Array
(
[TAGS] =>
[~TAGS] =>
[ID] => 11806
[~ID] => 11806
[NAME] => Аляксандр Матросаў. Герой на ўсе часы
[~NAME] => Аляксандр Матросаў. Герой на ўсе часы
[IBLOCK_ID] => 1
[~IBLOCK_ID] => 1
[IBLOCK_SECTION_ID] => 37
[~IBLOCK_SECTION_ID] => 37
[DETAIL_TEXT] =>
5 лютага споўнілася 100 гадоў з дня нараджэння Аляксандра Матросава, Героя Савецкага Саюза. Яго імем названа вуліца ў гарпасёлку Вялікая Бераставіца. Так бераставічане ўшанавалі легендарны подзвіг 19-гадовага аўтаматчыка,які закрыў сабой амбразуру нямецкага дзота.
Дзёрзкае дзяцінства
Тыя, хто быў народжаны і вырас у часы СССР, яшчэ са школьнай лавы ведалі пра подзвіг Аляксандра Матросава. Нарадзiўся юны герой у лютым 1924 года ў Днепрапятроўску, у сям’i рабочага. Рана застаўся без бацькоў, таму з 1935 года выхоўваўся ў Iванаўскiм дзiцячым доме (Ульянаўская вобласць), дзе скончыў 7 класаў. Падлетак любiў працу, прыроду, вылучаўся сваiмi арганiзатарскiмi здольнасцямi, умеў сябраваць. У 1939 годзе быў накіраваны на вагонарамонтны завод у г. Куйбышаў (цяпер Самара), але неўзабаве адтуль збег, за што быў асуджаны за парушэнне пашпартнага рэжыму. Адбыў тэрмін ва Уфімскай дзіцячай працоўнай калоніі.
У пачатку Вялікай Айчыннай вайны Матросаў працаваў вучнем слесара, затым памочнікам выхавальніка. Неаднаразова юнак звяртаўся з пісьмовымі просьбамі накіраваць яго на фронт. І вось у верасні 1942 года быў прызваны Кіраўскім РВК горада Уфы ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію і пачаў вучобу ў Краснахолмскім пяхотным вучылішчы. У лістападзе 1942 года ўступіў у ВЛКСМ. Неўзабаве Матросаў разам з курсантамі вучылішча быў адпраўлены на зборны пункт у Астрахань на вучэнні. Адбылося гэта ў снежні 1942-га.
Хрышчэнне агнём
18 студзеня 1943 года са станцыі Платаўка Чкалаўскай вобласці разам з курсантамі вучылішча добраахвотнікам у складзе маршавай роты Аляксандр адправіўся на Калінінскі фронт. 12 лютага 1943 года Матросаў прыбыў у часць, служыў у складзе 2-га асобнага стралковага батальёна (паводле іншых дадзеных у 1-й роце 3-га батальёна) 91-й асобнай Сібірскай добраахвотніцкай брыгады імя І.В. Сталіна (пазней 254-ты гвардзейскі стралковы полк 56-й гвардзейскай стралковай дывізіі, Калінінскі фронт), быў абраны групкамсаргам і прызначаны агітатарам узвода. 15 лютага 1943 года 91-я брыгада выступіла ад станцыі Зямцы ў напрамку горада Локня.
25 лютага двума батальёнамі вяліся наступальныя баі за населеныя пункты Чорнае і Брутава. 26 лютага частка сіл 2-га батальёна выйшла ў раён вёскі Пляцень (Паўночны), маючы задачай ударам ў фланг знішчыць праціўніка, які абараняўся ў раёне вёсак Чарнушкі і Чорная, і авалодаць імі. З фронту на Чарнушкі наступаў 4-ты батальён.
26 лютага пры святле капцілкі Аляксандр Матросаў піша ліст знаёмай дзяўчыне. “Вот и сейчас хочется поговорить с тобой обо всем, что чувствую, что переживаю. Да, Лида, и я видел, как умирали мои товарищи. А сегодня комбат рассказал случай, как погиб один генерал, погиб, стоя лицом на запад. Я люблю жизнь, хочу жить, но фронт такая штука, что вот живешь-живешь, и вдруг пуля или осколок ставят точку в конце твоей жизни. Но если мне суждено погибнуть, я хотел бы умереть так, как этот наш генерал: в бою и лицом на запад. Твой Сашок”.
Радкі напісаныя пасля знясільваючага амаль двухтыднёвага маршу. Пасля жорсткага бою. Ці да сантыментаў тут... Але ці шматлікія здольныя так ёміста сфармуляваць думкі аб сэнсе жыцця ў 19 гадоў?
Апошні бой
27 лютага 1943 года 2-гi батальён брыгады, дзе служыў Аляксандр Матросаў, атрымаў баявую задачу – атакаваць апорны пункт нямецкай абароны ў раёне вёскi Чарнушкi. Ішоў 616-ты дзень вайны. Вiдавочцы бою ўспамiналi: як толькi савецкiя салдаты абмiнулi лясны масiў, трапiлi пад моцны кулямётны агонь немцаў. Бой, якi разгарнуўся за вёску, то пераставаў, то разгараўся з новай сiлай. Гвардзейцы, пераадольваючы шквальны агонь, выцiснулi гiтлераўцаў з узлеску, але заняць канчаткова Чарнушкi не атрымалася – подступы да вёскi былi надзейна прыкрытыя трыма кулямётнымi дзотамi. Неўзабаве адзiн з iх удалося падавiць, другi таксама быў знiшчаны групай бранябойшчыкаў, але кулямёт з трэцяга дзота не пераставаў палiваць агнём лагчыну перад вёскай, стрымлiваў прасоўванне гвардзейцаў, працягваў прыцiскаць iх да заснежанай цалiны. Спробы прымусiць агнявую кропку замаўчаць поспехаў не мелi: тры аўтаматчыкi, якiя спрабавалi блiжэй падпаўзцi да дзота, загiнулi.
Подзвіг
Атрымаўшы загад камандзiра роты старшага лейтэнанта Арцюхова на знiшчэнне варожай агнявой кропкi, стралкі-аўтаматчыкі Пётр Агурцоў і Аляксандр Матросаў папаўзлі ў бок дзота. Агурцоў быў цяжка паранены, а Матросаў змог падабрацца да амбразуры з флагу. Ён кiнуў дзве гранаты – i кулямёт змоўк. Аляксандр падняўся на ногi, узняў над галавой аўтамат i гучна крыкнуў сваiм баявым таварышам: «Наперад!» Салдаты падняліся i кiнулiся ў атаку, але раптам варожы кулямёт ажыў i з дзота зноў палiўся смяротны свiнцовы агонь. I тады Матросаў падняўся, рыўком кiнуўся да дзота, закрыўшы амбразуру сваiм целам... На некалькі секунд агонь з дзота спыніўся. Гэтыя секунды і вырашылі зыход бою. У нямецкага кулямётчыка, які адчуў моцны
псіхалагічны шок,на некалькі імгненняў скараціўся сектар агляду, цела Матросава перашкаджала весці прыцэльную стральбу. І калі кулямётная чарга адкінула яго ад амбразуры, надыходзячыя чырвонаармейцы ўжо паспелі дабегчы да мёртвай (непаражальнай) зоны дзота. Атака аднавілася.
Камандзiр падраздзялення, якi прыбыў сюды ў лiчаныя хвiлiны, выняў з кiшэнi гiмнасцёркi загiнулага Сашы камсамольскi бiлет, разгарнуў i тут жа зрабiў надпiс: «Лёг на агнявую кропку працiўнiка i заглушыў яе, праявiў геройства». Праз гадзiну вёска Чарнушкi была ўзята. Гэта быў апошні бой Аляксандра Матросава – 19-гадовага юнака, які яшчэ толькі пачынаў жыць.
Памяць
Аляксандру Матросаву было пасмяротна прысвоена званне Героя Савецкага Саюза, а сам ён стаў першым савецкім воінам, навечна залічаным загадам наркама абароны ў спісы часці. У загадзе № 269 ад 8 верасня 1943 года было запісана: “Вялікі подзвіг таварыша Матросава павінен служыць прыкладам вайсковай доблесці і гераізму для ўсіх ваенаслужачых Чырвонай Арміі. ...Загад прачытаць ва ўсіх ротах, батарэях і эскадронах”.
З гэтага дня дагэтуль нікому невядомы 19-гадовы салдат стаў героем на ўсе часы. Велічэзнай фігурай, чыя несмяротная слава засланіла вядомасць іншых палкаводцаў і военачальнікаў Вялікай Айчыннай.
Герой быў пахаваны там жа, у вёсцы Чарнушкі, а ў 1948 годзе яго прах быў перапахаваны ў горадзе Вялікія Лукі. На месцы гібелі Аляксандра Матросава створаны мемарыяльны комплекс.
Учынак Аляксандра Матросава аказаў вялікі ўплыў падчас вайны не толькі на вайскоўцаў Чырвонай Арміі, але і на ўсё насельніцтва нашай краіны. Яго імя стала сінонімам асабістай мужнасці і адвагі ў любых сітуацыях. Герой стаў сімвалам свайго часу. Пра яго ўчынак друкавалі ў газетах і расказвалі па радыё. Подзвіг юнага чырвонаармейца натхніў многіх партызан і салдат на барацьбу з акупантамі.
Прыклад для пераймання
Аляксандр Матросаў для многіх салдат стаў прыкладам для пераймання. Хаця і да яго падобныя ўчынкі здзяйсняліся. Першым яшчэ ў жніўні
1941 года быў палітрук Аляксандр Панкратаў, ён таксама змог прымусіць змоўкнуць нямецкі кулямёт і даў тым самым сваім байцам такія патрэбныя ім секунды, каб здушыць варожую агнявую кропку. Усяго да таго моманту, калі ўсёй краіне стаў вядомы подзвіг Матросава, 45 чалавек здзейснілі такія ж геройскія ўчынкі. Пасля яго аналагічныя подзвігі ў гады вайны здзейснілі звыш 400 чалавек.
Падрыхтавала Святлана ГАНЧАРОВА
Фота з архіва «БГ» і з адкрытых крыніц
#УЛИЦЫ_ГЕРОЕВ_ГРОДНЕНЩИНЫ
[~DETAIL_TEXT] =>
5 лютага споўнілася 100 гадоў з дня нараджэння Аляксандра Матросава, Героя Савецкага Саюза. Яго імем названа вуліца ў гарпасёлку Вялікая Бераставіца. Так бераставічане ўшанавалі легендарны подзвіг 19-гадовага аўтаматчыка,які закрыў сабой амбразуру нямецкага дзота.
Дзёрзкае дзяцінства
Тыя, хто быў народжаны і вырас у часы СССР, яшчэ са школьнай лавы ведалі пра подзвіг Аляксандра Матросава. Нарадзiўся юны герой у лютым 1924 года ў Днепрапятроўску, у сям’i рабочага. Рана застаўся без бацькоў, таму з 1935 года выхоўваўся ў Iванаўскiм дзiцячым доме (Ульянаўская вобласць), дзе скончыў 7 класаў. Падлетак любiў працу, прыроду, вылучаўся сваiмi арганiзатарскiмi здольнасцямi, умеў сябраваць. У 1939 годзе быў накіраваны на вагонарамонтны завод у г. Куйбышаў (цяпер Самара), але неўзабаве адтуль збег, за што быў асуджаны за парушэнне пашпартнага рэжыму. Адбыў тэрмін ва Уфімскай дзіцячай працоўнай калоніі.
У пачатку Вялікай Айчыннай вайны Матросаў працаваў вучнем слесара, затым памочнікам выхавальніка. Неаднаразова юнак звяртаўся з пісьмовымі просьбамі накіраваць яго на фронт. І вось у верасні 1942 года быў прызваны Кіраўскім РВК горада Уфы ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію і пачаў вучобу ў Краснахолмскім пяхотным вучылішчы. У лістападзе 1942 года ўступіў у ВЛКСМ. Неўзабаве Матросаў разам з курсантамі вучылішча быў адпраўлены на зборны пункт у Астрахань на вучэнні. Адбылося гэта ў снежні 1942-га.
Хрышчэнне агнём
18 студзеня 1943 года са станцыі Платаўка Чкалаўскай вобласці разам з курсантамі вучылішча добраахвотнікам у складзе маршавай роты Аляксандр адправіўся на Калінінскі фронт. 12 лютага 1943 года Матросаў прыбыў у часць, служыў у складзе 2-га асобнага стралковага батальёна (паводле іншых дадзеных у 1-й роце 3-га батальёна) 91-й асобнай Сібірскай добраахвотніцкай брыгады імя І.В. Сталіна (пазней 254-ты гвардзейскі стралковы полк 56-й гвардзейскай стралковай дывізіі, Калінінскі фронт), быў абраны групкамсаргам і прызначаны агітатарам узвода. 15 лютага 1943 года 91-я брыгада выступіла ад станцыі Зямцы ў напрамку горада Локня.
25 лютага двума батальёнамі вяліся наступальныя баі за населеныя пункты Чорнае і Брутава. 26 лютага частка сіл 2-га батальёна выйшла ў раён вёскі Пляцень (Паўночны), маючы задачай ударам ў фланг знішчыць праціўніка, які абараняўся ў раёне вёсак Чарнушкі і Чорная, і авалодаць імі. З фронту на Чарнушкі наступаў 4-ты батальён.
26 лютага пры святле капцілкі Аляксандр Матросаў піша ліст знаёмай дзяўчыне. “Вот и сейчас хочется поговорить с тобой обо всем, что чувствую, что переживаю. Да, Лида, и я видел, как умирали мои товарищи. А сегодня комбат рассказал случай, как погиб один генерал, погиб, стоя лицом на запад. Я люблю жизнь, хочу жить, но фронт такая штука, что вот живешь-живешь, и вдруг пуля или осколок ставят точку в конце твоей жизни. Но если мне суждено погибнуть, я хотел бы умереть так, как этот наш генерал: в бою и лицом на запад. Твой Сашок”.
Радкі напісаныя пасля знясільваючага амаль двухтыднёвага маршу. Пасля жорсткага бою. Ці да сантыментаў тут... Але ці шматлікія здольныя так ёміста сфармуляваць думкі аб сэнсе жыцця ў 19 гадоў?
Апошні бой
27 лютага 1943 года 2-гi батальён брыгады, дзе служыў Аляксандр Матросаў, атрымаў баявую задачу – атакаваць апорны пункт нямецкай абароны ў раёне вёскi Чарнушкi. Ішоў 616-ты дзень вайны. Вiдавочцы бою ўспамiналi: як толькi савецкiя салдаты абмiнулi лясны масiў, трапiлi пад моцны кулямётны агонь немцаў. Бой, якi разгарнуўся за вёску, то пераставаў, то разгараўся з новай сiлай. Гвардзейцы, пераадольваючы шквальны агонь, выцiснулi гiтлераўцаў з узлеску, але заняць канчаткова Чарнушкi не атрымалася – подступы да вёскi былi надзейна прыкрытыя трыма кулямётнымi дзотамi. Неўзабаве адзiн з iх удалося падавiць, другi таксама быў знiшчаны групай бранябойшчыкаў, але кулямёт з трэцяга дзота не пераставаў палiваць агнём лагчыну перад вёскай, стрымлiваў прасоўванне гвардзейцаў, працягваў прыцiскаць iх да заснежанай цалiны. Спробы прымусiць агнявую кропку замаўчаць поспехаў не мелi: тры аўтаматчыкi, якiя спрабавалi блiжэй падпаўзцi да дзота, загiнулi.
Подзвіг
Атрымаўшы загад камандзiра роты старшага лейтэнанта Арцюхова на знiшчэнне варожай агнявой кропкi, стралкі-аўтаматчыкі Пётр Агурцоў і Аляксандр Матросаў папаўзлі ў бок дзота. Агурцоў быў цяжка паранены, а Матросаў змог падабрацца да амбразуры з флагу. Ён кiнуў дзве гранаты – i кулямёт змоўк. Аляксандр падняўся на ногi, узняў над галавой аўтамат i гучна крыкнуў сваiм баявым таварышам: «Наперад!» Салдаты падняліся i кiнулiся ў атаку, але раптам варожы кулямёт ажыў i з дзота зноў палiўся смяротны свiнцовы агонь. I тады Матросаў падняўся, рыўком кiнуўся да дзота, закрыўшы амбразуру сваiм целам... На некалькі секунд агонь з дзота спыніўся. Гэтыя секунды і вырашылі зыход бою. У нямецкага кулямётчыка, які адчуў моцны
псіхалагічны шок,на некалькі імгненняў скараціўся сектар агляду, цела Матросава перашкаджала весці прыцэльную стральбу. І калі кулямётная чарга адкінула яго ад амбразуры, надыходзячыя чырвонаармейцы ўжо паспелі дабегчы да мёртвай (непаражальнай) зоны дзота. Атака аднавілася.
Камандзiр падраздзялення, якi прыбыў сюды ў лiчаныя хвiлiны, выняў з кiшэнi гiмнасцёркi загiнулага Сашы камсамольскi бiлет, разгарнуў i тут жа зрабiў надпiс: «Лёг на агнявую кропку працiўнiка i заглушыў яе, праявiў геройства». Праз гадзiну вёска Чарнушкi была ўзята. Гэта быў апошні бой Аляксандра Матросава – 19-гадовага юнака, які яшчэ толькі пачынаў жыць.
Памяць
Аляксандру Матросаву было пасмяротна прысвоена званне Героя Савецкага Саюза, а сам ён стаў першым савецкім воінам, навечна залічаным загадам наркама абароны ў спісы часці. У загадзе № 269 ад 8 верасня 1943 года было запісана: “Вялікі подзвіг таварыша Матросава павінен служыць прыкладам вайсковай доблесці і гераізму для ўсіх ваенаслужачых Чырвонай Арміі. ...Загад прачытаць ва ўсіх ротах, батарэях і эскадронах”.
З гэтага дня дагэтуль нікому невядомы 19-гадовы салдат стаў героем на ўсе часы. Велічэзнай фігурай, чыя несмяротная слава засланіла вядомасць іншых палкаводцаў і военачальнікаў Вялікай Айчыннай.
Герой быў пахаваны там жа, у вёсцы Чарнушкі, а ў 1948 годзе яго прах быў перапахаваны ў горадзе Вялікія Лукі. На месцы гібелі Аляксандра Матросава створаны мемарыяльны комплекс.
Учынак Аляксандра Матросава аказаў вялікі ўплыў падчас вайны не толькі на вайскоўцаў Чырвонай Арміі, але і на ўсё насельніцтва нашай краіны. Яго імя стала сінонімам асабістай мужнасці і адвагі ў любых сітуацыях. Герой стаў сімвалам свайго часу. Пра яго ўчынак друкавалі ў газетах і расказвалі па радыё. Подзвіг юнага чырвонаармейца натхніў многіх партызан і салдат на барацьбу з акупантамі.
Прыклад для пераймання
Аляксандр Матросаў для многіх салдат стаў прыкладам для пераймання. Хаця і да яго падобныя ўчынкі здзяйсняліся. Першым яшчэ ў жніўні
1941 года быў палітрук Аляксандр Панкратаў, ён таксама змог прымусіць змоўкнуць нямецкі кулямёт і даў тым самым сваім байцам такія патрэбныя ім секунды, каб здушыць варожую агнявую кропку. Усяго да таго моманту, калі ўсёй краіне стаў вядомы подзвіг Матросава, 45 чалавек здзейснілі такія ж геройскія ўчынкі. Пасля яго аналагічныя подзвігі ў гады вайны здзейснілі звыш 400 чалавек.
Падрыхтавала Святлана ГАНЧАРОВА
Фота з архіва «БГ» і з адкрытых крыніц
#УЛИЦЫ_ГЕРОЕВ_ГРОДНЕНЩИНЫ
[DETAIL_TEXT_TYPE] => html
[~DETAIL_TEXT_TYPE] => html
[PREVIEW_TEXT] => Аляксандр Матросаў. Герой на ўсе часы
[~PREVIEW_TEXT] => Аляксандр Матросаў. Герой на ўсе часы
[PREVIEW_TEXT_TYPE] => html
[~PREVIEW_TEXT_TYPE] => html
[DETAIL_PICTURE] => Array
(
[ID] => 23536
[TIMESTAMP_X] => 09.04.2026 10:39:55
[MODULE_ID] => iblock
[HEIGHT] => 682
[WIDTH] => 1024
[FILE_SIZE] => 654025
[CONTENT_TYPE] => image/jpeg
[SUBDIR] => iblock/a6d
[FILE_NAME] => 176mbslo6chdjea1r0iq0mnpv5vcejd4.jpg
[ORIGINAL_NAME] => ulica-v-bolshoj-berestovice.jpg
[DESCRIPTION] =>
[HANDLER_ID] =>
[EXTERNAL_ID] => f3459d4b77f097773bbbc0f9d354248c
[VERSION_ORIGINAL_ID] =>
[META] =>
[SRC] => /upload/iblock/a6d/176mbslo6chdjea1r0iq0mnpv5vcejd4.jpg
[UNSAFE_SRC] => /upload/iblock/a6d/176mbslo6chdjea1r0iq0mnpv5vcejd4.jpg
[SAFE_SRC] => /upload/iblock/a6d/176mbslo6chdjea1r0iq0mnpv5vcejd4.jpg
[ALT] => Аляксандр Матросаў. Герой на ўсе часы
[TITLE] => Аляксандр Матросаў. Герой на ўсе часы
)
[~DETAIL_PICTURE] => 23536
[TIMESTAMP_X] => 09.04.2026 10:39:55
[~TIMESTAMP_X] => 09.04.2026 10:39:55
[ACTIVE_FROM_X] => 2024-02-16 21:00:00
[~ACTIVE_FROM_X] => 2024-02-16 21:00:00
[ACTIVE_FROM] => 17.02.2024 00:00:00
[~ACTIVE_FROM] => 17.02.2024 00:00:00
[LIST_PAGE_URL] => /news/
[~LIST_PAGE_URL] => /news/
[DETAIL_PAGE_URL] => /news/nashi-proekty/vulitsy-geroya/aljaksandr-matrosa-geroj-na-se-chasy/
[~DETAIL_PAGE_URL] => /news/nashi-proekty/vulitsy-geroya/aljaksandr-matrosa-geroj-na-se-chasy/
[LANG_DIR] => /
[~LANG_DIR] => /
[CODE] => aljaksandr-matrosa-geroj-na-se-chasy
[~CODE] => aljaksandr-matrosa-geroj-na-se-chasy
[EXTERNAL_ID] => 11806
[~EXTERNAL_ID] => 11806
[IBLOCK_TYPE_ID] => news
[~IBLOCK_TYPE_ID] => news
[IBLOCK_CODE] => corporate_news_s1
[~IBLOCK_CODE] => corporate_news_s1
[IBLOCK_EXTERNAL_ID] =>
[~IBLOCK_EXTERNAL_ID] =>
[LID] => s1
[~LID] => s1
[NAV_RESULT] =>
[NAV_CACHED_DATA] =>
[DISPLAY_ACTIVE_FROM] => 17.02.2024
[IPROPERTY_VALUES] => Array
(
[SECTION_META_TITLE] => Аляксандр Матросаў. Герой на ўсе часы
[SECTION_META_KEYWORDS] => Новости
[SECTION_META_DESCRIPTION] =>
[SECTION_PAGE_TITLE] => Аляксандр Матросаў. Герой на ўсе часы
[ELEMENT_META_TITLE] => Аляксандр Матросаў. Герой на ўсе часы
[ELEMENT_META_KEYWORDS] => Вуліцы герояў
[ELEMENT_META_DESCRIPTION] => Аляксандр Матросаў. Герой на ўсе часы
[ELEMENT_PAGE_TITLE] => Аляксандр Матросаў. Герой на ўсе часы
)
[FIELDS] => Array
(
[TAGS] =>
)
[PROPERTIES] => Array
(
[VIDEO] => Array
(
[ID] => 4
[TIMESTAMP_X] => 2026-06-25 18:57:51
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Видео
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => VIDEO
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => F
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] => mpg, avi, wmv, mpeg, mpe, flv, mp4
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Видео
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[DONT_SHOW] => Array
(
[ID] => 6
[TIMESTAMP_X] => 2026-06-25 18:57:51
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Не отображать в верхней карусели на главной
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => DONT_SHOW
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => C
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[VALUE_ENUM_ID] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Не отображать в верхней карусели на главной
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[AUTHOR] => Array
(
[ID] => 7
[TIMESTAMP_X] => 2026-06-25 18:57:51
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Автор
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => AUTHOR
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => S
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Автор
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[WATERMARKER] => Array
(
[ID] => 8
[TIMESTAMP_X] => 2026-06-25 18:57:51
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Водяной знак
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => WATERMARKER
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => F
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] => jpg, gif, bmp, png, jpeg, webp
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Водяной знак
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[WATERMARKER_PREV] => Array
(
[ID] => 9
[TIMESTAMP_X] => 2026-06-25 18:57:51
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Водяной знак в превью
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => WATERMARKER_PREV
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => F
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] => jpg, gif, bmp, png, jpeg, webp
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Водяной знак в превью
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[DONT_SHOW_LIST] => Array
(
[ID] => 11
[TIMESTAMP_X] => 2026-06-25 18:57:51
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Не отображать в карусели с разделами на главной
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => DONT_SHOW_LIST
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => C
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[VALUE_ENUM_ID] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Не отображать в карусели с разделами на главной
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[MAIN_SECTION] => Array
(
[ID] => 12
[TIMESTAMP_X] => 2026-06-25 18:57:51
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Главный раздел
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => MAIN_SECTION
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] => 3075
[VALUE] => Наши проекты
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] => Наши проекты
[VALUE_XML_ID] => /project/
[VALUE_SORT] => 15
[VALUE_ENUM_ID] => 20
[~VALUE] => Наши проекты
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Главный раздел
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[PHOTOGRAPHER] => Array
(
[ID] => 13
[TIMESTAMP_X] => 2026-06-25 18:57:51
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Фотограф
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => PHOTOGRAPHER
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => S
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Фотограф
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[NASHE_VIDEO] => Array
(
[ID] => 14
[TIMESTAMP_X] => 2026-06-25 18:57:51
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Наше видео
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => NASHE_VIDEO
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => S
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] => video
[USER_TYPE_SETTINGS] => Array
(
[BUFFER_LENGTH] => 10
[CONTROLBAR] => bottom
[AUTOSTART] => N
[VOLUME] => 90
[SKIN] =>
[FLASHVARS] =>
[WMODE_FLV] => transparent
[BGCOLOR] => FFFFFF
[COLOR] => 000000
[OVER_COLOR] => 000000
[SCREEN_COLOR] => 000000
[SILVERVARS] =>
[WMODE_WMV] => windowless
[WIDTH] => 400
[HEIGHT] => 300
)
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Наше видео
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[YOUTUBE_VIDEO] => Array
(
[ID] => 15
[TIMESTAMP_X] => 2026-06-25 18:57:51
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Наше видео ютуб
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => YOUTUBE_VIDEO
[DEFAULT_VALUE] => https://www.youtube.com/embed/
[PROPERTY_TYPE] => S
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Наше видео ютуб
[~DEFAULT_VALUE] => https://www.youtube.com/embed/
)
[YES_WATERMARK] => Array
(
[ID] => 17
[TIMESTAMP_X] => 2026-06-25 18:57:51
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Выводить водяной знак
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => YES_WATERMARK
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => C
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[VALUE_ENUM_ID] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Выводить водяной знак
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[YES_WATERMARK_PREV] => Array
(
[ID] => 18
[TIMESTAMP_X] => 2026-06-25 18:57:51
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Выводить водяной знак превью
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => YES_WATERMARK_PREV
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => C
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[VALUE_ENUM_ID] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Выводить водяной знак превью
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[DETAIL_PICTERS_NEW] => Array
(
[ID] => 19
[TIMESTAMP_X] => 2026-06-25 18:57:51
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Детальная картинка
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => DETAIL_PICTERS_NEW
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => F
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] => jpg, gif, bmp, png, jpeg, webp
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Детальная картинка
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
)
[DISPLAY_PROPERTIES] => Array
(
)
[IBLOCK] => Array
(
[ID] => 1
[~ID] => 1
[TIMESTAMP_X] => 25.06.2026 21:57:51
[~TIMESTAMP_X] => 25.06.2026 21:57:51
[IBLOCK_TYPE_ID] => news
[~IBLOCK_TYPE_ID] => news
[LID] => s1
[~LID] => s1
[CODE] => corporate_news_s1
[~CODE] => corporate_news_s1
[API_CODE] =>
[~API_CODE] =>
[REST_ON] => N
[~REST_ON] => N
[NAME] => Новости
[~NAME] => Новости
[ACTIVE] => Y
[~ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[~SORT] => 500
[LIST_PAGE_URL] => /news/
[~LIST_PAGE_URL] => /news/
[DETAIL_PAGE_URL] => #SITE_DIR#/news/#SECTION_CODE_PATH#/#ELEMENT_CODE#/
[~DETAIL_PAGE_URL] => #SITE_DIR#/news/#SECTION_CODE_PATH#/#ELEMENT_CODE#/
[SECTION_PAGE_URL] => #SITE_DIR#/news/#SECTION_CODE_PATH#/
[~SECTION_PAGE_URL] => #SITE_DIR#/news/#SECTION_CODE_PATH#/
[CANONICAL_PAGE_URL] => https://news/corporate_news_s1/
[~CANONICAL_PAGE_URL] => https://news/corporate_news_s1/
[PICTURE] =>
[~PICTURE] =>
[DESCRIPTION] =>
[~DESCRIPTION] =>
[DESCRIPTION_TYPE] => text
[~DESCRIPTION_TYPE] => text
[RSS_TTL] => 24
[~RSS_TTL] => 24
[RSS_ACTIVE] => Y
[~RSS_ACTIVE] => Y
[RSS_FILE_ACTIVE] => N
[~RSS_FILE_ACTIVE] => N
[RSS_FILE_LIMIT] =>
[~RSS_FILE_LIMIT] =>
[RSS_FILE_DAYS] =>
[~RSS_FILE_DAYS] =>
[RSS_YANDEX_ACTIVE] => N
[~RSS_YANDEX_ACTIVE] => N
[XML_ID] =>
[~XML_ID] =>
[TMP_ID] => 1872fc51a017a0070eb72f4d72a21c06
[~TMP_ID] => 1872fc51a017a0070eb72f4d72a21c06
[INDEX_ELEMENT] => Y
[~INDEX_ELEMENT] => Y
[INDEX_SECTION] => Y
[~INDEX_SECTION] => Y
[WORKFLOW] => N
[~WORKFLOW] => N
[BIZPROC] => N
[~BIZPROC] => N
[SECTION_CHOOSER] => L
[~SECTION_CHOOSER] => L
[LIST_MODE] =>
[~LIST_MODE] =>
[RIGHTS_MODE] => S
[~RIGHTS_MODE] => S
[SECTION_PROPERTY] => N
[~SECTION_PROPERTY] => N
[PROPERTY_INDEX] => N
[~PROPERTY_INDEX] => N
[VERSION] => 1
[~VERSION] => 1
[LAST_CONV_ELEMENT] => 0
[~LAST_CONV_ELEMENT] => 0
[SOCNET_GROUP_ID] =>
[~SOCNET_GROUP_ID] =>
[EDIT_FILE_BEFORE] =>
[~EDIT_FILE_BEFORE] =>
[EDIT_FILE_AFTER] =>
[~EDIT_FILE_AFTER] =>
[SECTIONS_NAME] => Разделы
[~SECTIONS_NAME] => Разделы
[SECTION_NAME] => Раздел
[~SECTION_NAME] => Раздел
[ELEMENTS_NAME] => Элементы
[~ELEMENTS_NAME] => Элементы
[ELEMENT_NAME] => Элемент
[~ELEMENT_NAME] => Элемент
[FULLTEXT_INDEX] => N
[~FULLTEXT_INDEX] => N
[EXTERNAL_ID] =>
[~EXTERNAL_ID] =>
[LANG_DIR] => /
[~LANG_DIR] => /
[SERVER_NAME] =>
[~SERVER_NAME] =>
)
[SECTION] => Array
(
[PATH] => Array
(
[0] => Array
(
[ID] => 15
[~ID] => 15
[CODE] => nashi-proekty
[~CODE] => nashi-proekty
[XML_ID] =>
[~XML_ID] =>
[EXTERNAL_ID] =>
[~EXTERNAL_ID] =>
[IBLOCK_ID] => 1
[~IBLOCK_ID] => 1
[IBLOCK_SECTION_ID] =>
[~IBLOCK_SECTION_ID] =>
[SORT] => 500
[~SORT] => 500
[NAME] => Наши проекты
[~NAME] => Наши проекты
[ACTIVE] => Y
[~ACTIVE] => Y
[DEPTH_LEVEL] => 1
[~DEPTH_LEVEL] => 1
[SECTION_PAGE_URL] => /news/nashi-proekty/
[~SECTION_PAGE_URL] => /news/nashi-proekty/
[IBLOCK_TYPE_ID] => news
[~IBLOCK_TYPE_ID] => news
[IBLOCK_CODE] => corporate_news_s1
[~IBLOCK_CODE] => corporate_news_s1
[IBLOCK_EXTERNAL_ID] =>
[~IBLOCK_EXTERNAL_ID] =>
[GLOBAL_ACTIVE] => Y
[~GLOBAL_ACTIVE] => Y
[IPROPERTY_VALUES] => Array
(
[SECTION_META_TITLE] => Наши проекты
[SECTION_META_KEYWORDS] => Новости
[SECTION_META_DESCRIPTION] =>
[SECTION_PAGE_TITLE] => Наши проекты
[ELEMENT_META_TITLE] => Наши проекты
[ELEMENT_META_KEYWORDS] => Новости
[ELEMENT_META_DESCRIPTION] =>
[ELEMENT_PAGE_TITLE] => Наши проекты
)
)
[1] => Array
(
[ID] => 37
[~ID] => 37
[CODE] => vulitsy-geroya
[~CODE] => vulitsy-geroya
[XML_ID] =>
[~XML_ID] =>
[EXTERNAL_ID] =>
[~EXTERNAL_ID] =>
[IBLOCK_ID] => 1
[~IBLOCK_ID] => 1
[IBLOCK_SECTION_ID] => 15
[~IBLOCK_SECTION_ID] => 15
[SORT] => 8
[~SORT] => 8
[NAME] => Вуліцы герояў
[~NAME] => Вуліцы герояў
[ACTIVE] => Y
[~ACTIVE] => Y
[DEPTH_LEVEL] => 2
[~DEPTH_LEVEL] => 2
[SECTION_PAGE_URL] => /news/nashi-proekty/vulitsy-geroya/
[~SECTION_PAGE_URL] => /news/nashi-proekty/vulitsy-geroya/
[IBLOCK_TYPE_ID] => news
[~IBLOCK_TYPE_ID] => news
[IBLOCK_CODE] => corporate_news_s1
[~IBLOCK_CODE] => corporate_news_s1
[IBLOCK_EXTERNAL_ID] =>
[~IBLOCK_EXTERNAL_ID] =>
[GLOBAL_ACTIVE] => Y
[~GLOBAL_ACTIVE] => Y
[IPROPERTY_VALUES] => Array
(
[SECTION_META_TITLE] => Вуліцы герояў
[SECTION_META_KEYWORDS] => Новости
[SECTION_META_DESCRIPTION] =>
[SECTION_PAGE_TITLE] => Вуліцы герояў
[ELEMENT_META_TITLE] => Вуліцы герояў
[ELEMENT_META_KEYWORDS] => Наши проекты
[ELEMENT_META_DESCRIPTION] =>
[ELEMENT_PAGE_TITLE] => Вуліцы герояў
)
)
)
)
[SECTION_URL] => /news/nashi-proekty/vulitsy-geroya/
[META_TAGS] => Array
(
[TITLE] => Аляксандр Матросаў. Герой на ўсе часы
[BROWSER_TITLE] => Аляксандр Матросаў. Герой на ўсе часы
[KEYWORDS] => Вуліцы герояў
[DESCRIPTION] => Аляксандр Матросаў. Герой на ўсе часы
)
)
17.02.2024
Аляксандр Матросаў. Герой на ўсе часы
5 лютага споўнілася 100 гадоў з дня нараджэння Аляксандра Матросава, Героя Савецкага Саюза. Яго імем названа вуліца ў гарпасёлку Вялікая Бераставіца. Так бераставічане ўшанавалі легендарны подзвіг 19-гадовага аўтаматчыка,які закрыў сабой амбразуру нямецкага дзота.
Дзёрзкае дзяцінства
Тыя, хто быў народжаны і вырас у часы СССР, яшчэ са школьнай лавы ведалі пра подзвіг Аляксандра Матросава. Нарадзiўся юны герой у лютым 1924 года ў Днепрапятроўску, у сям’i рабочага. Рана застаўся без бацькоў, таму з 1935 года выхоўваўся ў Iванаўскiм дзiцячым доме (Ульянаўская вобласць), дзе скончыў 7 класаў. Падлетак любiў працу, прыроду, вылучаўся сваiмi арганiзатарскiмi здольнасцямi, умеў сябраваць. У 1939 годзе быў накіраваны на вагонарамонтны завод у г. Куйбышаў (цяпер Самара), але неўзабаве адтуль збег, за што быў асуджаны за парушэнне пашпартнага рэжыму. Адбыў тэрмін ва Уфімскай дзіцячай працоўнай калоніі.
У пачатку Вялікай Айчыннай вайны Матросаў працаваў вучнем слесара, затым памочнікам выхавальніка. Неаднаразова юнак звяртаўся з пісьмовымі просьбамі накіраваць яго на фронт. І вось у верасні 1942 года быў прызваны Кіраўскім РВК горада Уфы ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію і пачаў вучобу ў Краснахолмскім пяхотным вучылішчы. У лістападзе 1942 года ўступіў у ВЛКСМ. Неўзабаве Матросаў разам з курсантамі вучылішча быў адпраўлены на зборны пункт у Астрахань на вучэнні. Адбылося гэта ў снежні 1942-га.
Хрышчэнне агнём
18 студзеня 1943 года са станцыі Платаўка Чкалаўскай вобласці разам з курсантамі вучылішча добраахвотнікам у складзе маршавай роты Аляксандр адправіўся на Калінінскі фронт. 12 лютага 1943 года Матросаў прыбыў у часць, служыў у складзе 2-га асобнага стралковага батальёна (паводле іншых дадзеных у 1-й роце 3-га батальёна) 91-й асобнай Сібірскай добраахвотніцкай брыгады імя І.В. Сталіна (пазней 254-ты гвардзейскі стралковы полк 56-й гвардзейскай стралковай дывізіі, Калінінскі фронт), быў абраны групкамсаргам і прызначаны агітатарам узвода. 15 лютага 1943 года 91-я брыгада выступіла ад станцыі Зямцы ў напрамку горада Локня.
25 лютага двума батальёнамі вяліся наступальныя баі за населеныя пункты Чорнае і Брутава. 26 лютага частка сіл 2-га батальёна выйшла ў раён вёскі Пляцень (Паўночны), маючы задачай ударам ў фланг знішчыць праціўніка, які абараняўся ў раёне вёсак Чарнушкі і Чорная, і авалодаць імі. З фронту на Чарнушкі наступаў 4-ты батальён.
26 лютага пры святле капцілкі Аляксандр Матросаў піша ліст знаёмай дзяўчыне. “Вот и сейчас хочется поговорить с тобой обо всем, что чувствую, что переживаю. Да, Лида, и я видел, как умирали мои товарищи. А сегодня комбат рассказал случай, как погиб один генерал, погиб, стоя лицом на запад. Я люблю жизнь, хочу жить, но фронт такая штука, что вот живешь-живешь, и вдруг пуля или осколок ставят точку в конце твоей жизни. Но если мне суждено погибнуть, я хотел бы умереть так, как этот наш генерал: в бою и лицом на запад. Твой Сашок”.
Радкі напісаныя пасля знясільваючага амаль двухтыднёвага маршу. Пасля жорсткага бою. Ці да сантыментаў тут... Але ці шматлікія здольныя так ёміста сфармуляваць думкі аб сэнсе жыцця ў 19 гадоў?
Апошні бой
27 лютага 1943 года 2-гi батальён брыгады, дзе служыў Аляксандр Матросаў, атрымаў баявую задачу – атакаваць апорны пункт нямецкай абароны ў раёне вёскi Чарнушкi. Ішоў 616-ты дзень вайны. Вiдавочцы бою ўспамiналi: як толькi савецкiя салдаты абмiнулi лясны масiў, трапiлi пад моцны кулямётны агонь немцаў. Бой, якi разгарнуўся за вёску, то пераставаў, то разгараўся з новай сiлай. Гвардзейцы, пераадольваючы шквальны агонь, выцiснулi гiтлераўцаў з узлеску, але заняць канчаткова Чарнушкi не атрымалася – подступы да вёскi былi надзейна прыкрытыя трыма кулямётнымi дзотамi. Неўзабаве адзiн з iх удалося падавiць, другi таксама быў знiшчаны групай бранябойшчыкаў, але кулямёт з трэцяга дзота не пераставаў палiваць агнём лагчыну перад вёскай, стрымлiваў прасоўванне гвардзейцаў, працягваў прыцiскаць iх да заснежанай цалiны. Спробы прымусiць агнявую кропку замаўчаць поспехаў не мелi: тры аўтаматчыкi, якiя спрабавалi блiжэй падпаўзцi да дзота, загiнулi.
Подзвіг
Атрымаўшы загад камандзiра роты старшага лейтэнанта Арцюхова на знiшчэнне варожай агнявой кропкi, стралкі-аўтаматчыкі Пётр Агурцоў і Аляксандр Матросаў папаўзлі ў бок дзота. Агурцоў быў цяжка паранены, а Матросаў змог падабрацца да амбразуры з флагу. Ён кiнуў дзве гранаты – i кулямёт змоўк. Аляксандр падняўся на ногi, узняў над галавой аўтамат i гучна крыкнуў сваiм баявым таварышам: «Наперад!» Салдаты падняліся i кiнулiся ў атаку, але раптам варожы кулямёт ажыў i з дзота зноў палiўся смяротны свiнцовы агонь. I тады Матросаў падняўся, рыўком кiнуўся да дзота, закрыўшы амбразуру сваiм целам... На некалькі секунд агонь з дзота спыніўся. Гэтыя секунды і вырашылі зыход бою. У нямецкага кулямётчыка, які адчуў моцны
псіхалагічны шок,на некалькі імгненняў скараціўся сектар агляду, цела Матросава перашкаджала весці прыцэльную стральбу. І калі кулямётная чарга адкінула яго ад амбразуры, надыходзячыя чырвонаармейцы ўжо паспелі дабегчы да мёртвай (непаражальнай) зоны дзота. Атака аднавілася.
Камандзiр падраздзялення, якi прыбыў сюды ў лiчаныя хвiлiны, выняў з кiшэнi гiмнасцёркi загiнулага Сашы камсамольскi бiлет, разгарнуў i тут жа зрабiў надпiс: «Лёг на агнявую кропку працiўнiка i заглушыў яе, праявiў геройства». Праз гадзiну вёска Чарнушкi была ўзята. Гэта быў апошні бой Аляксандра Матросава – 19-гадовага юнака, які яшчэ толькі пачынаў жыць.
Памяць
Аляксандру Матросаву было пасмяротна прысвоена званне Героя Савецкага Саюза, а сам ён стаў першым савецкім воінам, навечна залічаным загадам наркама абароны ў спісы часці. У загадзе № 269 ад 8 верасня 1943 года было запісана: “Вялікі подзвіг таварыша Матросава павінен служыць прыкладам вайсковай доблесці і гераізму для ўсіх ваенаслужачых Чырвонай Арміі. ...Загад прачытаць ва ўсіх ротах, батарэях і эскадронах”.
З гэтага дня дагэтуль нікому невядомы 19-гадовы салдат стаў героем на ўсе часы. Велічэзнай фігурай, чыя несмяротная слава засланіла вядомасць іншых палкаводцаў і военачальнікаў Вялікай Айчыннай.
Герой быў пахаваны там жа, у вёсцы Чарнушкі, а ў 1948 годзе яго прах быў перапахаваны ў горадзе Вялікія Лукі. На месцы гібелі Аляксандра Матросава створаны мемарыяльны комплекс.
Учынак Аляксандра Матросава аказаў вялікі ўплыў падчас вайны не толькі на вайскоўцаў Чырвонай Арміі, але і на ўсё насельніцтва нашай краіны. Яго імя стала сінонімам асабістай мужнасці і адвагі ў любых сітуацыях. Герой стаў сімвалам свайго часу. Пра яго ўчынак друкавалі ў газетах і расказвалі па радыё. Подзвіг юнага чырвонаармейца натхніў многіх партызан і салдат на барацьбу з акупантамі.
Прыклад для пераймання
Аляксандр Матросаў для многіх салдат стаў прыкладам для пераймання. Хаця і да яго падобныя ўчынкі здзяйсняліся. Першым яшчэ ў жніўні
1941 года быў палітрук Аляксандр Панкратаў, ён таксама змог прымусіць змоўкнуць нямецкі кулямёт і даў тым самым сваім байцам такія патрэбныя ім секунды, каб здушыць варожую агнявую кропку. Усяго да таго моманту, калі ўсёй краіне стаў вядомы подзвіг Матросава, 45 чалавек здзейснілі такія ж геройскія ўчынкі. Пасля яго аналагічныя подзвігі ў гады вайны здзейснілі звыш 400 чалавек.
