяць" Бераставіцкага раёна
