Array
(
[TAGS] =>
[~TAGS] =>
[ID] => 2551
[~ID] => 2551
[NAME] => Маці-гераіня Марыя Шмароўская
[~NAME] => Маці-гераіня Марыя Шмароўская
[IBLOCK_ID] => 1
[~IBLOCK_ID] => 1
[IBLOCK_SECTION_ID] => 10
[~IBLOCK_SECTION_ID] => 10
[DETAIL_TEXT] => Гераіня сённяшняга выпуску – Марыя Шмароўская з вёскі Курчоўцы – гераіня ў прамым сэнсе гэтага слова. Марыя Міхайлаўна – маці-гераіня, якая нарадзіла і выхавала адзінаццаць дзяцей. Яна ўзнагароджана ордэнамі “Мацярынскай славы” 3-й, 2-й і 1-й ступені, а таксама ордэнам і званнем “Маці-гераіня”. Калі я ехала да Марыі Міхайлаўны, то думала, што абавязкова трэба будзе папрасіць у яе і размясціць у газеце фотаздымак, дзе яна знаходзіцца ў акружэнні ўсіх адзінаццаці сыноў і дачок, бо вядома, цяпер сабраць разам усіх дарослых дзяцей практычна нерэальна. Але мая задумка засталася толькі марай: усе фотаздымкі з сямейнага архіву Шмароўскіх былі знішчаны падчас пажару, а адзінае, што засталося – ордэн “Маці-гераіня” ў абгарэлым футляры. Але аб усім па парадку…
Марыя Міхайлаўна ўсё жыццё пражыла ў родных Курчоўцах: тут яна нарадзілася і вырасла, тут выйшла замуж, тут з’явіліся на свет яе дзеці.
- Вось гляньце, мая бацькоўская хата, - Марыя Міхайлаўна паказвае рукою ў бок акна, у якім віднеецца невялікі домік. - Толькі яна цяпер змянілася, брат перабудаваў яе пад дачу. А так жылі побач заўсёды.
Нарадзілася Марыя Міхайлаўна 8 снежня 1946 года. Калі ёй было пяць з паловай гадоў, а малодшаму брату толькі два годзіка, памёр бацька. Маці, Ядвіга Казіміраўна, засталася адна з двума малымі дзяцьмі на сваёй гаспадарцы.
- У нас тады яшчэ была свая зямля, - успамінае жанчына, - і маці было цяжка адной з ёй спраўляцца. Спачатку хадзіла дапамагала іншым людзям, а затым ужо яны збіраліся і прыходзілі на дапамогу ёй. Потым мама паглядзела, што ёй цяжка адной і запісалася ў калгас. Дык суседзі крыва глядзелі і казалі, што яна ўжо не наш чалавек, бо ў калгас пайшла.
З 1960 года Ядвіга Казіміраўна стала працаваць даяркаю. Але на першым жа годзе атрымала інваліднасць: карова выбіла вока.
- Гэта цяпер ідзеш па ферме: тут каровы, а тут калідор, а раней даяркі хадзілі між кароў, жалабы былі каля сцен, - кажа Марыя Міхайлаўна. - Дык вось аднаго разу карова як махнула рагамі, дык адразу патрапіла маме ў вока, яно на месцы і выскачыла. Мне тады было 14 гадоў, я закончыла пяць ці шэсць класаў, я ўжо дакладна і не помню. Я хадзіла ў школу ў Макараўцах, старая школа размяшчалася тады насупраць інтэрната. Дык вось пасля гэтага выпадку з мамай мне прыйшлося пакінуць школу, каб дапамагаць ёй. Мая першая настаўніца, Анастасія Сцяпанаўна Трафіменкова, ведала, што нам цяжка і я не магла вучыцца, яна казала тады: “Дзіця маё, пахадзі ты хоць у вячэрнюю школу, каб ты мела якіх хоць 9 класаў”. А я-такі закончыла адзінаццаць класаў, праўда, ужо пасля замужжа, дзяцей пакідала з мужам і хадзіла здаваць экзамены.
У 1964 годзе, калі Марыі Міхайлаўне споўнілася 18 гадоў, яна сама пайшла працаваць даяркай на ферму.
- Дзяўчаты вечарам ідуць на танцы, а я толькі з работы, брудная, стомленая, яны запрашаюць мяне з сабою, а я адмаўляюся, куды мне ў такім выглядзе? – успамінае жанчына. – Але мужа знайшла хутка, ці, дакладней, ён мяне знайшоў. Замуж выйшла, калі яшчэ і дваццаці гадоў не мела. Мой муж, Тадэвуш Уладзіміравіч, таксама з нашай вёскі, толькі яны жылі трохі далей, у другім канцы, непадалёку ад фермы. Ён быў старэйшы за мяне на 4 гады, я яго добра і не ведала нават, хоць мы і жылі ў адной вёсцы. Ён вярнуўся з арміі і неяк завітаў да нас са сваім бацькам, а бацька добра ведаў маю маму, так мы з ім і пазнаёміліся. Раз прыйшоў, потым другі, так паціху пачалі сустракацца, потым распісаліся.
Жыць адразу сталі ў мае мамы, бо яго бацькі якраз будаваліся. Тут адно дзіця нарадзілася, другое.
Першы хлопчык нарадзіўся ў снежні 1966 года, Раманам яго назвалі. Яшчэ сямі месяцаў не было, нарадзіўся неданошаным, бо пайшла дапамагаць маці бульбу перабіраць, відаць, падняла зацяжкі кошык, але, дзякуй Богу, выжыў, хоць і ляжаў пад апаратамі. Праз паўтара года нарадзіўся другі сын, Іван. У 1970 годзе нарадзілася двойня – зноў хлопцы – Станіслаў і Іосіф. У 1973-м нарадзілася дачка Ліля, у 1975-м – Андрэй. Пасля Андрэя ў 1977 годзе нарадзілася Марынка, Марыя, дакладней. Муж пайшоў запісваць, я яму яшчэ і кажу: “Хоць не пераблытай, запішы Марынай, бо Марыя ўжо ёсць адна – я”. Прыходзіць, я на метрыку гляджу, а там напісана “Марыя”! Так і стала дзве ў хаце Марусі. Потым, у 1980-м нарадзіўся Міша, у 1983-м - Юра, у 1985-м – Аня, а ў 1992 годзе – Агнешка. Пасля Ані быў ужо вялікі перапынак, я нават думала, што не будзе больш дзяцей у мяне, што нарэшце ўжо адпачну, а тут у 45 гадоў нарадзіла Агнешку. Вядома, перажывала, што позна, думала, калі выгадую… Але выгадавала, і ёй ужо хутка 28. А ўсяго сем хлопцаў і чатыры дзяўчыны маю.
- Вы калі замуж выходзілі, думалі, што будзе столькі дзяцей? – пытаю.
- Не, не думала, - усміхаецца Марыя Міхайлаўна. – думала, хоць адно – двое якіх выгадаваць. А выгадавала і ўсіх адзінаццаць.
Добра яшчэ, што мама дапамагала, пакуль жывая была, дык лягчэй было. Гэта цяпер па тры гады з дзецьмі сядзяць, а нам было толькі 56 дзён дэкрэтных і трэба ісці на работу. А дзіця куды? А грудзі як? Пакорміш перад адыходам на ферму, а гэта ж не на гадзіну ці дзве, пакуль усё зробіш і дахаты прыйдзеш, дык малако само ўжо цячэ ручайком з грудзей. Мама амаль што ўсіх дзяцей маіх дапамагала гадаваць, Ані было 4 гады, як яна памерла.
А я ўвесь час хадзіла на работу, спачатку ў Курчоўцах на ферме даіла кароў, потым перайшла ў Макараўцы, там я многа прарабіла. З Агнешкай, праўда, сядзела дома цэлы год, бо мамы ўжо не было, не было каму дапамагчы, а гаспадарка была вялікая: і качкі, і гусі, і козы, і дзве каровы, і свінні. Я ўжо мужу і казала, што хіба зусім на работу не пайду, бо не даю рады. Ён мяне нават і падтрымаў, казаў: “Ну, пойдзеш ці не пойдзеш, будзем неяк круціцца, можа, цяля здадзім, можа, адну карову прададзім”.
Але ж старэйшыя дзеці падрасталі, Ромка нават ужо ў Гродне вучыўся, блізняты былі ўжо вялікія хлопцы, і Юра таксама. І калі Агнешка пайшла на свае ногі, у год і два месяцы я прыйшла на ферму і кажу, што хачу выйсці на працу. А загадчыца мне: “Ідзі дзіця гадуй!” Я ёй адказваю, што дзіця ўжо падгадаванае, трэба яго карміць, грошы зарабляць. Не ўзяла яна мяне. Я прыехала дадому з плачам. Цэлую дарогу на веласіпедзе ехала і плакала. А праз пару дзён заглянула да мяне Паўлаўна з Пачобутаў, яна загадчыцай там была на ферме і кажа: “Марыся, ты ў хаце? Прыйшла цябе на работу забраць. Пайшлі, мне даярка патрэбна!”
Так і пайшла я туды, гэта быў 1993 год, а ўсяго прарабіла я даяркаю 42 гады. Працавала да 50, потым да 55, а потым і яшчэ рабіла на пенсіі.
За сваю працу Марыя Міхайлаўна атрымала званне заслужанай калгасніцы, адпаведная шыльда яшчэ і цяпер вісіць на яе доме.
- Даўно гэта было, яшчэ старшыня Бабко быў жывы, - удакладняе жанчына.
Муж працаваў разам з Марыяй Міхайлаўнай на ферме, карміў жывёлу. Калі яна перайшла з Макараўцаў у Пачобуты, ён таксама перабраўся туды за ёй.
- Мне добра было: ён прыедзе, перадае мне каня, каб я дадому ехала,- расказвае Марыя Шмароўская. – Але часцей я на веласіпедзе ездзіла, трапляла і ў дождж, і ў навальніцу. Выязджаю раз з фермы, а загадчык кажа: “Ой, не даедзеш, Шмароўская, перачакай”. А я ж паехала. А тут як спусціўся дождж, пачалася навальніца, добра яшчэ, што я не злазіла з ровара, а ехала ўвесь час. Я як прыехала, то муж збялеў: на скрыжаванні ад слупоў адарвала правады, выклікалі электрыкаў, дождж ідзе, правады іскраць, а я і не ведала… Добра, што не злезла з ровара, бо каб ішла, то забіла б мяне, напэўна.
Усяго зажыла, хапіла мне і бед на гэтым свеце. Адзін толькі пажар чаго варты…
Пажар у доме Шмароўскіх здарыўся ў самым канцы 1999 года, паміж Калядамі і Новым годам.
- Штосьці стала ў шчыце трашчаць, мы нават адразу і не заўважылі, ужо спаць палеглі, - са слязьмі на вачах успамінае Марыя Міхайлаўна. – А як убачылі, што хата гарыць, павыскаквалі на вуліцу ў чым былі. А я вось гэту фігурку Маці Божай схапіла, прыціснула да грудзей, баюся, каб яна не ўпала, а сама вішчу на ўсю вуліцу. А на двары ціха-ціха, і такі мяккі сняжок падаў… Хата была драўляная, пакуль пажарныя прыехалі, уся згарэла да фундамента.
Я атрымала страхоўку за хату, на тыя грошы 160 рублёў, ведаеце, я не плакала, а вішчала: жыць няма дзе, купіць няма за што, усё згарэла, няма ні ложка, ні коўдры, ні адзення. Як здумаю цяпер, дык не ведаю, як і перажыла. Але добрыя людзі не пакінулі. Калгас выдзеліў нам на першую пару невялікую хатку, вось там мы і жылі, 10 чалавек: хто спаў на падлозе, хто на ложку, хто на канапе. Жылі там, пакуль вось гэтую хату для нас калгас не пабудаваў.
Як успомню пра пажар, дык і цяпер мароз па скуры ідзе. Усё жыццё чалавек працуе, нешта купляе, збірае, а агонь у адзін момант усё нішчыць.
Я рыхтавала дачцэ Марыі прыданае, бо яна ўжо збіралася замуж, зрабіла тры падушкі, пашыла пуховую коўдру з прыгожага ружовага атласу, і нейкім цудам тую коўдру паспелі выкінуць на двор, праўда, яна не ўся ўцалела, я з яе змагла зрабіць толькі маленькую дзіцячую коўдрачку…
А потым яшчэ адна бяда прыйшла ў дом Шмароўскіх – стаў нерухомым інвалідам сын Андрэй.
- Гэта здарылася на свята Пятра і Паўла, 29 чэрвеня, - уздыхае Марыя Міхайлаўна. - Фэст вялікі тады быў у касцёле, у нас тут на канцы вёскі зрабілі танцы. І з Вішнеўкі хлопец, Пеця яго звалі, узяўся бароцца з нашым Андрэем. То ён Андрэя пакоціць, то наш яго, і, відаць, дзесьці на камень спіной трапіў Анрэй, і ў яго шосты пазванок трэснуў. Ён сам казаў, што чуў гэты гук, а потым па ім нібы мурашкі ідуць і раптам у ногі – тук! І акамянела дзіця. Я была на рабоце ў Пачобутах, даіла кароў. Прыйшла, дома плач, а Ліля з хуткай дапамогай паехала. З Мінска прыязджаў доктар, рабілі Андрэю аперацыю, дык ён казаў, што тыдзень часу, больш не дае, жыць не будзе хлопец. А вось ужо хутка 20 гадоў будзе, як ляжыць, але жыве. Сам ён не ўстане, не павернецца, нічога не зробіць – інвалід першай групы. Яму, як інваліду, далі дом у Макараўцах каля клуба, ён там жыве з сястрой Ліляй. Яна выйшла замуж, але доўга не пажыла з мужам, развяліся, і яна з сынам стала жыць разам з Андрэем, даглядаць яго.
- А чым займаюцца астатнія дзеці, дзе яны цяпер? – цікаўлюся я ў Марыі Міхайлаўны.
- Раман і Іосіф у Брэсцкай вобласці працуюць, Стась і Юра ў Гродне, пра Івана, можа, лепш і не пішыце, у турме ён цяпер. Марынка і Аня жывуць у Макараўцах, Агнешка – у Лішках, а Міша – са мной, не дамо рады яго ажаніць, не хоча. Маю ўжо дваццаць унукаў і дзве праўнучкі. Мужа майго, Тадэвуша Уладзіміравіча, няма ў жывых ужо 8 гадоў, дык хоць Міша пры мне, ён у калгасе робіць механізатарам. Яшчэ і цяпер трымаю свіней і курэй, хочацца, пакуль жыву, дзецям дапамагчы.
На развітанне я спытала ў Марыі Міхайлаўны, што яна лічыць галоўным сваім дасягненнем у жыцці.
- Сям’я, дзеці – маё самае большае багацце, – усхвалявана кажа жанчына. – Цяжка было вырасціць дзяцей, але цяпер ужо здаецца, што і не было тых гадоў, усё прайшло, прамінула, цяпер з унукаў цешуся, яшчэ праўнукаў чакаю. У гэтым і ёсць маё шчасце.
Ірына МІКЛАШ, фота аўтара
[~DETAIL_TEXT] => Гераіня сённяшняга выпуску – Марыя Шмароўская з вёскі Курчоўцы – гераіня ў прамым сэнсе гэтага слова. Марыя Міхайлаўна – маці-гераіня, якая нарадзіла і выхавала адзінаццаць дзяцей. Яна ўзнагароджана ордэнамі “Мацярынскай славы” 3-й, 2-й і 1-й ступені, а таксама ордэнам і званнем “Маці-гераіня”. Калі я ехала да Марыі Міхайлаўны, то думала, што абавязкова трэба будзе папрасіць у яе і размясціць у газеце фотаздымак, дзе яна знаходзіцца ў акружэнні ўсіх адзінаццаці сыноў і дачок, бо вядома, цяпер сабраць разам усіх дарослых дзяцей практычна нерэальна. Але мая задумка засталася толькі марай: усе фотаздымкі з сямейнага архіву Шмароўскіх былі знішчаны падчас пажару, а адзінае, што засталося – ордэн “Маці-гераіня” ў абгарэлым футляры. Але аб усім па парадку…
Марыя Міхайлаўна ўсё жыццё пражыла ў родных Курчоўцах: тут яна нарадзілася і вырасла, тут выйшла замуж, тут з’явіліся на свет яе дзеці.
- Вось гляньце, мая бацькоўская хата, - Марыя Міхайлаўна паказвае рукою ў бок акна, у якім віднеецца невялікі домік. - Толькі яна цяпер змянілася, брат перабудаваў яе пад дачу. А так жылі побач заўсёды.
Нарадзілася Марыя Міхайлаўна 8 снежня 1946 года. Калі ёй было пяць з паловай гадоў, а малодшаму брату толькі два годзіка, памёр бацька. Маці, Ядвіга Казіміраўна, засталася адна з двума малымі дзяцьмі на сваёй гаспадарцы.
- У нас тады яшчэ была свая зямля, - успамінае жанчына, - і маці было цяжка адной з ёй спраўляцца. Спачатку хадзіла дапамагала іншым людзям, а затым ужо яны збіраліся і прыходзілі на дапамогу ёй. Потым мама паглядзела, што ёй цяжка адной і запісалася ў калгас. Дык суседзі крыва глядзелі і казалі, што яна ўжо не наш чалавек, бо ў калгас пайшла.
З 1960 года Ядвіга Казіміраўна стала працаваць даяркаю. Але на першым жа годзе атрымала інваліднасць: карова выбіла вока.
- Гэта цяпер ідзеш па ферме: тут каровы, а тут калідор, а раней даяркі хадзілі між кароў, жалабы былі каля сцен, - кажа Марыя Міхайлаўна. - Дык вось аднаго разу карова як махнула рагамі, дык адразу патрапіла маме ў вока, яно на месцы і выскачыла. Мне тады было 14 гадоў, я закончыла пяць ці шэсць класаў, я ўжо дакладна і не помню. Я хадзіла ў школу ў Макараўцах, старая школа размяшчалася тады насупраць інтэрната. Дык вось пасля гэтага выпадку з мамай мне прыйшлося пакінуць школу, каб дапамагаць ёй. Мая першая настаўніца, Анастасія Сцяпанаўна Трафіменкова, ведала, што нам цяжка і я не магла вучыцца, яна казала тады: “Дзіця маё, пахадзі ты хоць у вячэрнюю школу, каб ты мела якіх хоць 9 класаў”. А я-такі закончыла адзінаццаць класаў, праўда, ужо пасля замужжа, дзяцей пакідала з мужам і хадзіла здаваць экзамены.
У 1964 годзе, калі Марыі Міхайлаўне споўнілася 18 гадоў, яна сама пайшла працаваць даяркай на ферму.
- Дзяўчаты вечарам ідуць на танцы, а я толькі з работы, брудная, стомленая, яны запрашаюць мяне з сабою, а я адмаўляюся, куды мне ў такім выглядзе? – успамінае жанчына. – Але мужа знайшла хутка, ці, дакладней, ён мяне знайшоў. Замуж выйшла, калі яшчэ і дваццаці гадоў не мела. Мой муж, Тадэвуш Уладзіміравіч, таксама з нашай вёскі, толькі яны жылі трохі далей, у другім канцы, непадалёку ад фермы. Ён быў старэйшы за мяне на 4 гады, я яго добра і не ведала нават, хоць мы і жылі ў адной вёсцы. Ён вярнуўся з арміі і неяк завітаў да нас са сваім бацькам, а бацька добра ведаў маю маму, так мы з ім і пазнаёміліся. Раз прыйшоў, потым другі, так паціху пачалі сустракацца, потым распісаліся.
Жыць адразу сталі ў мае мамы, бо яго бацькі якраз будаваліся. Тут адно дзіця нарадзілася, другое.
Першы хлопчык нарадзіўся ў снежні 1966 года, Раманам яго назвалі. Яшчэ сямі месяцаў не было, нарадзіўся неданошаным, бо пайшла дапамагаць маці бульбу перабіраць, відаць, падняла зацяжкі кошык, але, дзякуй Богу, выжыў, хоць і ляжаў пад апаратамі. Праз паўтара года нарадзіўся другі сын, Іван. У 1970 годзе нарадзілася двойня – зноў хлопцы – Станіслаў і Іосіф. У 1973-м нарадзілася дачка Ліля, у 1975-м – Андрэй. Пасля Андрэя ў 1977 годзе нарадзілася Марынка, Марыя, дакладней. Муж пайшоў запісваць, я яму яшчэ і кажу: “Хоць не пераблытай, запішы Марынай, бо Марыя ўжо ёсць адна – я”. Прыходзіць, я на метрыку гляджу, а там напісана “Марыя”! Так і стала дзве ў хаце Марусі. Потым, у 1980-м нарадзіўся Міша, у 1983-м - Юра, у 1985-м – Аня, а ў 1992 годзе – Агнешка. Пасля Ані быў ужо вялікі перапынак, я нават думала, што не будзе больш дзяцей у мяне, што нарэшце ўжо адпачну, а тут у 45 гадоў нарадзіла Агнешку. Вядома, перажывала, што позна, думала, калі выгадую… Але выгадавала, і ёй ужо хутка 28. А ўсяго сем хлопцаў і чатыры дзяўчыны маю.
- Вы калі замуж выходзілі, думалі, што будзе столькі дзяцей? – пытаю.
- Не, не думала, - усміхаецца Марыя Міхайлаўна. – думала, хоць адно – двое якіх выгадаваць. А выгадавала і ўсіх адзінаццаць.
Добра яшчэ, што мама дапамагала, пакуль жывая была, дык лягчэй было. Гэта цяпер па тры гады з дзецьмі сядзяць, а нам было толькі 56 дзён дэкрэтных і трэба ісці на работу. А дзіця куды? А грудзі як? Пакорміш перад адыходам на ферму, а гэта ж не на гадзіну ці дзве, пакуль усё зробіш і дахаты прыйдзеш, дык малако само ўжо цячэ ручайком з грудзей. Мама амаль што ўсіх дзяцей маіх дапамагала гадаваць, Ані было 4 гады, як яна памерла.
А я ўвесь час хадзіла на работу, спачатку ў Курчоўцах на ферме даіла кароў, потым перайшла ў Макараўцы, там я многа прарабіла. З Агнешкай, праўда, сядзела дома цэлы год, бо мамы ўжо не было, не было каму дапамагчы, а гаспадарка была вялікая: і качкі, і гусі, і козы, і дзве каровы, і свінні. Я ўжо мужу і казала, што хіба зусім на работу не пайду, бо не даю рады. Ён мяне нават і падтрымаў, казаў: “Ну, пойдзеш ці не пойдзеш, будзем неяк круціцца, можа, цяля здадзім, можа, адну карову прададзім”.
Але ж старэйшыя дзеці падрасталі, Ромка нават ужо ў Гродне вучыўся, блізняты былі ўжо вялікія хлопцы, і Юра таксама. І калі Агнешка пайшла на свае ногі, у год і два месяцы я прыйшла на ферму і кажу, што хачу выйсці на працу. А загадчыца мне: “Ідзі дзіця гадуй!” Я ёй адказваю, што дзіця ўжо падгадаванае, трэба яго карміць, грошы зарабляць. Не ўзяла яна мяне. Я прыехала дадому з плачам. Цэлую дарогу на веласіпедзе ехала і плакала. А праз пару дзён заглянула да мяне Паўлаўна з Пачобутаў, яна загадчыцай там была на ферме і кажа: “Марыся, ты ў хаце? Прыйшла цябе на работу забраць. Пайшлі, мне даярка патрэбна!”
Так і пайшла я туды, гэта быў 1993 год, а ўсяго прарабіла я даяркаю 42 гады. Працавала да 50, потым да 55, а потым і яшчэ рабіла на пенсіі.
За сваю працу Марыя Міхайлаўна атрымала званне заслужанай калгасніцы, адпаведная шыльда яшчэ і цяпер вісіць на яе доме.
- Даўно гэта было, яшчэ старшыня Бабко быў жывы, - удакладняе жанчына.
Муж працаваў разам з Марыяй Міхайлаўнай на ферме, карміў жывёлу. Калі яна перайшла з Макараўцаў у Пачобуты, ён таксама перабраўся туды за ёй.
- Мне добра было: ён прыедзе, перадае мне каня, каб я дадому ехала,- расказвае Марыя Шмароўская. – Але часцей я на веласіпедзе ездзіла, трапляла і ў дождж, і ў навальніцу. Выязджаю раз з фермы, а загадчык кажа: “Ой, не даедзеш, Шмароўская, перачакай”. А я ж паехала. А тут як спусціўся дождж, пачалася навальніца, добра яшчэ, што я не злазіла з ровара, а ехала ўвесь час. Я як прыехала, то муж збялеў: на скрыжаванні ад слупоў адарвала правады, выклікалі электрыкаў, дождж ідзе, правады іскраць, а я і не ведала… Добра, што не злезла з ровара, бо каб ішла, то забіла б мяне, напэўна.
Усяго зажыла, хапіла мне і бед на гэтым свеце. Адзін толькі пажар чаго варты…
Пажар у доме Шмароўскіх здарыўся ў самым канцы 1999 года, паміж Калядамі і Новым годам.
- Штосьці стала ў шчыце трашчаць, мы нават адразу і не заўважылі, ужо спаць палеглі, - са слязьмі на вачах успамінае Марыя Міхайлаўна. – А як убачылі, што хата гарыць, павыскаквалі на вуліцу ў чым былі. А я вось гэту фігурку Маці Божай схапіла, прыціснула да грудзей, баюся, каб яна не ўпала, а сама вішчу на ўсю вуліцу. А на двары ціха-ціха, і такі мяккі сняжок падаў… Хата была драўляная, пакуль пажарныя прыехалі, уся згарэла да фундамента.
Я атрымала страхоўку за хату, на тыя грошы 160 рублёў, ведаеце, я не плакала, а вішчала: жыць няма дзе, купіць няма за што, усё згарэла, няма ні ложка, ні коўдры, ні адзення. Як здумаю цяпер, дык не ведаю, як і перажыла. Але добрыя людзі не пакінулі. Калгас выдзеліў нам на першую пару невялікую хатку, вось там мы і жылі, 10 чалавек: хто спаў на падлозе, хто на ложку, хто на канапе. Жылі там, пакуль вось гэтую хату для нас калгас не пабудаваў.
Як успомню пра пажар, дык і цяпер мароз па скуры ідзе. Усё жыццё чалавек працуе, нешта купляе, збірае, а агонь у адзін момант усё нішчыць.
Я рыхтавала дачцэ Марыі прыданае, бо яна ўжо збіралася замуж, зрабіла тры падушкі, пашыла пуховую коўдру з прыгожага ружовага атласу, і нейкім цудам тую коўдру паспелі выкінуць на двор, праўда, яна не ўся ўцалела, я з яе змагла зрабіць толькі маленькую дзіцячую коўдрачку…
А потым яшчэ адна бяда прыйшла ў дом Шмароўскіх – стаў нерухомым інвалідам сын Андрэй.
- Гэта здарылася на свята Пятра і Паўла, 29 чэрвеня, - уздыхае Марыя Міхайлаўна. - Фэст вялікі тады быў у касцёле, у нас тут на канцы вёскі зрабілі танцы. І з Вішнеўкі хлопец, Пеця яго звалі, узяўся бароцца з нашым Андрэем. То ён Андрэя пакоціць, то наш яго, і, відаць, дзесьці на камень спіной трапіў Анрэй, і ў яго шосты пазванок трэснуў. Ён сам казаў, што чуў гэты гук, а потым па ім нібы мурашкі ідуць і раптам у ногі – тук! І акамянела дзіця. Я была на рабоце ў Пачобутах, даіла кароў. Прыйшла, дома плач, а Ліля з хуткай дапамогай паехала. З Мінска прыязджаў доктар, рабілі Андрэю аперацыю, дык ён казаў, што тыдзень часу, больш не дае, жыць не будзе хлопец. А вось ужо хутка 20 гадоў будзе, як ляжыць, але жыве. Сам ён не ўстане, не павернецца, нічога не зробіць – інвалід першай групы. Яму, як інваліду, далі дом у Макараўцах каля клуба, ён там жыве з сястрой Ліляй. Яна выйшла замуж, але доўга не пажыла з мужам, развяліся, і яна з сынам стала жыць разам з Андрэем, даглядаць яго.
- А чым займаюцца астатнія дзеці, дзе яны цяпер? – цікаўлюся я ў Марыі Міхайлаўны.
- Раман і Іосіф у Брэсцкай вобласці працуюць, Стась і Юра ў Гродне, пра Івана, можа, лепш і не пішыце, у турме ён цяпер. Марынка і Аня жывуць у Макараўцах, Агнешка – у Лішках, а Міша – са мной, не дамо рады яго ажаніць, не хоча. Маю ўжо дваццаць унукаў і дзве праўнучкі. Мужа майго, Тадэвуша Уладзіміравіча, няма ў жывых ужо 8 гадоў, дык хоць Міша пры мне, ён у калгасе робіць механізатарам. Яшчэ і цяпер трымаю свіней і курэй, хочацца, пакуль жыву, дзецям дапамагчы.
На развітанне я спытала ў Марыі Міхайлаўны, што яна лічыць галоўным сваім дасягненнем у жыцці.
- Сям’я, дзеці – маё самае большае багацце, – усхвалявана кажа жанчына. – Цяжка было вырасціць дзяцей, але цяпер ужо здаецца, што і не было тых гадоў, усё прайшло, прамінула, цяпер з унукаў цешуся, яшчэ праўнукаў чакаю. У гэтым і ёсць маё шчасце.
Ірына МІКЛАШ, фота аўтара
[DETAIL_TEXT_TYPE] => html
[~DETAIL_TEXT_TYPE] => html
[PREVIEW_TEXT] => Маці-гераіня Марыя Шмароўская
[~PREVIEW_TEXT] => Маці-гераіня Марыя Шмароўская
[PREVIEW_TEXT_TYPE] => html
[~PREVIEW_TEXT_TYPE] => html
[DETAIL_PICTURE] => Array
(
[ID] => 5084
[TIMESTAMP_X] => 20.03.2025 13:17:53
[MODULE_ID] => iblock
[HEIGHT] => 683
[WIDTH] => 1024
[FILE_SIZE] => 735771
[CONTENT_TYPE] => image/jpeg
[SUBDIR] => iblock/837
[FILE_NAME] => u7mf5su8ktxvq8jh54u1j2501mzu6dqw.jpg
[ORIGINAL_NAME] => IMG_5984.jpg
[DESCRIPTION] =>
[HANDLER_ID] =>
[EXTERNAL_ID] => 5466a14a2471a4da0ca2e5d483c18317
[VERSION_ORIGINAL_ID] =>
[META] =>
[SRC] => /upload/iblock/837/u7mf5su8ktxvq8jh54u1j2501mzu6dqw.jpg
[UNSAFE_SRC] => /upload/iblock/837/u7mf5su8ktxvq8jh54u1j2501mzu6dqw.jpg
[SAFE_SRC] => /upload/iblock/837/u7mf5su8ktxvq8jh54u1j2501mzu6dqw.jpg
[ALT] => Маці-гераіня Марыя Шмароўская
[TITLE] => Маці-гераіня Марыя Шмароўская
)
[~DETAIL_PICTURE] => 5084
[TIMESTAMP_X] => 09.04.2025 19:31:45
[~TIMESTAMP_X] => 09.04.2025 19:31:45
[ACTIVE_FROM_X] => 2020-01-25 00:00:00
[~ACTIVE_FROM_X] => 2020-01-25 00:00:00
[ACTIVE_FROM] => 25.01.2020
[~ACTIVE_FROM] => 25.01.2020
[LIST_PAGE_URL] => /news/
[~LIST_PAGE_URL] => /news/
[DETAIL_PAGE_URL] => /news/obshchestvo/%D0%BC%D0%B0%D1%86%D1%96-%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%96%D0%BD%D1%8F-%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%8F-%D1%88%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F/
[~DETAIL_PAGE_URL] => /news/obshchestvo/%D0%BC%D0%B0%D1%86%D1%96-%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%96%D0%BD%D1%8F-%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%8F-%D1%88%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F/
[LANG_DIR] => /
[~LANG_DIR] => /
[CODE] => маці-гераіня-марыя-шмароўская
[~CODE] => маці-гераіня-марыя-шмароўская
[EXTERNAL_ID] => 2551
[~EXTERNAL_ID] => 2551
[IBLOCK_TYPE_ID] => news
[~IBLOCK_TYPE_ID] => news
[IBLOCK_CODE] => corporate_news_s1
[~IBLOCK_CODE] => corporate_news_s1
[IBLOCK_EXTERNAL_ID] =>
[~IBLOCK_EXTERNAL_ID] =>
[LID] => s1
[~LID] => s1
[NAV_RESULT] =>
[NAV_CACHED_DATA] =>
[DISPLAY_ACTIVE_FROM] => 25.01.2020
[IPROPERTY_VALUES] => Array
(
[SECTION_META_TITLE] => Маці-гераіня Марыя Шмароўская
[SECTION_META_KEYWORDS] => Новости
[SECTION_META_DESCRIPTION] =>
[SECTION_PAGE_TITLE] => Маці-гераіня Марыя Шмароўская
[ELEMENT_META_TITLE] => Маці-гераіня Марыя Шмароўская
[ELEMENT_META_KEYWORDS] => Общество
[ELEMENT_META_DESCRIPTION] => Гераіня сённяшняга выпуску – Марыя Шмароўская з вёскі Курчоўцы – гераіня ў прамым сэнсе гэтага слова Марыя Міхайлаўна – маці-гераіня, якая нарадзіла і выхавала адзінаццаць дзяцей.
[ELEMENT_PAGE_TITLE] => Маці-гераіня Марыя Шмароўская
)
[FIELDS] => Array
(
[TAGS] =>
)
[PROPERTIES] => Array
(
[VIDEO] => Array
(
[ID] => 4
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Видео
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => VIDEO
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => F
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] => mpg, avi, wmv, mpeg, mpe, flv, mp4
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Видео
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[DONT_SHOW] => Array
(
[ID] => 6
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Не отображать в верхней карусели на главной
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => DONT_SHOW
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => C
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[VALUE_ENUM_ID] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Не отображать в верхней карусели на главной
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[AUTHOR] => Array
(
[ID] => 7
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Автор
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => AUTHOR
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => S
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Автор
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[WATERMARKER] => Array
(
[ID] => 8
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Водяной знак
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => WATERMARKER
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => F
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] => jpg, gif, bmp, png, jpeg, webp
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Водяной знак
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[WATERMARKER_PREV] => Array
(
[ID] => 9
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Водяной знак в превью
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => WATERMARKER_PREV
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => F
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] => jpg, gif, bmp, png, jpeg, webp
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Водяной знак в превью
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[DONT_SHOW_LIST] => Array
(
[ID] => 11
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Не отображать в карусели с разделами на главной
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => DONT_SHOW_LIST
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => C
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[VALUE_ENUM_ID] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Не отображать в карусели с разделами на главной
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[MAIN_SECTION] => Array
(
[ID] => 12
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Главный раздел
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => MAIN_SECTION
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[VALUE_ENUM_ID] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Главный раздел
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[PHOTOGRAPHER] => Array
(
[ID] => 13
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Фотограф
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => PHOTOGRAPHER
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => S
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Фотограф
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[NASHE_VIDEO] => Array
(
[ID] => 14
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Наше видео
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => NASHE_VIDEO
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => S
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] => video
[USER_TYPE_SETTINGS] => Array
(
[BUFFER_LENGTH] => 10
[CONTROLBAR] => bottom
[AUTOSTART] => N
[VOLUME] => 90
[SKIN] =>
[FLASHVARS] =>
[WMODE_FLV] => transparent
[BGCOLOR] => FFFFFF
[COLOR] => 000000
[OVER_COLOR] => 000000
[SCREEN_COLOR] => 000000
[SILVERVARS] =>
[WMODE_WMV] => windowless
[WIDTH] => 400
[HEIGHT] => 300
)
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Наше видео
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[YOUTUBE_VIDEO] => Array
(
[ID] => 15
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Наше видео ютуб
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => YOUTUBE_VIDEO
[DEFAULT_VALUE] => https://www.youtube.com/embed/
[PROPERTY_TYPE] => S
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Наше видео ютуб
[~DEFAULT_VALUE] => https://www.youtube.com/embed/
)
[YES_WATERMARK] => Array
(
[ID] => 17
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Выводить водяной знак
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => YES_WATERMARK
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => C
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[VALUE_ENUM_ID] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Выводить водяной знак
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[YES_WATERMARK_PREV] => Array
(
[ID] => 18
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Выводить водяной знак превью
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => YES_WATERMARK_PREV
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => C
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[VALUE_ENUM_ID] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Выводить водяной знак превью
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[DETAIL_PICTERS_NEW] => Array
(
[ID] => 19
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Детальная картинка
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => DETAIL_PICTERS_NEW
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => F
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] => jpg, gif, bmp, png, jpeg, webp
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Детальная картинка
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
)
[DISPLAY_PROPERTIES] => Array
(
)
[IBLOCK] => Array
(
[ID] => 1
[~ID] => 1
[TIMESTAMP_X] => 05.09.2026 23:21:37
[~TIMESTAMP_X] => 05.09.2026 23:21:37
[IBLOCK_TYPE_ID] => news
[~IBLOCK_TYPE_ID] => news
[LID] => s1
[~LID] => s1
[CODE] => corporate_news_s1
[~CODE] => corporate_news_s1
[API_CODE] =>
[~API_CODE] =>
[REST_ON] => N
[~REST_ON] => N
[NAME] => Новости
[~NAME] => Новости
[ACTIVE] => Y
[~ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[~SORT] => 500
[LIST_PAGE_URL] => /news/
[~LIST_PAGE_URL] => /news/
[DETAIL_PAGE_URL] => #SITE_DIR#/news/#SECTION_CODE_PATH#/#ELEMENT_CODE#/
[~DETAIL_PAGE_URL] => #SITE_DIR#/news/#SECTION_CODE_PATH#/#ELEMENT_CODE#/
[SECTION_PAGE_URL] => #SITE_DIR#/news/#SECTION_CODE_PATH#/
[~SECTION_PAGE_URL] => #SITE_DIR#/news/#SECTION_CODE_PATH#/
[CANONICAL_PAGE_URL] => https://beresta.by/news/corporate_news_s1/
[~CANONICAL_PAGE_URL] => https://beresta.by/news/corporate_news_s1/
[PICTURE] =>
[~PICTURE] =>
[DESCRIPTION] =>
[~DESCRIPTION] =>
[DESCRIPTION_TYPE] => text
[~DESCRIPTION_TYPE] => text
[RSS_TTL] => 24
[~RSS_TTL] => 24
[RSS_ACTIVE] => Y
[~RSS_ACTIVE] => Y
[RSS_FILE_ACTIVE] => N
[~RSS_FILE_ACTIVE] => N
[RSS_FILE_LIMIT] =>
[~RSS_FILE_LIMIT] =>
[RSS_FILE_DAYS] =>
[~RSS_FILE_DAYS] =>
[RSS_YANDEX_ACTIVE] => N
[~RSS_YANDEX_ACTIVE] => N
[XML_ID] =>
[~XML_ID] =>
[TMP_ID] => c0e792eea55f78fdf2f56a185b80509e
[~TMP_ID] => c0e792eea55f78fdf2f56a185b80509e
[INDEX_ELEMENT] => Y
[~INDEX_ELEMENT] => Y
[INDEX_SECTION] => Y
[~INDEX_SECTION] => Y
[WORKFLOW] => N
[~WORKFLOW] => N
[BIZPROC] => N
[~BIZPROC] => N
[SECTION_CHOOSER] => L
[~SECTION_CHOOSER] => L
[LIST_MODE] =>
[~LIST_MODE] =>
[RIGHTS_MODE] => S
[~RIGHTS_MODE] => S
[SECTION_PROPERTY] => N
[~SECTION_PROPERTY] => N
[PROPERTY_INDEX] => N
[~PROPERTY_INDEX] => N
[VERSION] => 1
[~VERSION] => 1
[LAST_CONV_ELEMENT] => 0
[~LAST_CONV_ELEMENT] => 0
[SOCNET_GROUP_ID] =>
[~SOCNET_GROUP_ID] =>
[EDIT_FILE_BEFORE] =>
[~EDIT_FILE_BEFORE] =>
[EDIT_FILE_AFTER] =>
[~EDIT_FILE_AFTER] =>
[SECTIONS_NAME] => Разделы
[~SECTIONS_NAME] => Разделы
[SECTION_NAME] => Раздел
[~SECTION_NAME] => Раздел
[ELEMENTS_NAME] => Элементы
[~ELEMENTS_NAME] => Элементы
[ELEMENT_NAME] => Элемент
[~ELEMENT_NAME] => Элемент
[FULLTEXT_INDEX] => N
[~FULLTEXT_INDEX] => N
[EXTERNAL_ID] =>
[~EXTERNAL_ID] =>
[LANG_DIR] => /
[~LANG_DIR] => /
[SERVER_NAME] => beresta.by
[~SERVER_NAME] => beresta.by
)
[SECTION] => Array
(
[PATH] => Array
(
[0] => Array
(
[ID] => 10
[~ID] => 10
[CODE] => obshchestvo
[~CODE] => obshchestvo
[XML_ID] =>
[~XML_ID] =>
[EXTERNAL_ID] =>
[~EXTERNAL_ID] =>
[IBLOCK_ID] => 1
[~IBLOCK_ID] => 1
[IBLOCK_SECTION_ID] =>
[~IBLOCK_SECTION_ID] =>
[SORT] => 500
[~SORT] => 500
[NAME] => Общество
[~NAME] => Общество
[ACTIVE] => Y
[~ACTIVE] => Y
[DEPTH_LEVEL] => 1
[~DEPTH_LEVEL] => 1
[SECTION_PAGE_URL] => /news/obshchestvo/
[~SECTION_PAGE_URL] => /news/obshchestvo/
[IBLOCK_TYPE_ID] => news
[~IBLOCK_TYPE_ID] => news
[IBLOCK_CODE] => corporate_news_s1
[~IBLOCK_CODE] => corporate_news_s1
[IBLOCK_EXTERNAL_ID] =>
[~IBLOCK_EXTERNAL_ID] =>
[GLOBAL_ACTIVE] => Y
[~GLOBAL_ACTIVE] => Y
[IPROPERTY_VALUES] => Array
(
[SECTION_META_TITLE] => Общество
[SECTION_META_KEYWORDS] => Новости
[SECTION_META_DESCRIPTION] =>
[SECTION_PAGE_TITLE] => Общество
[ELEMENT_META_TITLE] => Общество
[ELEMENT_META_KEYWORDS] => Новости
[ELEMENT_META_DESCRIPTION] => .
[ELEMENT_PAGE_TITLE] => Общество
)
)
)
)
[SECTION_URL] => /news/obshchestvo/
[META_TAGS] => Array
(
[TITLE] => Маці-гераіня Марыя Шмароўская
[BROWSER_TITLE] => Маці-гераіня Марыя Шмароўская
[KEYWORDS] => Общество
[DESCRIPTION] => Гераіня сённяшняга выпуску – Марыя Шмароўская з вёскі Курчоўцы – гераіня ў прамым сэнсе гэтага слова Марыя Міхайлаўна – маці-гераіня, якая нарадзіла і выхавала адзінаццаць дзяцей.
)
)
25.01.2020
Маці-гераіня Марыя Шмароўская
Гераіня сённяшняга выпуску – Марыя Шмароўская з вёскі Курчоўцы – гераіня ў прамым сэнсе гэтага слова. Марыя Міхайлаўна – маці-гераіня, якая нарадзіла і выхавала адзінаццаць дзяцей. Яна ўзнагароджана ордэнамі “Мацярынскай славы” 3-й, 2-й і 1-й ступені, а таксама ордэнам і званнем “Маці-гераіня”. Калі я ехала да Марыі Міхайлаўны, то думала, што абавязкова трэба будзе папрасіць у яе і размясціць у газеце фотаздымак, дзе яна знаходзіцца ў акружэнні ўсіх адзінаццаці сыноў і дачок, бо вядома, цяпер сабраць разам усіх дарослых дзяцей практычна нерэальна. Але мая задумка засталася толькі марай: усе фотаздымкі з сямейнага архіву Шмароўскіх былі знішчаны падчас пажару, а адзінае, што засталося – ордэн “Маці-гераіня” ў абгарэлым футляры. Але аб усім па парадку…
Марыя Міхайлаўна ўсё жыццё пражыла ў родных Курчоўцах: тут яна нарадзілася і вырасла, тут выйшла замуж, тут з’явіліся на свет яе дзеці.
- Вось гляньце, мая бацькоўская хата, - Марыя Міхайлаўна паказвае рукою ў бок акна, у якім віднеецца невялікі домік. - Толькі яна цяпер змянілася, брат перабудаваў яе пад дачу. А так жылі побач заўсёды.
Нарадзілася Марыя Міхайлаўна 8 снежня 1946 года. Калі ёй было пяць з паловай гадоў, а малодшаму брату толькі два годзіка, памёр бацька. Маці, Ядвіга Казіміраўна, засталася адна з двума малымі дзяцьмі на сваёй гаспадарцы.
- У нас тады яшчэ была свая зямля, - успамінае жанчына, - і маці было цяжка адной з ёй спраўляцца. Спачатку хадзіла дапамагала іншым людзям, а затым ужо яны збіраліся і прыходзілі на дапамогу ёй. Потым мама паглядзела, што ёй цяжка адной і запісалася ў калгас. Дык суседзі крыва глядзелі і казалі, што яна ўжо не наш чалавек, бо ў калгас пайшла.
З 1960 года Ядвіга Казіміраўна стала працаваць даяркаю. Але на першым жа годзе атрымала інваліднасць: карова выбіла вока.
- Гэта цяпер ідзеш па ферме: тут каровы, а тут калідор, а раней даяркі хадзілі між кароў, жалабы былі каля сцен, - кажа Марыя Міхайлаўна. - Дык вось аднаго разу карова як махнула рагамі, дык адразу патрапіла маме ў вока, яно на месцы і выскачыла. Мне тады было 14 гадоў, я закончыла пяць ці шэсць класаў, я ўжо дакладна і не помню. Я хадзіла ў школу ў Макараўцах, старая школа размяшчалася тады насупраць інтэрната. Дык вось пасля гэтага выпадку з мамай мне прыйшлося пакінуць школу, каб дапамагаць ёй. Мая першая настаўніца, Анастасія Сцяпанаўна Трафіменкова, ведала, што нам цяжка і я не магла вучыцца, яна казала тады: “Дзіця маё, пахадзі ты хоць у вячэрнюю школу, каб ты мела якіх хоць 9 класаў”. А я-такі закончыла адзінаццаць класаў, праўда, ужо пасля замужжа, дзяцей пакідала з мужам і хадзіла здаваць экзамены.
У 1964 годзе, калі Марыі Міхайлаўне споўнілася 18 гадоў, яна сама пайшла працаваць даяркай на ферму.
- Дзяўчаты вечарам ідуць на танцы, а я толькі з работы, брудная, стомленая, яны запрашаюць мяне з сабою, а я адмаўляюся, куды мне ў такім выглядзе? – успамінае жанчына. – Але мужа знайшла хутка, ці, дакладней, ён мяне знайшоў. Замуж выйшла, калі яшчэ і дваццаці гадоў не мела. Мой муж, Тадэвуш Уладзіміравіч, таксама з нашай вёскі, толькі яны жылі трохі далей, у другім канцы, непадалёку ад фермы. Ён быў старэйшы за мяне на 4 гады, я яго добра і не ведала нават, хоць мы і жылі ў адной вёсцы. Ён вярнуўся з арміі і неяк завітаў да нас са сваім бацькам, а бацька добра ведаў маю маму, так мы з ім і пазнаёміліся. Раз прыйшоў, потым другі, так паціху пачалі сустракацца, потым распісаліся.
Жыць адразу сталі ў мае мамы, бо яго бацькі якраз будаваліся. Тут адно дзіця нарадзілася, другое.
Першы хлопчык нарадзіўся ў снежні 1966 года, Раманам яго назвалі. Яшчэ сямі месяцаў не было, нарадзіўся неданошаным, бо пайшла дапамагаць маці бульбу перабіраць, відаць, падняла зацяжкі кошык, але, дзякуй Богу, выжыў, хоць і ляжаў пад апаратамі. Праз паўтара года нарадзіўся другі сын, Іван. У 1970 годзе нарадзілася двойня – зноў хлопцы – Станіслаў і Іосіф. У 1973-м нарадзілася дачка Ліля, у 1975-м – Андрэй. Пасля Андрэя ў 1977 годзе нарадзілася Марынка, Марыя, дакладней. Муж пайшоў запісваць, я яму яшчэ і кажу: “Хоць не пераблытай, запішы Марынай, бо Марыя ўжо ёсць адна – я”. Прыходзіць, я на метрыку гляджу, а там напісана “Марыя”! Так і стала дзве ў хаце Марусі. Потым, у 1980-м нарадзіўся Міша, у 1983-м - Юра, у 1985-м – Аня, а ў 1992 годзе – Агнешка. Пасля Ані быў ужо вялікі перапынак, я нават думала, што не будзе больш дзяцей у мяне, што нарэшце ўжо адпачну, а тут у 45 гадоў нарадзіла Агнешку. Вядома, перажывала, што позна, думала, калі выгадую… Але выгадавала, і ёй ужо хутка 28. А ўсяго сем хлопцаў і чатыры дзяўчыны маю.
- Вы калі замуж выходзілі, думалі, што будзе столькі дзяцей? – пытаю.
- Не, не думала, - усміхаецца Марыя Міхайлаўна. – думала, хоць адно – двое якіх выгадаваць. А выгадавала і ўсіх адзінаццаць.
Добра яшчэ, што мама дапамагала, пакуль жывая была, дык лягчэй было. Гэта цяпер па тры гады з дзецьмі сядзяць, а нам было толькі 56 дзён дэкрэтных і трэба ісці на работу. А дзіця куды? А грудзі як? Пакорміш перад адыходам на ферму, а гэта ж не на гадзіну ці дзве, пакуль усё зробіш і дахаты прыйдзеш, дык малако само ўжо цячэ ручайком з грудзей. Мама амаль што ўсіх дзяцей маіх дапамагала гадаваць, Ані было 4 гады, як яна памерла.
А я ўвесь час хадзіла на работу, спачатку ў Курчоўцах на ферме даіла кароў, потым перайшла ў Макараўцы, там я многа прарабіла. З Агнешкай, праўда, сядзела дома цэлы год, бо мамы ўжо не было, не было каму дапамагчы, а гаспадарка была вялікая: і качкі, і гусі, і козы, і дзве каровы, і свінні. Я ўжо мужу і казала, што хіба зусім на работу не пайду, бо не даю рады. Ён мяне нават і падтрымаў, казаў: “Ну, пойдзеш ці не пойдзеш, будзем неяк круціцца, можа, цяля здадзім, можа, адну карову прададзім”.
Але ж старэйшыя дзеці падрасталі, Ромка нават ужо ў Гродне вучыўся, блізняты былі ўжо вялікія хлопцы, і Юра таксама. І калі Агнешка пайшла на свае ногі, у год і два месяцы я прыйшла на ферму і кажу, што хачу выйсці на працу. А загадчыца мне: “Ідзі дзіця гадуй!” Я ёй адказваю, што дзіця ўжо падгадаванае, трэба яго карміць, грошы зарабляць. Не ўзяла яна мяне. Я прыехала дадому з плачам. Цэлую дарогу на веласіпедзе ехала і плакала. А праз пару дзён заглянула да мяне Паўлаўна з Пачобутаў, яна загадчыцай там была на ферме і кажа: “Марыся, ты ў хаце? Прыйшла цябе на работу забраць. Пайшлі, мне даярка патрэбна!”
Так і пайшла я туды, гэта быў 1993 год, а ўсяго прарабіла я даяркаю 42 гады. Працавала да 50, потым да 55, а потым і яшчэ рабіла на пенсіі.
За сваю працу Марыя Міхайлаўна атрымала званне заслужанай калгасніцы, адпаведная шыльда яшчэ і цяпер вісіць на яе доме.
- Даўно гэта было, яшчэ старшыня Бабко быў жывы, - удакладняе жанчына.
Муж працаваў разам з Марыяй Міхайлаўнай на ферме, карміў жывёлу. Калі яна перайшла з Макараўцаў у Пачобуты, ён таксама перабраўся туды за ёй.
- Мне добра было: ён прыедзе, перадае мне каня, каб я дадому ехала,- расказвае Марыя Шмароўская. – Але часцей я на веласіпедзе ездзіла, трапляла і ў дождж, і ў навальніцу. Выязджаю раз з фермы, а загадчык кажа: “Ой, не даедзеш, Шмароўская, перачакай”. А я ж паехала. А тут як спусціўся дождж, пачалася навальніца, добра яшчэ, што я не злазіла з ровара, а ехала ўвесь час. Я як прыехала, то муж збялеў: на скрыжаванні ад слупоў адарвала правады, выклікалі электрыкаў, дождж ідзе, правады іскраць, а я і не ведала… Добра, што не злезла з ровара, бо каб ішла, то забіла б мяне, напэўна.
Усяго зажыла, хапіла мне і бед на гэтым свеце. Адзін толькі пажар чаго варты…
Пажар у доме Шмароўскіх здарыўся ў самым канцы 1999 года, паміж Калядамі і Новым годам.
- Штосьці стала ў шчыце трашчаць, мы нават адразу і не заўважылі, ужо спаць палеглі, - са слязьмі на вачах успамінае Марыя Міхайлаўна. – А як убачылі, што хата гарыць, павыскаквалі на вуліцу ў чым былі. А я вось гэту фігурку Маці Божай схапіла, прыціснула да грудзей, баюся, каб яна не ўпала, а сама вішчу на ўсю вуліцу. А на двары ціха-ціха, і такі мяккі сняжок падаў… Хата была драўляная, пакуль пажарныя прыехалі, уся згарэла да фундамента.
Я атрымала страхоўку за хату, на тыя грошы 160 рублёў, ведаеце, я не плакала, а вішчала: жыць няма дзе, купіць няма за што, усё згарэла, няма ні ложка, ні коўдры, ні адзення. Як здумаю цяпер, дык не ведаю, як і перажыла. Але добрыя людзі не пакінулі. Калгас выдзеліў нам на першую пару невялікую хатку, вось там мы і жылі, 10 чалавек: хто спаў на падлозе, хто на ложку, хто на канапе. Жылі там, пакуль вось гэтую хату для нас калгас не пабудаваў.
Як успомню пра пажар, дык і цяпер мароз па скуры ідзе. Усё жыццё чалавек працуе, нешта купляе, збірае, а агонь у адзін момант усё нішчыць.
Я рыхтавала дачцэ Марыі прыданае, бо яна ўжо збіралася замуж, зрабіла тры падушкі, пашыла пуховую коўдру з прыгожага ружовага атласу, і нейкім цудам тую коўдру паспелі выкінуць на двор, праўда, яна не ўся ўцалела, я з яе змагла зрабіць толькі маленькую дзіцячую коўдрачку…
А потым яшчэ адна бяда прыйшла ў дом Шмароўскіх – стаў нерухомым інвалідам сын Андрэй.
- Гэта здарылася на свята Пятра і Паўла, 29 чэрвеня, - уздыхае Марыя Міхайлаўна. - Фэст вялікі тады быў у касцёле, у нас тут на канцы вёскі зрабілі танцы. І з Вішнеўкі хлопец, Пеця яго звалі, узяўся бароцца з нашым Андрэем. То ён Андрэя пакоціць, то наш яго, і, відаць, дзесьці на камень спіной трапіў Анрэй, і ў яго шосты пазванок трэснуў. Ён сам казаў, што чуў гэты гук, а потым па ім нібы мурашкі ідуць і раптам у ногі – тук! І акамянела дзіця. Я была на рабоце ў Пачобутах, даіла кароў. Прыйшла, дома плач, а Ліля з хуткай дапамогай паехала. З Мінска прыязджаў доктар, рабілі Андрэю аперацыю, дык ён казаў, што тыдзень часу, больш не дае, жыць не будзе хлопец. А вось ужо хутка 20 гадоў будзе, як ляжыць, але жыве. Сам ён не ўстане, не павернецца, нічога не зробіць – інвалід першай групы. Яму, як інваліду, далі дом у Макараўцах каля клуба, ён там жыве з сястрой Ліляй. Яна выйшла замуж, але доўга не пажыла з мужам, развяліся, і яна з сынам стала жыць разам з Андрэем, даглядаць яго.
- А чым займаюцца астатнія дзеці, дзе яны цяпер? – цікаўлюся я ў Марыі Міхайлаўны.
- Раман і Іосіф у Брэсцкай вобласці працуюць, Стась і Юра ў Гродне, пра Івана, можа, лепш і не пішыце, у турме ён цяпер. Марынка і Аня жывуць у Макараўцах, Агнешка – у Лішках, а Міша – са мной, не дамо рады яго ажаніць, не хоча. Маю ўжо дваццаць унукаў і дзве праўнучкі. Мужа майго, Тадэвуша Уладзіміравіча, няма ў жывых ужо 8 гадоў, дык хоць Міша пры мне, ён у калгасе робіць механізатарам. Яшчэ і цяпер трымаю свіней і курэй, хочацца, пакуль жыву, дзецям дапамагчы.
На развітанне я спытала ў Марыі Міхайлаўны, што яна лічыць галоўным сваім дасягненнем у жыцці.
- Сям’я, дзеці – маё самае большае багацце, – усхвалявана кажа жанчына. – Цяжка было вырасціць дзяцей, але цяпер ужо здаецца, што і не было тых гадоў, усё прайшло, прамінула, цяпер з унукаў цешуся, яшчэ праўнукаў чакаю. У гэтым і ёсць маё шчасце.
Ірына МІКЛАШ, фота аўтара
