Array
(
[TAGS] =>
[~TAGS] =>
[ID] => 22055
[~ID] => 22055
[NAME] => Той радасны дзень вызвалення
[~NAME] => Той радасны дзень вызвалення
[IBLOCK_ID] => 1
[~IBLOCK_ID] => 1
[IBLOCK_SECTION_ID] => 10
[~IBLOCK_SECTION_ID] => 10
[DETAIL_TEXT] => 
... З таго далёкага ліпеня мінула ўжо шэсцьдзясят восем гадоў. Гэта ж колькі вады ўцякло... Мне вунь ужо восемдзясят чатыры стукнула. А здаецца ўсё нядаўна было. Калі вы спыталіся, ці помню, як вызвалялі ад немцаў нашы Магіляны і вёскі наўкол, я падумала: да драбніц усё помню!
Мне ж тады шаснаццаць было. У акупацыю колькі страху нацярпелася! Дзяўчат і хлопцаў у Германію бралі. А мая старэйшая сястра Ніна ў канцлагеры пасля Беластоцкай турмы апынулася. І я гэтак ужо баялася, што таксама траплю на чужыну. Як толькі пойдуць чуткі, што зноў будуць “хапаць” моладзь, па месяцы у вёсцы, бывала, не паяўляюся. Усе пад страхам жылі. Немцы едуць па вуліцы – ніхто нават у шыбіну не выгляне. Бо ні за што маглі цябе расстраляць: не так зірнуў ці не тое сказаў. Помню, дзядзьку Аляксея Сіцько з жонкай і цешчай забілі, Ёзіка Мурына таксама...
У сярэдзіне ліпеня 44-га фашысты ўцякалі. Гнала іх наша армія! Але ўсе ж яшчэ агрызаліся, стралялі. І мы ў сваіх Магілянах апынуліся на самай лініі фронту. Вось паслухайце.
***
... Страляніна набліжалася.
— Будзем схрон на агародах капаць, - сказаў татка. – А то нездабраваць ад якога ліхога снарада. Суседзі вунь ужо выкапалі.
Я чула ад бацькоў і старэйшых вяскоўцаў, што нашы па берагах Свіслачы, ад Ярмолічаў на Знай-дзіна, акапаліся. А фашысты ўмацаваліся ў Магілянскіх гарах. Потым, калі мы з бацькамі ўцякалі з-пад агню, бачыла ўсё гэта на свае вочы.
У той першы дзень вызвалення да вечара ішла страшная перастрэлка. Ляцелі снарады, чуліся выбухі. Адзін снарад трапіў у хату нашага вяскоўца, і яна загарэлася. Мы з суседзямі хаваліся ў сваіх схронах. Астатніх, як казалі людзі потым, немцы выгналі з вёскі, адправілі ў Жорнаўку. А хаты падпалілі. Наша была чацвёртай з краю і неяк уцалела. Праўда, снарад праляцеў перад самымі вокнамі. Блізка ад хаты – кусты, адтуль і дапамог увечары татка дабрацца да агародаў раненаму савецкаму разведчыку. Конь пад ім таксама быў паранены, і баец не мог дабрацца да сваіх. Мяне і сястру адправілі ў зямлянку да сусе-дзяў, а маці перавязвала раненага. Помню, як ён ўсё прасіў вады.
Пад раніцу той баец сказаў: “Мамаша, дзякуй вам за дапамогу. Ідзіце да дзяцей, а я адпаўзу ў кусты. Мне трэба да сваіх дабірацца.”
Так потым расказвала нам маці. І ўсё шкадавала таго хлопца: як жа ён, бедненькі, ці хоць дапоўз куды, ці выжыў?
Не ведаю, як мы перажылі тую ноч, бо гэтак ужо страшна, дзеткі, было: вакол вухкала, часта старлялі. Ранкам на нейкі час стала ціха. І рашылі мы дабірацца да ўсіх іншых, за горы. Вёска Казлы – як вымерла, ні душы. У Канюхах – таксама, але тут, урэшце, убачылі адзінокую жанчыну. Яна і сказала нам: ідзіце ў канец вёскі, у бок Одлы, а там – налева ў балота.
Тая мясціна называлася ў народзе Клябаншчынай, і тут хаваліся людзі з блізляжачых вёсак. Многія трапілі пад кулі. Загінула і знаёмая нам жанчына з Канюхоў.
У жыце, каля Магілянскіх гор, было многа нямецкіх салдат, тэхнікі. Тут яны акапаліся і стралялі ў бок Свіслачы, па нашых войсках. Уласна, мы зноў апынуліся ў самым цэнтры баявых дзеянняў: цераз нас ляцелі кулі, снарады. А дзе ў тым балоце акапаешся, ды і як?
Стала змяркацца. Хацелася есці, а найбольш – піць. Мы ж, уцякаючы, не ўзялі з сабой вады. Смага стала невыноснай. Калі сцямнела, татка, рызыкуючы жыццём, пачаў дабірацца да Свіслачы, каб зачэрпаць з яе вады. А там – нашы салдаты: як Свіслач цякла, так яе берагам стаяў фронт, кулямёт на кулямёце.
— Ды ты што, чалавеча? – здзівіліся вайскоўцы. – Ты ж на самай лініі агню!
Татка расказаў ім, што разам з намі на той Клябанаўшчыне яшчэ чатыры сям’і з Магілян, і ніхто не ведае, куды цяпер уцякаць, дзе хавацца.
Помню, ён паявіўся ў цемры з саладтам, і мы ўсе папаўзлі ўслед за гэтым ваенным уздоўж ракі ў бок Ярмолічаў, аж да Знайдзіна. Там цераз Свіслач была кладка, а далей – вялікая сцірта.
У ёй мы спачатку і хаваліся. А потым дабраліся да сваякоў у Каенеўцы, дзе ўжо былі рускія. Салдаты далі татку кульгавую, непрыгодную для фронту, кабылу, і яна потым яшчэ доўга выручала нас пасля вайны.
А іншыя сем’і, якія таксама вывеў з-пад агню той ваенны, пайшлі да сваякоў у Валотыні і Гольні.
У Каенеўцах мы жылі ў мамінай сястры цэлы тыдзень. Татка ўсё парываўся ісці дахаты, хацеў знайсці карову, якая, калі ўцалела ад снарадаў, карміла на пашы сябе сама. Але мы баяліся яго адпускаць: а раптам яшчэ дзе хаваюцца немцы?
Хаця жылося ў цёткі нялёгка: у яе самой вялікая сям’я, ды нас яшчэ чацвёра. Такіх бежанцаў, як мы, у вёсцы было нямала. Помню, як ваенныя кармілі нас, дзяцей, кашай са сваёй палявой кухні. Мы былі шчаслівыя: немцы ўцяклі, вайна пакацілася на захад, і можна смела хадзіць па вёсцы, нікога на баючыся!
***
Нядаўна з раённай кнігі “Памяць” даведалася, што нашу Бераставіччыну вызвалялі многія воінскія падраздзяленні. У баях загінулі звыш 800 салдат. Вечная памяць тым, хто аддаў сваё жыццё за мір у нашым родным краі.
Расказ Надзеі Міхайлаўны Лапаткі з вёскі Магіляны
запісала Марыя Драпеза
[~DETAIL_TEXT] => ... З таго далёкага ліпеня мінула ўжо шэсцьдзясят восем гадоў. Гэта ж колькі вады ўцякло... Мне вунь ужо восемдзясят чатыры стукнула. А здаецца ўсё нядаўна было. Калі вы спыталіся, ці помню, як вызвалялі ад немцаў нашы Магіляны і вёскі наўкол, я падумала: да драбніц усё помню!
Мне ж тады шаснаццаць было. У акупацыю колькі страху нацярпелася! Дзяўчат і хлопцаў у Германію бралі. А мая старэйшая сястра Ніна ў канцлагеры пасля Беластоцкай турмы апынулася. І я гэтак ужо баялася, што таксама траплю на чужыну. Як толькі пойдуць чуткі, што зноў будуць “хапаць” моладзь, па месяцы у вёсцы, бывала, не паяўляюся. Усе пад страхам жылі. Немцы едуць па вуліцы – ніхто нават у шыбіну не выгляне. Бо ні за што маглі цябе расстраляць: не так зірнуў ці не тое сказаў. Помню, дзядзьку Аляксея Сіцько з жонкай і цешчай забілі, Ёзіка Мурына таксама...
У сярэдзіне ліпеня 44-га фашысты ўцякалі. Гнала іх наша армія! Але ўсе ж яшчэ агрызаліся, стралялі. І мы ў сваіх Магілянах апынуліся на самай лініі фронту. Вось паслухайце.
***
... Страляніна набліжалася.
— Будзем схрон на агародах капаць, - сказаў татка. – А то нездабраваць ад якога ліхога снарада. Суседзі вунь ужо выкапалі.
Я чула ад бацькоў і старэйшых вяскоўцаў, што нашы па берагах Свіслачы, ад Ярмолічаў на Знай-дзіна, акапаліся. А фашысты ўмацаваліся ў Магілянскіх гарах. Потым, калі мы з бацькамі ўцякалі з-пад агню, бачыла ўсё гэта на свае вочы.
У той першы дзень вызвалення да вечара ішла страшная перастрэлка. Ляцелі снарады, чуліся выбухі. Адзін снарад трапіў у хату нашага вяскоўца, і яна загарэлася. Мы з суседзямі хаваліся ў сваіх схронах. Астатніх, як казалі людзі потым, немцы выгналі з вёскі, адправілі ў Жорнаўку. А хаты падпалілі. Наша была чацвёртай з краю і неяк уцалела. Праўда, снарад праляцеў перад самымі вокнамі. Блізка ад хаты – кусты, адтуль і дапамог увечары татка дабрацца да агародаў раненаму савецкаму разведчыку. Конь пад ім таксама быў паранены, і баец не мог дабрацца да сваіх. Мяне і сястру адправілі ў зямлянку да сусе-дзяў, а маці перавязвала раненага. Помню, як ён ўсё прасіў вады.
Пад раніцу той баец сказаў: “Мамаша, дзякуй вам за дапамогу. Ідзіце да дзяцей, а я адпаўзу ў кусты. Мне трэба да сваіх дабірацца.”
Так потым расказвала нам маці. І ўсё шкадавала таго хлопца: як жа ён, бедненькі, ці хоць дапоўз куды, ці выжыў?
Не ведаю, як мы перажылі тую ноч, бо гэтак ужо страшна, дзеткі, было: вакол вухкала, часта старлялі. Ранкам на нейкі час стала ціха. І рашылі мы дабірацца да ўсіх іншых, за горы. Вёска Казлы – як вымерла, ні душы. У Канюхах – таксама, але тут, урэшце, убачылі адзінокую жанчыну. Яна і сказала нам: ідзіце ў канец вёскі, у бок Одлы, а там – налева ў балота.
Тая мясціна называлася ў народзе Клябаншчынай, і тут хаваліся людзі з блізляжачых вёсак. Многія трапілі пад кулі. Загінула і знаёмая нам жанчына з Канюхоў.
У жыце, каля Магілянскіх гор, было многа нямецкіх салдат, тэхнікі. Тут яны акапаліся і стралялі ў бок Свіслачы, па нашых войсках. Уласна, мы зноў апынуліся ў самым цэнтры баявых дзеянняў: цераз нас ляцелі кулі, снарады. А дзе ў тым балоце акапаешся, ды і як?
Стала змяркацца. Хацелася есці, а найбольш – піць. Мы ж, уцякаючы, не ўзялі з сабой вады. Смага стала невыноснай. Калі сцямнела, татка, рызыкуючы жыццём, пачаў дабірацца да Свіслачы, каб зачэрпаць з яе вады. А там – нашы салдаты: як Свіслач цякла, так яе берагам стаяў фронт, кулямёт на кулямёце.
— Ды ты што, чалавеча? – здзівіліся вайскоўцы. – Ты ж на самай лініі агню!
Татка расказаў ім, што разам з намі на той Клябанаўшчыне яшчэ чатыры сям’і з Магілян, і ніхто не ведае, куды цяпер уцякаць, дзе хавацца.
Помню, ён паявіўся ў цемры з саладтам, і мы ўсе папаўзлі ўслед за гэтым ваенным уздоўж ракі ў бок Ярмолічаў, аж да Знайдзіна. Там цераз Свіслач была кладка, а далей – вялікая сцірта.
У ёй мы спачатку і хаваліся. А потым дабраліся да сваякоў у Каенеўцы, дзе ўжо былі рускія. Салдаты далі татку кульгавую, непрыгодную для фронту, кабылу, і яна потым яшчэ доўга выручала нас пасля вайны.
А іншыя сем’і, якія таксама вывеў з-пад агню той ваенны, пайшлі да сваякоў у Валотыні і Гольні.
У Каенеўцах мы жылі ў мамінай сястры цэлы тыдзень. Татка ўсё парываўся ісці дахаты, хацеў знайсці карову, якая, калі ўцалела ад снарадаў, карміла на пашы сябе сама. Але мы баяліся яго адпускаць: а раптам яшчэ дзе хаваюцца немцы?
Хаця жылося ў цёткі нялёгка: у яе самой вялікая сям’я, ды нас яшчэ чацвёра. Такіх бежанцаў, як мы, у вёсцы было нямала. Помню, як ваенныя кармілі нас, дзяцей, кашай са сваёй палявой кухні. Мы былі шчаслівыя: немцы ўцяклі, вайна пакацілася на захад, і можна смела хадзіць па вёсцы, нікога на баючыся!
***
Нядаўна з раённай кнігі “Памяць” даведалася, што нашу Бераставіччыну вызвалялі многія воінскія падраздзяленні. У баях загінулі звыш 800 салдат. Вечная памяць тым, хто аддаў сваё жыццё за мір у нашым родным краі.
Расказ Надзеі Міхайлаўны Лапаткі з вёскі Магіляны
запісала Марыя Драпеза
[DETAIL_TEXT_TYPE] => html
[~DETAIL_TEXT_TYPE] => html
[PREVIEW_TEXT] => Той радасны дзень вызвалення
[~PREVIEW_TEXT] => Той радасны дзень вызвалення
[PREVIEW_TEXT_TYPE] => html
[~PREVIEW_TEXT_TYPE] => html
[DETAIL_PICTURE] => Array
(
[ID] => 43785
[TIMESTAMP_X] => 04.04.2025 14:18:56
[MODULE_ID] => iblock
[HEIGHT] => 2106
[WIDTH] => 1890
[FILE_SIZE] => 1851509
[CONTENT_TYPE] => image/jpeg
[SUBDIR] => iblock/921
[FILE_NAME] => 377bsuey3btx96f7ur6b107at44o99kw.jpg
[ORIGINAL_NAME] => 23.jpg
[DESCRIPTION] =>
[HANDLER_ID] =>
[EXTERNAL_ID] => bd5101eb2f923c7a083d77c7ac05dbc4
[VERSION_ORIGINAL_ID] =>
[META] =>
[SRC] => /upload/iblock/921/377bsuey3btx96f7ur6b107at44o99kw.jpg
[UNSAFE_SRC] => /upload/iblock/921/377bsuey3btx96f7ur6b107at44o99kw.jpg
[SAFE_SRC] => /upload/iblock/921/377bsuey3btx96f7ur6b107at44o99kw.jpg
[ALT] => Той радасны дзень вызвалення
[TITLE] => Той радасны дзень вызвалення
)
[~DETAIL_PICTURE] => 43785
[TIMESTAMP_X] => 09.04.2025 15:15:54
[~TIMESTAMP_X] => 09.04.2025 15:15:54
[ACTIVE_FROM_X] => 2012-07-16 00:00:00
[~ACTIVE_FROM_X] => 2012-07-16 00:00:00
[ACTIVE_FROM] => 16.07.2012
[~ACTIVE_FROM] => 16.07.2012
[LIST_PAGE_URL] => /news/
[~LIST_PAGE_URL] => /news/
[DETAIL_PAGE_URL] => /news/obshchestvo/%D1%82%D0%BE%D0%B9-%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BD%D1%8B-%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D1%8C-%D0%B2%D1%8B%D0%B7%D0%B2%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8F/
[~DETAIL_PAGE_URL] => /news/obshchestvo/%D1%82%D0%BE%D0%B9-%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BD%D1%8B-%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D1%8C-%D0%B2%D1%8B%D0%B7%D0%B2%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8F/
[LANG_DIR] => /
[~LANG_DIR] => /
[CODE] => той-радасны-дзень-вызвалення
[~CODE] => той-радасны-дзень-вызвалення
[EXTERNAL_ID] => 22055
[~EXTERNAL_ID] => 22055
[IBLOCK_TYPE_ID] => news
[~IBLOCK_TYPE_ID] => news
[IBLOCK_CODE] => corporate_news_s1
[~IBLOCK_CODE] => corporate_news_s1
[IBLOCK_EXTERNAL_ID] =>
[~IBLOCK_EXTERNAL_ID] =>
[LID] => s1
[~LID] => s1
[NAV_RESULT] =>
[NAV_CACHED_DATA] =>
[DISPLAY_ACTIVE_FROM] => 16.07.2012
[IPROPERTY_VALUES] => Array
(
[SECTION_META_TITLE] => Той радасны дзень вызвалення
[SECTION_META_KEYWORDS] => Новости
[SECTION_META_DESCRIPTION] =>
[SECTION_PAGE_TITLE] => Той радасны дзень вызвалення
[ELEMENT_META_TITLE] => Той радасны дзень вызвалення
[ELEMENT_META_KEYWORDS] => Общество
[ELEMENT_META_DESCRIPTION] => З таго далёкага ліпеня мінула ўжо шэсцьдзясят восем гадоў.
[ELEMENT_PAGE_TITLE] => Той радасны дзень вызвалення
)
[FIELDS] => Array
(
[TAGS] =>
)
[PROPERTIES] => Array
(
[VIDEO] => Array
(
[ID] => 4
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Видео
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => VIDEO
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => F
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] => mpg, avi, wmv, mpeg, mpe, flv, mp4
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Видео
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[DONT_SHOW] => Array
(
[ID] => 6
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Не отображать в верхней карусели на главной
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => DONT_SHOW
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => C
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[VALUE_ENUM_ID] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Не отображать в верхней карусели на главной
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[AUTHOR] => Array
(
[ID] => 7
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Автор
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => AUTHOR
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => S
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Автор
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[WATERMARKER] => Array
(
[ID] => 8
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Водяной знак
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => WATERMARKER
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => F
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] => jpg, gif, bmp, png, jpeg, webp
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Водяной знак
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[WATERMARKER_PREV] => Array
(
[ID] => 9
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Водяной знак в превью
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => WATERMARKER_PREV
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => F
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] => jpg, gif, bmp, png, jpeg, webp
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Водяной знак в превью
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[DONT_SHOW_LIST] => Array
(
[ID] => 11
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Не отображать в карусели с разделами на главной
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => DONT_SHOW_LIST
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => C
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[VALUE_ENUM_ID] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Не отображать в карусели с разделами на главной
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[MAIN_SECTION] => Array
(
[ID] => 12
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Главный раздел
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => MAIN_SECTION
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[VALUE_ENUM_ID] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Главный раздел
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[PHOTOGRAPHER] => Array
(
[ID] => 13
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Фотограф
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => PHOTOGRAPHER
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => S
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Фотограф
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[NASHE_VIDEO] => Array
(
[ID] => 14
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Наше видео
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => NASHE_VIDEO
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => S
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] => video
[USER_TYPE_SETTINGS] => Array
(
[BUFFER_LENGTH] => 10
[CONTROLBAR] => bottom
[AUTOSTART] => N
[VOLUME] => 90
[SKIN] =>
[FLASHVARS] =>
[WMODE_FLV] => transparent
[BGCOLOR] => FFFFFF
[COLOR] => 000000
[OVER_COLOR] => 000000
[SCREEN_COLOR] => 000000
[SILVERVARS] =>
[WMODE_WMV] => windowless
[WIDTH] => 400
[HEIGHT] => 300
)
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Наше видео
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[YOUTUBE_VIDEO] => Array
(
[ID] => 15
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Наше видео ютуб
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => YOUTUBE_VIDEO
[DEFAULT_VALUE] => https://www.youtube.com/embed/
[PROPERTY_TYPE] => S
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Наше видео ютуб
[~DEFAULT_VALUE] => https://www.youtube.com/embed/
)
[YES_WATERMARK] => Array
(
[ID] => 17
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Выводить водяной знак
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => YES_WATERMARK
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => C
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[VALUE_ENUM_ID] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Выводить водяной знак
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[YES_WATERMARK_PREV] => Array
(
[ID] => 18
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Выводить водяной знак превью
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => YES_WATERMARK_PREV
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => C
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[VALUE_ENUM_ID] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Выводить водяной знак превью
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[DETAIL_PICTERS_NEW] => Array
(
[ID] => 19
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Детальная картинка
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => DETAIL_PICTERS_NEW
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => F
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] => jpg, gif, bmp, png, jpeg, webp
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Детальная картинка
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
)
[DISPLAY_PROPERTIES] => Array
(
)
[IBLOCK] => Array
(
[ID] => 1
[~ID] => 1
[TIMESTAMP_X] => 05.09.2026 23:21:37
[~TIMESTAMP_X] => 05.09.2026 23:21:37
[IBLOCK_TYPE_ID] => news
[~IBLOCK_TYPE_ID] => news
[LID] => s1
[~LID] => s1
[CODE] => corporate_news_s1
[~CODE] => corporate_news_s1
[API_CODE] =>
[~API_CODE] =>
[REST_ON] => N
[~REST_ON] => N
[NAME] => Новости
[~NAME] => Новости
[ACTIVE] => Y
[~ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[~SORT] => 500
[LIST_PAGE_URL] => /news/
[~LIST_PAGE_URL] => /news/
[DETAIL_PAGE_URL] => #SITE_DIR#/news/#SECTION_CODE_PATH#/#ELEMENT_CODE#/
[~DETAIL_PAGE_URL] => #SITE_DIR#/news/#SECTION_CODE_PATH#/#ELEMENT_CODE#/
[SECTION_PAGE_URL] => #SITE_DIR#/news/#SECTION_CODE_PATH#/
[~SECTION_PAGE_URL] => #SITE_DIR#/news/#SECTION_CODE_PATH#/
[CANONICAL_PAGE_URL] => https://beresta.by/news/corporate_news_s1/
[~CANONICAL_PAGE_URL] => https://beresta.by/news/corporate_news_s1/
[PICTURE] =>
[~PICTURE] =>
[DESCRIPTION] =>
[~DESCRIPTION] =>
[DESCRIPTION_TYPE] => text
[~DESCRIPTION_TYPE] => text
[RSS_TTL] => 24
[~RSS_TTL] => 24
[RSS_ACTIVE] => Y
[~RSS_ACTIVE] => Y
[RSS_FILE_ACTIVE] => N
[~RSS_FILE_ACTIVE] => N
[RSS_FILE_LIMIT] =>
[~RSS_FILE_LIMIT] =>
[RSS_FILE_DAYS] =>
[~RSS_FILE_DAYS] =>
[RSS_YANDEX_ACTIVE] => N
[~RSS_YANDEX_ACTIVE] => N
[XML_ID] =>
[~XML_ID] =>
[TMP_ID] => f082d910d864d8e7e86bc021c7c31749
[~TMP_ID] => f082d910d864d8e7e86bc021c7c31749
[INDEX_ELEMENT] => Y
[~INDEX_ELEMENT] => Y
[INDEX_SECTION] => Y
[~INDEX_SECTION] => Y
[WORKFLOW] => N
[~WORKFLOW] => N
[BIZPROC] => N
[~BIZPROC] => N
[SECTION_CHOOSER] => L
[~SECTION_CHOOSER] => L
[LIST_MODE] =>
[~LIST_MODE] =>
[RIGHTS_MODE] => S
[~RIGHTS_MODE] => S
[SECTION_PROPERTY] => N
[~SECTION_PROPERTY] => N
[PROPERTY_INDEX] => N
[~PROPERTY_INDEX] => N
[VERSION] => 1
[~VERSION] => 1
[LAST_CONV_ELEMENT] => 0
[~LAST_CONV_ELEMENT] => 0
[SOCNET_GROUP_ID] =>
[~SOCNET_GROUP_ID] =>
[EDIT_FILE_BEFORE] =>
[~EDIT_FILE_BEFORE] =>
[EDIT_FILE_AFTER] =>
[~EDIT_FILE_AFTER] =>
[SECTIONS_NAME] => Разделы
[~SECTIONS_NAME] => Разделы
[SECTION_NAME] => Раздел
[~SECTION_NAME] => Раздел
[ELEMENTS_NAME] => Элементы
[~ELEMENTS_NAME] => Элементы
[ELEMENT_NAME] => Элемент
[~ELEMENT_NAME] => Элемент
[FULLTEXT_INDEX] => N
[~FULLTEXT_INDEX] => N
[EXTERNAL_ID] =>
[~EXTERNAL_ID] =>
[LANG_DIR] => /
[~LANG_DIR] => /
[SERVER_NAME] => beresta.by
[~SERVER_NAME] => beresta.by
)
[SECTION] => Array
(
[PATH] => Array
(
[0] => Array
(
[ID] => 10
[~ID] => 10
[CODE] => obshchestvo
[~CODE] => obshchestvo
[XML_ID] =>
[~XML_ID] =>
[EXTERNAL_ID] =>
[~EXTERNAL_ID] =>
[IBLOCK_ID] => 1
[~IBLOCK_ID] => 1
[IBLOCK_SECTION_ID] =>
[~IBLOCK_SECTION_ID] =>
[SORT] => 500
[~SORT] => 500
[NAME] => Общество
[~NAME] => Общество
[ACTIVE] => Y
[~ACTIVE] => Y
[DEPTH_LEVEL] => 1
[~DEPTH_LEVEL] => 1
[SECTION_PAGE_URL] => /news/obshchestvo/
[~SECTION_PAGE_URL] => /news/obshchestvo/
[IBLOCK_TYPE_ID] => news
[~IBLOCK_TYPE_ID] => news
[IBLOCK_CODE] => corporate_news_s1
[~IBLOCK_CODE] => corporate_news_s1
[IBLOCK_EXTERNAL_ID] =>
[~IBLOCK_EXTERNAL_ID] =>
[GLOBAL_ACTIVE] => Y
[~GLOBAL_ACTIVE] => Y
[IPROPERTY_VALUES] => Array
(
[SECTION_META_TITLE] => Общество
[SECTION_META_KEYWORDS] => Новости
[SECTION_META_DESCRIPTION] =>
[SECTION_PAGE_TITLE] => Общество
[ELEMENT_META_TITLE] => Общество
[ELEMENT_META_KEYWORDS] => Новости
[ELEMENT_META_DESCRIPTION] => .
[ELEMENT_PAGE_TITLE] => Общество
)
)
)
)
[SECTION_URL] => /news/obshchestvo/
[META_TAGS] => Array
(
[TITLE] => Той радасны дзень вызвалення
[BROWSER_TITLE] => Той радасны дзень вызвалення
[KEYWORDS] => Общество
[DESCRIPTION] => З таго далёкага ліпеня мінула ўжо шэсцьдзясят восем гадоў.
)
)
16.07.2012
Той радасны дзень вызвалення
... З таго далёкага ліпеня мінула ўжо шэсцьдзясят восем гадоў. Гэта ж колькі вады ўцякло... Мне вунь ужо восемдзясят чатыры стукнула. А здаецца ўсё нядаўна было. Калі вы спыталіся, ці помню, як вызвалялі ад немцаў нашы Магіляны і вёскі наўкол, я падумала: да драбніц усё помню!
Мне ж тады шаснаццаць было. У акупацыю колькі страху нацярпелася! Дзяўчат і хлопцаў у Германію бралі. А мая старэйшая сястра Ніна ў канцлагеры пасля Беластоцкай турмы апынулася. І я гэтак ужо баялася, што таксама траплю на чужыну. Як толькі пойдуць чуткі, што зноў будуць “хапаць” моладзь, па месяцы у вёсцы, бывала, не паяўляюся. Усе пад страхам жылі. Немцы едуць па вуліцы – ніхто нават у шыбіну не выгляне. Бо ні за што маглі цябе расстраляць: не так зірнуў ці не тое сказаў. Помню, дзядзьку Аляксея Сіцько з жонкай і цешчай забілі, Ёзіка Мурына таксама...
У сярэдзіне ліпеня 44-га фашысты ўцякалі. Гнала іх наша армія! Але ўсе ж яшчэ агрызаліся, стралялі. І мы ў сваіх Магілянах апынуліся на самай лініі фронту. Вось паслухайце.
***
... Страляніна набліжалася.
— Будзем схрон на агародах капаць, - сказаў татка. – А то нездабраваць ад якога ліхога снарада. Суседзі вунь ужо выкапалі.
Я чула ад бацькоў і старэйшых вяскоўцаў, што нашы па берагах Свіслачы, ад Ярмолічаў на Знай-дзіна, акапаліся. А фашысты ўмацаваліся ў Магілянскіх гарах. Потым, калі мы з бацькамі ўцякалі з-пад агню, бачыла ўсё гэта на свае вочы.
У той першы дзень вызвалення да вечара ішла страшная перастрэлка. Ляцелі снарады, чуліся выбухі. Адзін снарад трапіў у хату нашага вяскоўца, і яна загарэлася. Мы з суседзямі хаваліся ў сваіх схронах. Астатніх, як казалі людзі потым, немцы выгналі з вёскі, адправілі ў Жорнаўку. А хаты падпалілі. Наша была чацвёртай з краю і неяк уцалела. Праўда, снарад праляцеў перад самымі вокнамі. Блізка ад хаты – кусты, адтуль і дапамог увечары татка дабрацца да агародаў раненаму савецкаму разведчыку. Конь пад ім таксама быў паранены, і баец не мог дабрацца да сваіх. Мяне і сястру адправілі ў зямлянку да сусе-дзяў, а маці перавязвала раненага. Помню, як ён ўсё прасіў вады.
Пад раніцу той баец сказаў: “Мамаша, дзякуй вам за дапамогу. Ідзіце да дзяцей, а я адпаўзу ў кусты. Мне трэба да сваіх дабірацца.”
Так потым расказвала нам маці. І ўсё шкадавала таго хлопца: як жа ён, бедненькі, ці хоць дапоўз куды, ці выжыў?
Не ведаю, як мы перажылі тую ноч, бо гэтак ужо страшна, дзеткі, было: вакол вухкала, часта старлялі. Ранкам на нейкі час стала ціха. І рашылі мы дабірацца да ўсіх іншых, за горы. Вёска Казлы – як вымерла, ні душы. У Канюхах – таксама, але тут, урэшце, убачылі адзінокую жанчыну. Яна і сказала нам: ідзіце ў канец вёскі, у бок Одлы, а там – налева ў балота.
Тая мясціна называлася ў народзе Клябаншчынай, і тут хаваліся людзі з блізляжачых вёсак. Многія трапілі пад кулі. Загінула і знаёмая нам жанчына з Канюхоў.
У жыце, каля Магілянскіх гор, было многа нямецкіх салдат, тэхнікі. Тут яны акапаліся і стралялі ў бок Свіслачы, па нашых войсках. Уласна, мы зноў апынуліся ў самым цэнтры баявых дзеянняў: цераз нас ляцелі кулі, снарады. А дзе ў тым балоце акапаешся, ды і як?
Стала змяркацца. Хацелася есці, а найбольш – піць. Мы ж, уцякаючы, не ўзялі з сабой вады. Смага стала невыноснай. Калі сцямнела, татка, рызыкуючы жыццём, пачаў дабірацца да Свіслачы, каб зачэрпаць з яе вады. А там – нашы салдаты: як Свіслач цякла, так яе берагам стаяў фронт, кулямёт на кулямёце.
— Ды ты што, чалавеча? – здзівіліся вайскоўцы. – Ты ж на самай лініі агню!
Татка расказаў ім, што разам з намі на той Клябанаўшчыне яшчэ чатыры сям’і з Магілян, і ніхто не ведае, куды цяпер уцякаць, дзе хавацца.
Помню, ён паявіўся ў цемры з саладтам, і мы ўсе папаўзлі ўслед за гэтым ваенным уздоўж ракі ў бок Ярмолічаў, аж да Знайдзіна. Там цераз Свіслач была кладка, а далей – вялікая сцірта.
У ёй мы спачатку і хаваліся. А потым дабраліся да сваякоў у Каенеўцы, дзе ўжо былі рускія. Салдаты далі татку кульгавую, непрыгодную для фронту, кабылу, і яна потым яшчэ доўга выручала нас пасля вайны.
А іншыя сем’і, якія таксама вывеў з-пад агню той ваенны, пайшлі да сваякоў у Валотыні і Гольні.
У Каенеўцах мы жылі ў мамінай сястры цэлы тыдзень. Татка ўсё парываўся ісці дахаты, хацеў знайсці карову, якая, калі ўцалела ад снарадаў, карміла на пашы сябе сама. Але мы баяліся яго адпускаць: а раптам яшчэ дзе хаваюцца немцы?
Хаця жылося ў цёткі нялёгка: у яе самой вялікая сям’я, ды нас яшчэ чацвёра. Такіх бежанцаў, як мы, у вёсцы было нямала. Помню, як ваенныя кармілі нас, дзяцей, кашай са сваёй палявой кухні. Мы былі шчаслівыя: немцы ўцяклі, вайна пакацілася на захад, і можна смела хадзіць па вёсцы, нікога на баючыся!
***
Нядаўна з раённай кнігі “Памяць” даведалася, што нашу Бераставіччыну вызвалялі многія воінскія падраздзяленні. У баях загінулі звыш 800 салдат. Вечная памяць тым, хто аддаў сваё жыццё за мір у нашым родным краі.
Расказ Надзеі Міхайлаўны Лапаткі з вёскі Магіляны
запісала Марыя Драпеза
