Array
(
[TAGS] =>
[~TAGS] =>
[ID] => 2600
[~ID] => 2600
[NAME] => “У Германію трапіў за брата..”. Пра жыццё ў ваенны час расказвае жыхар Бераставіцкага раёна Міхаіл Данільчык
[~NAME] => “У Германію трапіў за брата..”. Пра жыццё ў ваенны час расказвае жыхар Бераставіцкага раёна Міхаіл Данільчык
[IBLOCK_ID] => 1
[~IBLOCK_ID] => 1
[IBLOCK_SECTION_ID] => 10
[~IBLOCK_SECTION_ID] => 10
[DETAIL_TEXT] => Міхаіл Данільчык з вёскі Лявонавічы - адзін з тых, хто ў гады Вялікай Айчыннай вайны быў вывезены на прымусовую працу ў Германію. Сёння Міхаілу Фёдаравічу ўжо больш за дзевяноста гадоў, але тыя далёкія часы ён добра памятае і згадзіўся аб іх расказаць.
Нарадзіўся Міхаіл Фёдаравіч у красавіку 1929 года тут жа, у Лявонавічах. У той час гэтая вёска не пуставала, як цяпер, і жыхароў тут было намнога больш. У сям’і Данільчыкаў таксама падрастала чацвёра дзяцей. Старэйшаму сыну Івану на пачатак вайны споўнілася ўжо 18 гадоў, і яго забралі на фронт. А малодшыя дзеці: 16-гадовы Пётр, 12-гадовы Міхаіл і 7-гадовая Люба заставаліся дома з бацькамі, тут яны і сустрэлі нямецкую акупацыю.
- Помню, што вайна пачалася з бамбардзіроўкі аэрадромаў у Кватарах і Росі, менавіта туды ляталі нямецкія самалёты, - пачынае свой успамін Міхаіл Фёдаравіч. – А потым і ў нашых мясцінах з’явіліся нямецкія салдаты. У Стары Дворац немцы прывялі каля сотні савецкіх палонных, я сам ім тры разы хлеб насіў, і бабы нашы з вёскі кармілі іх. Затым іх некуды адвезлі. А некалькіх палонных нават дазволілі разабраць па хатах, у Лявонавічах людзі ўзялі пяць чалавек. Можа, з год яны ў вёсцы былі. Немцы прыязджалі, правяралі. Потым выйшаў загад, каб яны з’явіліся ў раённы нямецкі камісарыят. Але палонныя да немцаў не хацелі ісці і хаваліся. Аднойчы дзве дзяўчыны з нашай вёскі ішлі са Старога Дворца і заўважылі, што ад лесу немцы пачынаюць ачапляць вёску, яны сказалі пра гэта палонным, і тыя накіраваліся на хутар Кучынскага і так вырваліся. А немцы ачапілі Лявонавічы, выгналі ўсіх людзей за вёску пад кулямётамі, але палонных не знайшлі. Адзін, праўда, казалі, схаваўся тут, але яго не знайшлі. А каб знайшлі, дык можа і ўсю вёску расстралялі б. Але і так 8 мужчын з Лявонавіч забралі ў турму ў Беласток.
Праз некаторы час немцы выдалі загад адправіць маладых людзей на працу ў Германію. З нашых Лявонавіч 11 чалавек павінны былі паехаць на прымусовыя работы – 7 хлопцаў і 4 дзяўчыны. Трэба было з’явіцца ў Бераставіцу да нямецкага камісара. Запісаны ў Германію быў і мой брат Пеця, але чамусьці бацькі вырашылі адправіць мяне за яго. Можа, палічылі, што малалетку не забяруць у Германію, вернуць назад, дадому. А яны і не падумалі, што немцы маглі расстраляць Пятра за тое, што ён не з’явіўся па загадзе. Немец не стаў асабліва разбірацца, паглядзеў, праўда, што ўсе хлопцы і дзяўчаты больш-менш дарослыя, а я яшчэ малы, але дадому не адправіў, сказаў па-польску: “Бэньдзеш гэнсі пасвіць”. Так нас з Бераставіцы адправілі ў Беласток, а адтуль везлі цягніком, якім цялят перавозяць, дзесьці каля сутак. Мы прыбылі ў Прусію, у горад, які знаходзіўся ў ста кіламетрах ад Кёнігсберга. Цяпер гэты горад называецца Гусеў, а тады быў Гумбінен.
На станцыі нас усіх высадзілі, прыйшлі немцы і сталі выбіраць сабе работнікаў. Я трапіў да немца-агародніка, які жыў у пасёлку Нордэнбург, у яго была гаспадарка па вырошчванні агародніны. Са мной там яшчэ працавалі два палякі з Варшавы – Вацэк і Казік. Мы садзілі і палолі гуркі, памідоры, іншую гародніну, збіралі яе. Не скажу, што было вельмі цяжка, ды і ўмовы таксама былі не найгоршымі, думаю, што тыя, хто застаўся пад нямецкай акупацыяй у родных мясцінах, нагараваліся яшчэ больш.
Памятаю, што немца-гаспадара звалі Бруно Рызэ, у яго было двое сыноў, адзін ужо вучыўся ў горадзе на агранома. Гаспадыня была старэйшай медсястрой у радзільным аддзяленні. У немца быў двухпавярховы дом, нам, работнікам, быў выдзелены пакой на другім паверсе, у якім стаялі тры ложкі, мы там і жылі. У Нордэнбургу быў яшчэ млын, дзе пяць палякаў працавалі. А ў горадзе на малаказаводзе і мясакамбінаце таксама палякі працавалі.
У Прусіі я прабыў два гады, пісаў пісьмы дадому, а брат Пеця нават прысылаў мне туды пасылку, бо немец-гаспадар вельмі хацеў развесці цыбулі беларускай, дык вось брат і выслаў.
У 1944 годзе, пакуль я быў у Германіі, памерла маці, я з ёй і не развітаўся. А як вярнуўся дадому, то дома была ўжо мачаха.
У 1945 годзе, калі пачалося наступленне савецкіх салдат і яны былі дзесьці ў 80 кіламетрах ад Кёнігсберга, дом гаспадара занялі нямецкія салдаты і сказалі ўсім выязджаць: і немцам, і іх работнікам. Вядома, гаспадарам ужо было не да нас, мы выбіраліся самі. Кіламетраў 10-15 прайшлі, а потым сустрэліся з рускімі салдатамі. Тры дні капалі акопы для Чырвонай Арміі ля літоўскай граніцы. На некаторы час нас затрымалі ў Гусеве, дапытвалі аб абставінах нашага знаходжання ў Германіі, потым адвезлі ў Літву, у горад Кібартай. Там мы пару тыдняў пабылі, нам выдалі дакументы і мы вярнуліся цягніком у Беларусь. 1 сакавіка 1945 года я ўжо быў дома ў Лявонавічах. А вось брат Іван дадому не вярнуўся, загінуў падчас абароны Масквы…
У першыя пасляваенныя гады Міхаіл Данільчык працаваў на сваёй гаспадарцы, потым пайшоў у калгас.
З 1956 года адзіным месцам яго працы стала кузня, тут ён і прарабіў 40 гадоў кавалём, пакуль не пайшоў на пенсію.
Жонку, Анастасію Аляксандраўну, Міхаіл Фёдаравіч знайшоў на вяселлі ў суседзяў: іх сваячка з Навікоў была яму дружкай, у 1959 годзе яны пажаніліся.
Муж і жонка выгадавалі разам дваіх дзяцей, маюць чатырох унукаў і чатырох праўнукаў. Дачка Аня жыве далёка, у Крыме, а сын Мікалай - у Гродне, кожныя выхадныя прыязджае, дапамагае бацькам.
Два гады назад Міхаіл Фёдаравіч страціў нагу, цяпер не ходзіць, перамяшчаецца на інвалідным вазку. Сын зрабіў спецыяльнае прыстасаванне, каб бацька мог сам падняцца з ложка і сесці ў вазок. Моцныя рукі былога каваля яшчэ могуць падняць цела, і гэта шчасце. бо жонка яго сама падняць не змагла б.
- Мой Міхаіл Фёдаравіч самы старэйшы ў акрузе, ды і мне ужо 81-ы год, - кажа Анастасія Аляксандраўна. – Цяжкія гады прайшлі, а Бог неяк прадоўжыў век. Перажылі сіроцтва, ваенны час, бясхлебніцу, усё вытрывалі. Цяпер, здаецца, жыві і радуйся: унук правёў ваду ў дом, не трэба насіць, сын зрабіў туалет - усё на месцы, усё зроблена для жыцця, толькі што ўжо няма калі жыць, а так яшчэ хацелася б парадавацца на дзяцей і ўнукаў. Але тут ужо як Бог дасць…
Ірына МІКЛАШ, фота аўтара
[~DETAIL_TEXT] => Міхаіл Данільчык з вёскі Лявонавічы - адзін з тых, хто ў гады Вялікай Айчыннай вайны быў вывезены на прымусовую працу ў Германію. Сёння Міхаілу Фёдаравічу ўжо больш за дзевяноста гадоў, але тыя далёкія часы ён добра памятае і згадзіўся аб іх расказаць.
Нарадзіўся Міхаіл Фёдаравіч у красавіку 1929 года тут жа, у Лявонавічах. У той час гэтая вёска не пуставала, як цяпер, і жыхароў тут было намнога больш. У сям’і Данільчыкаў таксама падрастала чацвёра дзяцей. Старэйшаму сыну Івану на пачатак вайны споўнілася ўжо 18 гадоў, і яго забралі на фронт. А малодшыя дзеці: 16-гадовы Пётр, 12-гадовы Міхаіл і 7-гадовая Люба заставаліся дома з бацькамі, тут яны і сустрэлі нямецкую акупацыю.
- Помню, што вайна пачалася з бамбардзіроўкі аэрадромаў у Кватарах і Росі, менавіта туды ляталі нямецкія самалёты, - пачынае свой успамін Міхаіл Фёдаравіч. – А потым і ў нашых мясцінах з’явіліся нямецкія салдаты. У Стары Дворац немцы прывялі каля сотні савецкіх палонных, я сам ім тры разы хлеб насіў, і бабы нашы з вёскі кармілі іх. Затым іх некуды адвезлі. А некалькіх палонных нават дазволілі разабраць па хатах, у Лявонавічах людзі ўзялі пяць чалавек. Можа, з год яны ў вёсцы былі. Немцы прыязджалі, правяралі. Потым выйшаў загад, каб яны з’явіліся ў раённы нямецкі камісарыят. Але палонныя да немцаў не хацелі ісці і хаваліся. Аднойчы дзве дзяўчыны з нашай вёскі ішлі са Старога Дворца і заўважылі, што ад лесу немцы пачынаюць ачапляць вёску, яны сказалі пра гэта палонным, і тыя накіраваліся на хутар Кучынскага і так вырваліся. А немцы ачапілі Лявонавічы, выгналі ўсіх людзей за вёску пад кулямётамі, але палонных не знайшлі. Адзін, праўда, казалі, схаваўся тут, але яго не знайшлі. А каб знайшлі, дык можа і ўсю вёску расстралялі б. Але і так 8 мужчын з Лявонавіч забралі ў турму ў Беласток.
Праз некаторы час немцы выдалі загад адправіць маладых людзей на працу ў Германію. З нашых Лявонавіч 11 чалавек павінны былі паехаць на прымусовыя работы – 7 хлопцаў і 4 дзяўчыны. Трэба было з’явіцца ў Бераставіцу да нямецкага камісара. Запісаны ў Германію быў і мой брат Пеця, але чамусьці бацькі вырашылі адправіць мяне за яго. Можа, палічылі, што малалетку не забяруць у Германію, вернуць назад, дадому. А яны і не падумалі, што немцы маглі расстраляць Пятра за тое, што ён не з’явіўся па загадзе. Немец не стаў асабліва разбірацца, паглядзеў, праўда, што ўсе хлопцы і дзяўчаты больш-менш дарослыя, а я яшчэ малы, але дадому не адправіў, сказаў па-польску: “Бэньдзеш гэнсі пасвіць”. Так нас з Бераставіцы адправілі ў Беласток, а адтуль везлі цягніком, якім цялят перавозяць, дзесьці каля сутак. Мы прыбылі ў Прусію, у горад, які знаходзіўся ў ста кіламетрах ад Кёнігсберга. Цяпер гэты горад называецца Гусеў, а тады быў Гумбінен.
На станцыі нас усіх высадзілі, прыйшлі немцы і сталі выбіраць сабе работнікаў. Я трапіў да немца-агародніка, які жыў у пасёлку Нордэнбург, у яго была гаспадарка па вырошчванні агародніны. Са мной там яшчэ працавалі два палякі з Варшавы – Вацэк і Казік. Мы садзілі і палолі гуркі, памідоры, іншую гародніну, збіралі яе. Не скажу, што было вельмі цяжка, ды і ўмовы таксама былі не найгоршымі, думаю, што тыя, хто застаўся пад нямецкай акупацыяй у родных мясцінах, нагараваліся яшчэ больш.
Памятаю, што немца-гаспадара звалі Бруно Рызэ, у яго было двое сыноў, адзін ужо вучыўся ў горадзе на агранома. Гаспадыня была старэйшай медсястрой у радзільным аддзяленні. У немца быў двухпавярховы дом, нам, работнікам, быў выдзелены пакой на другім паверсе, у якім стаялі тры ложкі, мы там і жылі. У Нордэнбургу быў яшчэ млын, дзе пяць палякаў працавалі. А ў горадзе на малаказаводзе і мясакамбінаце таксама палякі працавалі.
У Прусіі я прабыў два гады, пісаў пісьмы дадому, а брат Пеця нават прысылаў мне туды пасылку, бо немец-гаспадар вельмі хацеў развесці цыбулі беларускай, дык вось брат і выслаў.
У 1944 годзе, пакуль я быў у Германіі, памерла маці, я з ёй і не развітаўся. А як вярнуўся дадому, то дома была ўжо мачаха.
У 1945 годзе, калі пачалося наступленне савецкіх салдат і яны былі дзесьці ў 80 кіламетрах ад Кёнігсберга, дом гаспадара занялі нямецкія салдаты і сказалі ўсім выязджаць: і немцам, і іх работнікам. Вядома, гаспадарам ужо было не да нас, мы выбіраліся самі. Кіламетраў 10-15 прайшлі, а потым сустрэліся з рускімі салдатамі. Тры дні капалі акопы для Чырвонай Арміі ля літоўскай граніцы. На некаторы час нас затрымалі ў Гусеве, дапытвалі аб абставінах нашага знаходжання ў Германіі, потым адвезлі ў Літву, у горад Кібартай. Там мы пару тыдняў пабылі, нам выдалі дакументы і мы вярнуліся цягніком у Беларусь. 1 сакавіка 1945 года я ўжо быў дома ў Лявонавічах. А вось брат Іван дадому не вярнуўся, загінуў падчас абароны Масквы…
У першыя пасляваенныя гады Міхаіл Данільчык працаваў на сваёй гаспадарцы, потым пайшоў у калгас.
З 1956 года адзіным месцам яго працы стала кузня, тут ён і прарабіў 40 гадоў кавалём, пакуль не пайшоў на пенсію.
Жонку, Анастасію Аляксандраўну, Міхаіл Фёдаравіч знайшоў на вяселлі ў суседзяў: іх сваячка з Навікоў была яму дружкай, у 1959 годзе яны пажаніліся.
Муж і жонка выгадавалі разам дваіх дзяцей, маюць чатырох унукаў і чатырох праўнукаў. Дачка Аня жыве далёка, у Крыме, а сын Мікалай - у Гродне, кожныя выхадныя прыязджае, дапамагае бацькам.
Два гады назад Міхаіл Фёдаравіч страціў нагу, цяпер не ходзіць, перамяшчаецца на інвалідным вазку. Сын зрабіў спецыяльнае прыстасаванне, каб бацька мог сам падняцца з ложка і сесці ў вазок. Моцныя рукі былога каваля яшчэ могуць падняць цела, і гэта шчасце. бо жонка яго сама падняць не змагла б.
- Мой Міхаіл Фёдаравіч самы старэйшы ў акрузе, ды і мне ужо 81-ы год, - кажа Анастасія Аляксандраўна. – Цяжкія гады прайшлі, а Бог неяк прадоўжыў век. Перажылі сіроцтва, ваенны час, бясхлебніцу, усё вытрывалі. Цяпер, здаецца, жыві і радуйся: унук правёў ваду ў дом, не трэба насіць, сын зрабіў туалет - усё на месцы, усё зроблена для жыцця, толькі што ўжо няма калі жыць, а так яшчэ хацелася б парадавацца на дзяцей і ўнукаў. Але тут ужо як Бог дасць…
Ірына МІКЛАШ, фота аўтара
[DETAIL_TEXT_TYPE] => html
[~DETAIL_TEXT_TYPE] => html
[PREVIEW_TEXT] => “У Германію трапіў за брата..”. Пра жыццё ў ваенны час расказвае жыхар Бераставіцкага раёна Міхаіл Данільчык
[~PREVIEW_TEXT] => “У Германію трапіў за брата..”. Пра жыццё ў ваенны час расказвае жыхар Бераставіцкага раёна Міхаіл Данільчык
[PREVIEW_TEXT_TYPE] => html
[~PREVIEW_TEXT_TYPE] => html
[DETAIL_PICTURE] => Array
(
[ID] => 5180
[TIMESTAMP_X] => 20.03.2025 13:18:46
[MODULE_ID] => iblock
[HEIGHT] => 683
[WIDTH] => 1024
[FILE_SIZE] => 606990
[CONTENT_TYPE] => image/jpeg
[SUBDIR] => iblock/e04
[FILE_NAME] => 4xkn6l4348pr9a5x7ei8jafulzxg0oxd.jpg
[ORIGINAL_NAME] => IMG_6167.jpg
[DESCRIPTION] =>
[HANDLER_ID] =>
[EXTERNAL_ID] => a3f6463798b9ddecbf4780ff09885068
[VERSION_ORIGINAL_ID] =>
[META] =>
[SRC] => /upload/iblock/e04/4xkn6l4348pr9a5x7ei8jafulzxg0oxd.jpg
[UNSAFE_SRC] => /upload/iblock/e04/4xkn6l4348pr9a5x7ei8jafulzxg0oxd.jpg
[SAFE_SRC] => /upload/iblock/e04/4xkn6l4348pr9a5x7ei8jafulzxg0oxd.jpg
[ALT] => “У Германію трапіў за брата..”. Пра жыццё ў ваенны час расказвае жыхар Бераставіцкага раёна Міхаіл Данільчык
[TITLE] => “У Германію трапіў за брата..”. Пра жыццё ў ваенны час расказвае жыхар Бераставіцкага раёна Міхаіл Данільчык
)
[~DETAIL_PICTURE] => 5180
[TIMESTAMP_X] => 09.04.2025 19:31:50
[~TIMESTAMP_X] => 09.04.2025 19:31:50
[ACTIVE_FROM_X] => 2020-02-09 00:00:00
[~ACTIVE_FROM_X] => 2020-02-09 00:00:00
[ACTIVE_FROM] => 09.02.2020
[~ACTIVE_FROM] => 09.02.2020
[LIST_PAGE_URL] => /news/
[~LIST_PAGE_URL] => /news/
[DETAIL_PAGE_URL] => /news/obshchestvo/%D1%83-%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%96%D1%8E-%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%9E-%D0%B7%D0%B0-%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%B0-%D0%B6%D1%8B%D1%86/
[~DETAIL_PAGE_URL] => /news/obshchestvo/%D1%83-%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%96%D1%8E-%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%9E-%D0%B7%D0%B0-%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%B0-%D0%B6%D1%8B%D1%86/
[LANG_DIR] => /
[~LANG_DIR] => /
[CODE] => у-германію-трапіў-за-брата-пра-жыц
[~CODE] => у-германію-трапіў-за-брата-пра-жыц
[EXTERNAL_ID] => 2600
[~EXTERNAL_ID] => 2600
[IBLOCK_TYPE_ID] => news
[~IBLOCK_TYPE_ID] => news
[IBLOCK_CODE] => corporate_news_s1
[~IBLOCK_CODE] => corporate_news_s1
[IBLOCK_EXTERNAL_ID] =>
[~IBLOCK_EXTERNAL_ID] =>
[LID] => s1
[~LID] => s1
[NAV_RESULT] =>
[NAV_CACHED_DATA] =>
[DISPLAY_ACTIVE_FROM] => 09.02.2020
[IPROPERTY_VALUES] => Array
(
[SECTION_META_TITLE] => “У Германію трапіў за брата..”. Пра жыццё ў ваенны час расказвае жыхар Бераставіцкага раёна Міхаіл Данільчык
[SECTION_META_KEYWORDS] => Новости
[SECTION_META_DESCRIPTION] =>
[SECTION_PAGE_TITLE] => “У Германію трапіў за брата..”. Пра жыццё ў ваенны час расказвае жыхар Бераставіцкага раёна Міхаіл Данільчык
[ELEMENT_META_TITLE] => “У Германію трапіў за брата..”. Пра жыццё ў ваенны час расказвае жыхар Бераставіцкага раёна Міхаіл Данільчык
[ELEMENT_META_KEYWORDS] => Общество
[ELEMENT_META_DESCRIPTION] => Міхаіл Данільчык з вёскі Лявонавічы - адзін з тых, хто ў гады Вялікай Айчыннай вайны быў вывезены на прымусовую працу ў Германію Сёння Міхаілу Фёдаравічу ўжо больш за дзевяноста гадоў, але тыя далёкія часы ён добра памятае і згадзіўся аб іх расказаць.
[ELEMENT_PAGE_TITLE] => “У Германію трапіў за брата..”. Пра жыццё ў ваенны час расказвае жыхар Бераставіцкага раёна Міхаіл Данільчык
)
[FIELDS] => Array
(
[TAGS] =>
)
[PROPERTIES] => Array
(
[VIDEO] => Array
(
[ID] => 4
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Видео
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => VIDEO
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => F
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] => mpg, avi, wmv, mpeg, mpe, flv, mp4
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Видео
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[DONT_SHOW] => Array
(
[ID] => 6
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Не отображать в верхней карусели на главной
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => DONT_SHOW
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => C
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[VALUE_ENUM_ID] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Не отображать в верхней карусели на главной
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[AUTHOR] => Array
(
[ID] => 7
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Автор
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => AUTHOR
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => S
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Автор
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[WATERMARKER] => Array
(
[ID] => 8
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Водяной знак
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => WATERMARKER
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => F
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] => jpg, gif, bmp, png, jpeg, webp
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Водяной знак
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[WATERMARKER_PREV] => Array
(
[ID] => 9
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Водяной знак в превью
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => WATERMARKER_PREV
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => F
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] => jpg, gif, bmp, png, jpeg, webp
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Водяной знак в превью
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[DONT_SHOW_LIST] => Array
(
[ID] => 11
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Не отображать в карусели с разделами на главной
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => DONT_SHOW_LIST
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => C
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[VALUE_ENUM_ID] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Не отображать в карусели с разделами на главной
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[MAIN_SECTION] => Array
(
[ID] => 12
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Главный раздел
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => MAIN_SECTION
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[VALUE_ENUM_ID] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Главный раздел
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[PHOTOGRAPHER] => Array
(
[ID] => 13
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Фотограф
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => PHOTOGRAPHER
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => S
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Фотограф
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[NASHE_VIDEO] => Array
(
[ID] => 14
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Наше видео
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => NASHE_VIDEO
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => S
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] => video
[USER_TYPE_SETTINGS] => Array
(
[BUFFER_LENGTH] => 10
[CONTROLBAR] => bottom
[AUTOSTART] => N
[VOLUME] => 90
[SKIN] =>
[FLASHVARS] =>
[WMODE_FLV] => transparent
[BGCOLOR] => FFFFFF
[COLOR] => 000000
[OVER_COLOR] => 000000
[SCREEN_COLOR] => 000000
[SILVERVARS] =>
[WMODE_WMV] => windowless
[WIDTH] => 400
[HEIGHT] => 300
)
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Наше видео
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[YOUTUBE_VIDEO] => Array
(
[ID] => 15
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Наше видео ютуб
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => YOUTUBE_VIDEO
[DEFAULT_VALUE] => https://www.youtube.com/embed/
[PROPERTY_TYPE] => S
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Наше видео ютуб
[~DEFAULT_VALUE] => https://www.youtube.com/embed/
)
[YES_WATERMARK] => Array
(
[ID] => 17
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Выводить водяной знак
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => YES_WATERMARK
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => C
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[VALUE_ENUM_ID] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Выводить водяной знак
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[YES_WATERMARK_PREV] => Array
(
[ID] => 18
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Выводить водяной знак превью
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => YES_WATERMARK_PREV
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => C
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[VALUE_ENUM_ID] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Выводить водяной знак превью
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[DETAIL_PICTERS_NEW] => Array
(
[ID] => 19
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Детальная картинка
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => DETAIL_PICTERS_NEW
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => F
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] => jpg, gif, bmp, png, jpeg, webp
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Детальная картинка
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
)
[DISPLAY_PROPERTIES] => Array
(
)
[IBLOCK] => Array
(
[ID] => 1
[~ID] => 1
[TIMESTAMP_X] => 05.09.2026 23:21:37
[~TIMESTAMP_X] => 05.09.2026 23:21:37
[IBLOCK_TYPE_ID] => news
[~IBLOCK_TYPE_ID] => news
[LID] => s1
[~LID] => s1
[CODE] => corporate_news_s1
[~CODE] => corporate_news_s1
[API_CODE] =>
[~API_CODE] =>
[REST_ON] => N
[~REST_ON] => N
[NAME] => Новости
[~NAME] => Новости
[ACTIVE] => Y
[~ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[~SORT] => 500
[LIST_PAGE_URL] => /news/
[~LIST_PAGE_URL] => /news/
[DETAIL_PAGE_URL] => #SITE_DIR#/news/#SECTION_CODE_PATH#/#ELEMENT_CODE#/
[~DETAIL_PAGE_URL] => #SITE_DIR#/news/#SECTION_CODE_PATH#/#ELEMENT_CODE#/
[SECTION_PAGE_URL] => #SITE_DIR#/news/#SECTION_CODE_PATH#/
[~SECTION_PAGE_URL] => #SITE_DIR#/news/#SECTION_CODE_PATH#/
[CANONICAL_PAGE_URL] => https://beresta.by/news/corporate_news_s1/
[~CANONICAL_PAGE_URL] => https://beresta.by/news/corporate_news_s1/
[PICTURE] =>
[~PICTURE] =>
[DESCRIPTION] =>
[~DESCRIPTION] =>
[DESCRIPTION_TYPE] => text
[~DESCRIPTION_TYPE] => text
[RSS_TTL] => 24
[~RSS_TTL] => 24
[RSS_ACTIVE] => Y
[~RSS_ACTIVE] => Y
[RSS_FILE_ACTIVE] => N
[~RSS_FILE_ACTIVE] => N
[RSS_FILE_LIMIT] =>
[~RSS_FILE_LIMIT] =>
[RSS_FILE_DAYS] =>
[~RSS_FILE_DAYS] =>
[RSS_YANDEX_ACTIVE] => N
[~RSS_YANDEX_ACTIVE] => N
[XML_ID] =>
[~XML_ID] =>
[TMP_ID] => c0e792eea55f78fdf2f56a185b80509e
[~TMP_ID] => c0e792eea55f78fdf2f56a185b80509e
[INDEX_ELEMENT] => Y
[~INDEX_ELEMENT] => Y
[INDEX_SECTION] => Y
[~INDEX_SECTION] => Y
[WORKFLOW] => N
[~WORKFLOW] => N
[BIZPROC] => N
[~BIZPROC] => N
[SECTION_CHOOSER] => L
[~SECTION_CHOOSER] => L
[LIST_MODE] =>
[~LIST_MODE] =>
[RIGHTS_MODE] => S
[~RIGHTS_MODE] => S
[SECTION_PROPERTY] => N
[~SECTION_PROPERTY] => N
[PROPERTY_INDEX] => N
[~PROPERTY_INDEX] => N
[VERSION] => 1
[~VERSION] => 1
[LAST_CONV_ELEMENT] => 0
[~LAST_CONV_ELEMENT] => 0
[SOCNET_GROUP_ID] =>
[~SOCNET_GROUP_ID] =>
[EDIT_FILE_BEFORE] =>
[~EDIT_FILE_BEFORE] =>
[EDIT_FILE_AFTER] =>
[~EDIT_FILE_AFTER] =>
[SECTIONS_NAME] => Разделы
[~SECTIONS_NAME] => Разделы
[SECTION_NAME] => Раздел
[~SECTION_NAME] => Раздел
[ELEMENTS_NAME] => Элементы
[~ELEMENTS_NAME] => Элементы
[ELEMENT_NAME] => Элемент
[~ELEMENT_NAME] => Элемент
[FULLTEXT_INDEX] => N
[~FULLTEXT_INDEX] => N
[EXTERNAL_ID] =>
[~EXTERNAL_ID] =>
[LANG_DIR] => /
[~LANG_DIR] => /
[SERVER_NAME] => beresta.by
[~SERVER_NAME] => beresta.by
)
[SECTION] => Array
(
[PATH] => Array
(
[0] => Array
(
[ID] => 10
[~ID] => 10
[CODE] => obshchestvo
[~CODE] => obshchestvo
[XML_ID] =>
[~XML_ID] =>
[EXTERNAL_ID] =>
[~EXTERNAL_ID] =>
[IBLOCK_ID] => 1
[~IBLOCK_ID] => 1
[IBLOCK_SECTION_ID] =>
[~IBLOCK_SECTION_ID] =>
[SORT] => 500
[~SORT] => 500
[NAME] => Общество
[~NAME] => Общество
[ACTIVE] => Y
[~ACTIVE] => Y
[DEPTH_LEVEL] => 1
[~DEPTH_LEVEL] => 1
[SECTION_PAGE_URL] => /news/obshchestvo/
[~SECTION_PAGE_URL] => /news/obshchestvo/
[IBLOCK_TYPE_ID] => news
[~IBLOCK_TYPE_ID] => news
[IBLOCK_CODE] => corporate_news_s1
[~IBLOCK_CODE] => corporate_news_s1
[IBLOCK_EXTERNAL_ID] =>
[~IBLOCK_EXTERNAL_ID] =>
[GLOBAL_ACTIVE] => Y
[~GLOBAL_ACTIVE] => Y
[IPROPERTY_VALUES] => Array
(
[SECTION_META_TITLE] => Общество
[SECTION_META_KEYWORDS] => Новости
[SECTION_META_DESCRIPTION] =>
[SECTION_PAGE_TITLE] => Общество
[ELEMENT_META_TITLE] => Общество
[ELEMENT_META_KEYWORDS] => Новости
[ELEMENT_META_DESCRIPTION] => .
[ELEMENT_PAGE_TITLE] => Общество
)
)
)
)
[SECTION_URL] => /news/obshchestvo/
[META_TAGS] => Array
(
[TITLE] => “У Германію трапіў за брата..”. Пра жыццё ў ваенны час расказвае жыхар Бераставіцкага раёна Міхаіл Данільчык
[BROWSER_TITLE] => “У Германію трапіў за брата..”. Пра жыццё ў ваенны час расказвае жыхар Бераставіцкага раёна Міхаіл Данільчык
[KEYWORDS] => Общество
[DESCRIPTION] => Міхаіл Данільчык з вёскі Лявонавічы - адзін з тых, хто ў гады Вялікай Айчыннай вайны быў вывезены на прымусовую працу ў Германію Сёння Міхаілу Фёдаравічу ўжо больш за дзевяноста гадоў, але тыя далёкія часы ён добра памятае і згадзіўся аб іх расказаць.
)
)
09.02.2020
“У Германію трапіў за брата..”. Пра жыццё ў ваенны час расказвае жыхар Бераставіцкага раёна Міхаіл Данільчык
Міхаіл Данільчык з вёскі Лявонавічы - адзін з тых, хто ў гады Вялікай Айчыннай вайны быў вывезены на прымусовую працу ў Германію. Сёння Міхаілу Фёдаравічу ўжо больш за дзевяноста гадоў, але тыя далёкія часы ён добра памятае і згадзіўся аб іх расказаць.
Нарадзіўся Міхаіл Фёдаравіч у красавіку 1929 года тут жа, у Лявонавічах. У той час гэтая вёска не пуставала, як цяпер, і жыхароў тут было намнога больш. У сям’і Данільчыкаў таксама падрастала чацвёра дзяцей. Старэйшаму сыну Івану на пачатак вайны споўнілася ўжо 18 гадоў, і яго забралі на фронт. А малодшыя дзеці: 16-гадовы Пётр, 12-гадовы Міхаіл і 7-гадовая Люба заставаліся дома з бацькамі, тут яны і сустрэлі нямецкую акупацыю.
- Помню, што вайна пачалася з бамбардзіроўкі аэрадромаў у Кватарах і Росі, менавіта туды ляталі нямецкія самалёты, - пачынае свой успамін Міхаіл Фёдаравіч. – А потым і ў нашых мясцінах з’явіліся нямецкія салдаты. У Стары Дворац немцы прывялі каля сотні савецкіх палонных, я сам ім тры разы хлеб насіў, і бабы нашы з вёскі кармілі іх. Затым іх некуды адвезлі. А некалькіх палонных нават дазволілі разабраць па хатах, у Лявонавічах людзі ўзялі пяць чалавек. Можа, з год яны ў вёсцы былі. Немцы прыязджалі, правяралі. Потым выйшаў загад, каб яны з’явіліся ў раённы нямецкі камісарыят. Але палонныя да немцаў не хацелі ісці і хаваліся. Аднойчы дзве дзяўчыны з нашай вёскі ішлі са Старога Дворца і заўважылі, што ад лесу немцы пачынаюць ачапляць вёску, яны сказалі пра гэта палонным, і тыя накіраваліся на хутар Кучынскага і так вырваліся. А немцы ачапілі Лявонавічы, выгналі ўсіх людзей за вёску пад кулямётамі, але палонных не знайшлі. Адзін, праўда, казалі, схаваўся тут, але яго не знайшлі. А каб знайшлі, дык можа і ўсю вёску расстралялі б. Але і так 8 мужчын з Лявонавіч забралі ў турму ў Беласток.
Праз некаторы час немцы выдалі загад адправіць маладых людзей на працу ў Германію. З нашых Лявонавіч 11 чалавек павінны былі паехаць на прымусовыя работы – 7 хлопцаў і 4 дзяўчыны. Трэба было з’явіцца ў Бераставіцу да нямецкага камісара. Запісаны ў Германію быў і мой брат Пеця, але чамусьці бацькі вырашылі адправіць мяне за яго. Можа, палічылі, што малалетку не забяруць у Германію, вернуць назад, дадому. А яны і не падумалі, што немцы маглі расстраляць Пятра за тое, што ён не з’явіўся па загадзе. Немец не стаў асабліва разбірацца, паглядзеў, праўда, што ўсе хлопцы і дзяўчаты больш-менш дарослыя, а я яшчэ малы, але дадому не адправіў, сказаў па-польску: “Бэньдзеш гэнсі пасвіць”. Так нас з Бераставіцы адправілі ў Беласток, а адтуль везлі цягніком, якім цялят перавозяць, дзесьці каля сутак. Мы прыбылі ў Прусію, у горад, які знаходзіўся ў ста кіламетрах ад Кёнігсберга. Цяпер гэты горад называецца Гусеў, а тады быў Гумбінен.
На станцыі нас усіх высадзілі, прыйшлі немцы і сталі выбіраць сабе работнікаў. Я трапіў да немца-агародніка, які жыў у пасёлку Нордэнбург, у яго была гаспадарка па вырошчванні агародніны. Са мной там яшчэ працавалі два палякі з Варшавы – Вацэк і Казік. Мы садзілі і палолі гуркі, памідоры, іншую гародніну, збіралі яе. Не скажу, што было вельмі цяжка, ды і ўмовы таксама былі не найгоршымі, думаю, што тыя, хто застаўся пад нямецкай акупацыяй у родных мясцінах, нагараваліся яшчэ больш.
Памятаю, што немца-гаспадара звалі Бруно Рызэ, у яго было двое сыноў, адзін ужо вучыўся ў горадзе на агранома. Гаспадыня была старэйшай медсястрой у радзільным аддзяленні. У немца быў двухпавярховы дом, нам, работнікам, быў выдзелены пакой на другім паверсе, у якім стаялі тры ложкі, мы там і жылі. У Нордэнбургу быў яшчэ млын, дзе пяць палякаў працавалі. А ў горадзе на малаказаводзе і мясакамбінаце таксама палякі працавалі.
У Прусіі я прабыў два гады, пісаў пісьмы дадому, а брат Пеця нават прысылаў мне туды пасылку, бо немец-гаспадар вельмі хацеў развесці цыбулі беларускай, дык вось брат і выслаў.
У 1944 годзе, пакуль я быў у Германіі, памерла маці, я з ёй і не развітаўся. А як вярнуўся дадому, то дома была ўжо мачаха.
У 1945 годзе, калі пачалося наступленне савецкіх салдат і яны былі дзесьці ў 80 кіламетрах ад Кёнігсберга, дом гаспадара занялі нямецкія салдаты і сказалі ўсім выязджаць: і немцам, і іх работнікам. Вядома, гаспадарам ужо было не да нас, мы выбіраліся самі. Кіламетраў 10-15 прайшлі, а потым сустрэліся з рускімі салдатамі. Тры дні капалі акопы для Чырвонай Арміі ля літоўскай граніцы. На некаторы час нас затрымалі ў Гусеве, дапытвалі аб абставінах нашага знаходжання ў Германіі, потым адвезлі ў Літву, у горад Кібартай. Там мы пару тыдняў пабылі, нам выдалі дакументы і мы вярнуліся цягніком у Беларусь. 1 сакавіка 1945 года я ўжо быў дома ў Лявонавічах. А вось брат Іван дадому не вярнуўся, загінуў падчас абароны Масквы…
У першыя пасляваенныя гады Міхаіл Данільчык працаваў на сваёй гаспадарцы, потым пайшоў у калгас.
З 1956 года адзіным месцам яго працы стала кузня, тут ён і прарабіў 40 гадоў кавалём, пакуль не пайшоў на пенсію.
Жонку, Анастасію Аляксандраўну, Міхаіл Фёдаравіч знайшоў на вяселлі ў суседзяў: іх сваячка з Навікоў была яму дружкай, у 1959 годзе яны пажаніліся.
Муж і жонка выгадавалі разам дваіх дзяцей, маюць чатырох унукаў і чатырох праўнукаў. Дачка Аня жыве далёка, у Крыме, а сын Мікалай - у Гродне, кожныя выхадныя прыязджае, дапамагае бацькам.
Два гады назад Міхаіл Фёдаравіч страціў нагу, цяпер не ходзіць, перамяшчаецца на інвалідным вазку. Сын зрабіў спецыяльнае прыстасаванне, каб бацька мог сам падняцца з ложка і сесці ў вазок. Моцныя рукі былога каваля яшчэ могуць падняць цела, і гэта шчасце. бо жонка яго сама падняць не змагла б.
- Мой Міхаіл Фёдаравіч самы старэйшы ў акрузе, ды і мне ужо 81-ы год, - кажа Анастасія Аляксандраўна. – Цяжкія гады прайшлі, а Бог неяк прадоўжыў век. Перажылі сіроцтва, ваенны час, бясхлебніцу, усё вытрывалі. Цяпер, здаецца, жыві і радуйся: унук правёў ваду ў дом, не трэба насіць, сын зрабіў туалет - усё на месцы, усё зроблена для жыцця, толькі што ўжо няма калі жыць, а так яшчэ хацелася б парадавацца на дзяцей і ўнукаў. Але тут ужо як Бог дасць…
Ірына МІКЛАШ, фота аўтара
