Array
(
[TAGS] =>
[~TAGS] =>
[ID] => 19364
[~ID] => 19364
[NAME] => Жыццё, абпаленае вайною
[~NAME] => Жыццё, абпаленае вайною
[IBLOCK_ID] => 1
[~IBLOCK_ID] => 1
[IBLOCK_SECTION_ID] => 10
[~IBLOCK_SECTION_ID] => 10
[DETAIL_TEXT] => 
Упершыню я сустрэлася з ветэранам Вялікай Айчыннай Міхаілам Аляксандравічам Шурбай, калі яму ішоў восемдзесят сёмы год. Гутарылі мы з ім тады доўга. Мой субяседнік успамінаў пра жыццё ў фашысцкай акупацыі, пра тое, як ваяваў. А сёння ў франтавіка юбілей: яму споўнілася дзевяноста гадоў. І з такой цудоўнай нагоды разам з сакратаром праўлення раённай арганізацыі ветэранаў Соф'яй Конік, інспектарам Тэрытарыяльнага цэнтра сацыяльнага абслугоўвання насельніцтва Галінай Сыч і намеснікам старшыні сельгаскааператыва “Цецяроўка” Марыяй Некала спяшаюся ў Гарбачы, каб павіншаваць Міхаіла Аляксандравіча з яго паважаным юбілеем і пагутарыць з ім зноў.
Вось і вёска Гарбачы. З таго часу ў ёй нічога не змянілася. Вузкая грунтовая вулачка, шмат дрэў. Акуратная царква на прыгорку. Мне прыемна было ўбачыць, што пасля нашай той сустрэчы не надта змяніўся і мой знаёмы: не дужа пастарэў, мае яшчэ сілу тупаць і дома, і па двары. Жонка яго, Вера Іванаўна, падтрымлівае мой камплімент яе мужу: ” Праўду кажаце, малайчына ён у мяне, якім быў руплівым і ўвішным, такім і застаўся”.
У мясцовым сельгаскааператыве механізатара таксама заўсёды цанілі за руплівасць, уменне ды старанне: заслужаны калгаснік узнагароджаны ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга.
Яшчэ тут заўсёды памяталі, што Міхаіл Аляксандравіч – салдат Вялікай Айчыннай і ўшаноўвалі яго на Дзень Перамогі. Вайна пакінула гэтаму чалавеку сваю страшную памяць: асколкі ад снарада ды апечаны порахам твар. Яна ж украла ў яго маладосць, адабрала родных людзей – бацьку і сястру, і ветэран усё жыццё носіць у сваім сэрцы вялікую крыўду на тую праклятую вайну.
З нагоды свайго юбілею Міхаіл Аляксандравіч апрануў святочны пінжак з баявымі ўзнагародамі. І ўспаміны зноў вярнулі яго ў маладосць, абпаленую вайною:
– Жыву я ў Гарбачах. Родам жа з Клюкоўцаў, і сям’я там наша вялікай была: я і сястра Ліда – старэйшыя, пад намі Валодзя і Аркадзь, якому ў акупацыю чатырнаццаць было, а астатнія браты-сёстры яшчэ меншыя. І гэта з такой во сям’ёй маці наша адна засталася. Татку нашага немцы забралі і расстралялі. За тое, што ён партызанам дапамагаў. І не аднаго толькі татку нашага: на расстрэл у Цецяроўку павязлі тады і дзядзьку Данілу з сынам Пашам – у іх хаце (нехта, як і на татку нашага, таксама данёс) немцы засталі трох партызан… Але на гэтым нашы беды не скончыліся. Ліду І Аркадзя – яны ўжо самі работнікі былі – забралі парабкаваць у Германію. А потым і Валодзьку забралі. Вось што такое акупацыя: жылі мы ў вялікім страху, любога маглі расстраляць ці на работы ў Нямеччыну забраць.
Ліду і Валодзю маці дачакалася, а Аркадзь пасля вызвалення апрануў салдацкі шынель і ваяваў. Аднак не суджана было яму вярнуцца, загінуў у адным з баёў.
А ў 44-м мабілізавалі на фронт і мяне. Трапіў на ІІІ Беларускі, дзе ваяваў у складзе 91-й дывізіі. Нас, новае папаўненне, пасля вучобы, якую праходзілі пад Разанню, павязлі пад Каўнас. Дыслацыраваліся ў лесе, і хутка ўступілі ў бой. Я быў кулямётчыкам, а ён жа заўсёды на лініі агню, і смерць за ім ходзіць “па пятах”…
Асабліва ўрэзаліся ў памяць ветэрана баі за Кёнігсберг. Вось як ён пра гэта ўспамінае:
– Наступленне ўжо ішло ў накірунку Кёнігсберга. Гэта быў горад-крэпасць, падыходы да якога вораг так замініраваў, што не падступіцца. Артпадрыхтоўка – і зноў у бой, і так суткі за суткамі. А зверху авіяцыя бамбіла. Колькі ж байцоў нашых там палягло….
Адзін з эпізодаў мне запомніўся на ўсё жыццё, за яго і медаль “За адвагу” атрымаў. Нас, кулямётчыкаў, на нейтральнай паласе размеркавалі, на адлегласці паўсотні метраў адзін ад другога. Ноч, помню, была надта халодная і такая цёмная, што хоць вока выкалі. Непадалёку хаты нейкага хутара гарэлі. Раптам, здалося мне, аднекуль даляцелі абрыўкі слоў. Прыслухаўся: гаворка нямецкая, фрыцы пра нешта сцішана гергечуць. Здагадваюся: “языка” ўзяць сабраліся. І тут іх выдаў водбліск пажару – полымя асвяціла рухомыя цені. У мяне з сабой было шэсць дыскаў і дзве супрацьтанкавыя гранаты. Страляю. Цені падаюць на зямлю. Як толькі падняліся – зноў адкрываю па іх агонь. Немцы таксама пачалі адстрэльвацца, і завязаўся няроўны бой.
Прызнаюся, думаў, што вось тут смерць мяне і знойдзе. Надта ж няроўнымі былі сілы. Але агню не спыняў, да чатырох раніцы адстрэльваўся, не падпускаючы ворагаў блізка да сябе. А раніцай нашы хлопцы падлічылі, што забіта васямнаццаць фрыцаў. Тады і зразумеў, што проста не лёс мне быў загінуць на чужой зямлі. А вось параніць дык параніла: асколкі ад снарада ў грудзі і ў нагу трапілі. У шпіталі, аднак, іх не даставалі, сказалі: “Так і будзеш жыць”. Вось і дажыў ужо да 90 гадоў, носячы ў сваім целе памяць пра вайну.
Сустракаў баец перамогу над фашыстамі і радаваўся: “Адваяваўся!” Але выйшла зусім інакш. Да жніўня салдат служыў тэрміновую службу, а ў пачатку гэтага месяца разам са сваёй дывізіяй трапіў у Маньчжурыю, на Чынган. Быў камандзірам мінамётнага разліку.
– Японцаў перамаглі хутка, за месяц, – успамінае. – Але вораг гэты быў не толькі надзвычай хітрым, а і адчайным. Абвяжацца самурай гранатамі – і пад танкі. Траншэй яны не капалі, а капалі ямы ў шахматным парадку. У кожнай такой яме – аўтаматчык, і косіць аўтаматам знянацку, з блізкай адлегласці. Мясцовасць жа мініравалі так, што калі ўзарвецца адна міна – дэтаніруюць астатнія.
Вось на такія міны і нарваліся мы, калі спрабавалі прарвацца да стратэгічна важнай чыгуначнай магістралі. Ротны ішоў спераду, і яго смяртэльна раніла ў грудзі. Загінулі і многія байцы. Мне пашанцавала застацца жывым, але апякло твар і галаву: быццам і цэлае ўсё, а за скурай – цёмныя плямы, як усё роўна запечаная кроў. Тыя страшныя знакі заставаліся яшчэ гадоў дзесяць. Ды і цяпер яшчэ бачны на ілбе, быццам пячатка вайны.
…Міхаіл Аляксандравіч прымае кветкі і падарункі, шчыра дзякуе за віншаванні і добрыя пажаданні. Марыя Антонаўна Некала, у прыватнасці, ад праўлення сельгаскааператыву ўручае ветэрану не толькі грошы, але і пасцельную бялізну, ручнік і парфум, да ўсяго яшчэ і 20 кілаграмаў свежага мяса.
Акрамя дзяцей, унукаў-праўнукаў і родных ды блізкіх юбіляра віншавалі, вядома ж, і ад мясцовай пярвічнай ветэранскай арганізацыі.
На здымку: удзельнік вайны Міхаіл Аляксандравіч Шурба з жонкай.
Марыя Драпеза,
фота аўтара
[~DETAIL_TEXT] => Упершыню я сустрэлася з ветэранам Вялікай Айчыннай Міхаілам Аляксандравічам Шурбай, калі яму ішоў восемдзесят сёмы год. Гутарылі мы з ім тады доўга. Мой субяседнік успамінаў пра жыццё ў фашысцкай акупацыі, пра тое, як ваяваў. А сёння ў франтавіка юбілей: яму споўнілася дзевяноста гадоў. І з такой цудоўнай нагоды разам з сакратаром праўлення раённай арганізацыі ветэранаў Соф'яй Конік, інспектарам Тэрытарыяльнага цэнтра сацыяльнага абслугоўвання насельніцтва Галінай Сыч і намеснікам старшыні сельгаскааператыва “Цецяроўка” Марыяй Некала спяшаюся ў Гарбачы, каб павіншаваць Міхаіла Аляксандравіча з яго паважаным юбілеем і пагутарыць з ім зноў.
Вось і вёска Гарбачы. З таго часу ў ёй нічога не змянілася. Вузкая грунтовая вулачка, шмат дрэў. Акуратная царква на прыгорку. Мне прыемна было ўбачыць, што пасля нашай той сустрэчы не надта змяніўся і мой знаёмы: не дужа пастарэў, мае яшчэ сілу тупаць і дома, і па двары. Жонка яго, Вера Іванаўна, падтрымлівае мой камплімент яе мужу: ” Праўду кажаце, малайчына ён у мяне, якім быў руплівым і ўвішным, такім і застаўся”.
У мясцовым сельгаскааператыве механізатара таксама заўсёды цанілі за руплівасць, уменне ды старанне: заслужаны калгаснік узнагароджаны ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга.
Яшчэ тут заўсёды памяталі, што Міхаіл Аляксандравіч – салдат Вялікай Айчыннай і ўшаноўвалі яго на Дзень Перамогі. Вайна пакінула гэтаму чалавеку сваю страшную памяць: асколкі ад снарада ды апечаны порахам твар. Яна ж украла ў яго маладосць, адабрала родных людзей – бацьку і сястру, і ветэран усё жыццё носіць у сваім сэрцы вялікую крыўду на тую праклятую вайну.
З нагоды свайго юбілею Міхаіл Аляксандравіч апрануў святочны пінжак з баявымі ўзнагародамі. І ўспаміны зноў вярнулі яго ў маладосць, абпаленую вайною:
– Жыву я ў Гарбачах. Родам жа з Клюкоўцаў, і сям’я там наша вялікай была: я і сястра Ліда – старэйшыя, пад намі Валодзя і Аркадзь, якому ў акупацыю чатырнаццаць было, а астатнія браты-сёстры яшчэ меншыя. І гэта з такой во сям’ёй маці наша адна засталася. Татку нашага немцы забралі і расстралялі. За тое, што ён партызанам дапамагаў. І не аднаго толькі татку нашага: на расстрэл у Цецяроўку павязлі тады і дзядзьку Данілу з сынам Пашам – у іх хаце (нехта, як і на татку нашага, таксама данёс) немцы засталі трох партызан… Але на гэтым нашы беды не скончыліся. Ліду І Аркадзя – яны ўжо самі работнікі былі – забралі парабкаваць у Германію. А потым і Валодзьку забралі. Вось што такое акупацыя: жылі мы ў вялікім страху, любога маглі расстраляць ці на работы ў Нямеччыну забраць.
Ліду і Валодзю маці дачакалася, а Аркадзь пасля вызвалення апрануў салдацкі шынель і ваяваў. Аднак не суджана было яму вярнуцца, загінуў у адным з баёў.
А ў 44-м мабілізавалі на фронт і мяне. Трапіў на ІІІ Беларускі, дзе ваяваў у складзе 91-й дывізіі. Нас, новае папаўненне, пасля вучобы, якую праходзілі пад Разанню, павязлі пад Каўнас. Дыслацыраваліся ў лесе, і хутка ўступілі ў бой. Я быў кулямётчыкам, а ён жа заўсёды на лініі агню, і смерць за ім ходзіць “па пятах”…
Асабліва ўрэзаліся ў памяць ветэрана баі за Кёнігсберг. Вось як ён пра гэта ўспамінае:
– Наступленне ўжо ішло ў накірунку Кёнігсберга. Гэта быў горад-крэпасць, падыходы да якога вораг так замініраваў, што не падступіцца. Артпадрыхтоўка – і зноў у бой, і так суткі за суткамі. А зверху авіяцыя бамбіла. Колькі ж байцоў нашых там палягло….
Адзін з эпізодаў мне запомніўся на ўсё жыццё, за яго і медаль “За адвагу” атрымаў. Нас, кулямётчыкаў, на нейтральнай паласе размеркавалі, на адлегласці паўсотні метраў адзін ад другога. Ноч, помню, была надта халодная і такая цёмная, што хоць вока выкалі. Непадалёку хаты нейкага хутара гарэлі. Раптам, здалося мне, аднекуль даляцелі абрыўкі слоў. Прыслухаўся: гаворка нямецкая, фрыцы пра нешта сцішана гергечуць. Здагадваюся: “языка” ўзяць сабраліся. І тут іх выдаў водбліск пажару – полымя асвяціла рухомыя цені. У мяне з сабой было шэсць дыскаў і дзве супрацьтанкавыя гранаты. Страляю. Цені падаюць на зямлю. Як толькі падняліся – зноў адкрываю па іх агонь. Немцы таксама пачалі адстрэльвацца, і завязаўся няроўны бой.
Прызнаюся, думаў, што вось тут смерць мяне і знойдзе. Надта ж няроўнымі былі сілы. Але агню не спыняў, да чатырох раніцы адстрэльваўся, не падпускаючы ворагаў блізка да сябе. А раніцай нашы хлопцы падлічылі, што забіта васямнаццаць фрыцаў. Тады і зразумеў, што проста не лёс мне быў загінуць на чужой зямлі. А вось параніць дык параніла: асколкі ад снарада ў грудзі і ў нагу трапілі. У шпіталі, аднак, іх не даставалі, сказалі: “Так і будзеш жыць”. Вось і дажыў ужо да 90 гадоў, носячы ў сваім целе памяць пра вайну.
Сустракаў баец перамогу над фашыстамі і радаваўся: “Адваяваўся!” Але выйшла зусім інакш. Да жніўня салдат служыў тэрміновую службу, а ў пачатку гэтага месяца разам са сваёй дывізіяй трапіў у Маньчжурыю, на Чынган. Быў камандзірам мінамётнага разліку.
– Японцаў перамаглі хутка, за месяц, – успамінае. – Але вораг гэты быў не толькі надзвычай хітрым, а і адчайным. Абвяжацца самурай гранатамі – і пад танкі. Траншэй яны не капалі, а капалі ямы ў шахматным парадку. У кожнай такой яме – аўтаматчык, і косіць аўтаматам знянацку, з блізкай адлегласці. Мясцовасць жа мініравалі так, што калі ўзарвецца адна міна – дэтаніруюць астатнія.
Вось на такія міны і нарваліся мы, калі спрабавалі прарвацца да стратэгічна важнай чыгуначнай магістралі. Ротны ішоў спераду, і яго смяртэльна раніла ў грудзі. Загінулі і многія байцы. Мне пашанцавала застацца жывым, але апякло твар і галаву: быццам і цэлае ўсё, а за скурай – цёмныя плямы, як усё роўна запечаная кроў. Тыя страшныя знакі заставаліся яшчэ гадоў дзесяць. Ды і цяпер яшчэ бачны на ілбе, быццам пячатка вайны.
…Міхаіл Аляксандравіч прымае кветкі і падарункі, шчыра дзякуе за віншаванні і добрыя пажаданні. Марыя Антонаўна Некала, у прыватнасці, ад праўлення сельгаскааператыву ўручае ветэрану не толькі грошы, але і пасцельную бялізну, ручнік і парфум, да ўсяго яшчэ і 20 кілаграмаў свежага мяса.
Акрамя дзяцей, унукаў-праўнукаў і родных ды блізкіх юбіляра віншавалі, вядома ж, і ад мясцовай пярвічнай ветэранскай арганізацыі.
На здымку: удзельнік вайны Міхаіл Аляксандравіч Шурба з жонкай.
Марыя Драпеза,
фота аўтара
[DETAIL_TEXT_TYPE] => html
[~DETAIL_TEXT_TYPE] => html
[PREVIEW_TEXT] => Жыццё, абпаленае вайною
[~PREVIEW_TEXT] => Жыццё, абпаленае вайною
[PREVIEW_TEXT_TYPE] => html
[~PREVIEW_TEXT_TYPE] => html
[DETAIL_PICTURE] => Array
(
[ID] => 38537
[TIMESTAMP_X] => 04.04.2025 10:01:26
[MODULE_ID] => iblock
[HEIGHT] => 1260
[WIDTH] => 1890
[FILE_SIZE] => 932582
[CONTENT_TYPE] => image/jpeg
[SUBDIR] => iblock/856
[FILE_NAME] => 4g964wh9loaz748d83nbl2tpwwkosjjx.jpg
[ORIGINAL_NAME] => 31.jpg
[DESCRIPTION] =>
[HANDLER_ID] =>
[EXTERNAL_ID] => e15a60b2199bc9d120e309e72ef70944
[VERSION_ORIGINAL_ID] =>
[META] =>
[SRC] => /upload/iblock/856/4g964wh9loaz748d83nbl2tpwwkosjjx.jpg
[UNSAFE_SRC] => /upload/iblock/856/4g964wh9loaz748d83nbl2tpwwkosjjx.jpg
[SAFE_SRC] => /upload/iblock/856/4g964wh9loaz748d83nbl2tpwwkosjjx.jpg
[ALT] => Жыццё, абпаленае вайною
[TITLE] => Жыццё, абпаленае вайною
)
[~DETAIL_PICTURE] => 38537
[TIMESTAMP_X] => 09.04.2025 17:58:36
[~TIMESTAMP_X] => 09.04.2025 17:58:36
[ACTIVE_FROM_X] => 2013-08-14 00:00:00
[~ACTIVE_FROM_X] => 2013-08-14 00:00:00
[ACTIVE_FROM] => 14.08.2013
[~ACTIVE_FROM] => 14.08.2013
[LIST_PAGE_URL] => /news/
[~LIST_PAGE_URL] => /news/
[DETAIL_PAGE_URL] => /news/obshchestvo/%D0%B6%D1%8B%D1%86%D1%86%D1%91-%D0%B0%D0%B1%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B0%D0%B5-%D0%B2%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%BE%D1%8E/
[~DETAIL_PAGE_URL] => /news/obshchestvo/%D0%B6%D1%8B%D1%86%D1%86%D1%91-%D0%B0%D0%B1%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B0%D0%B5-%D0%B2%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%BE%D1%8E/
[LANG_DIR] => /
[~LANG_DIR] => /
[CODE] => жыццё-абпаленае-вайною
[~CODE] => жыццё-абпаленае-вайною
[EXTERNAL_ID] => 19364
[~EXTERNAL_ID] => 19364
[IBLOCK_TYPE_ID] => news
[~IBLOCK_TYPE_ID] => news
[IBLOCK_CODE] => corporate_news_s1
[~IBLOCK_CODE] => corporate_news_s1
[IBLOCK_EXTERNAL_ID] =>
[~IBLOCK_EXTERNAL_ID] =>
[LID] => s1
[~LID] => s1
[NAV_RESULT] =>
[NAV_CACHED_DATA] =>
[DISPLAY_ACTIVE_FROM] => 14.08.2013
[IPROPERTY_VALUES] => Array
(
[SECTION_META_TITLE] => Жыццё, абпаленае вайною
[SECTION_META_KEYWORDS] => Новости
[SECTION_META_DESCRIPTION] =>
[SECTION_PAGE_TITLE] => Жыццё, абпаленае вайною
[ELEMENT_META_TITLE] => Жыццё, абпаленае вайною
[ELEMENT_META_KEYWORDS] => Общество
[ELEMENT_META_DESCRIPTION] => Упершыню я сустрэлася з ветэранам Вялікай Айчыннай Міхаілам Аляксандравічам Шурбай, калі яму ішоў восемдзесят сёмы год Гутарылі мы з ім тады доўга.
[ELEMENT_PAGE_TITLE] => Жыццё, абпаленае вайною
)
[FIELDS] => Array
(
[TAGS] =>
)
[PROPERTIES] => Array
(
[VIDEO] => Array
(
[ID] => 4
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Видео
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => VIDEO
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => F
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] => mpg, avi, wmv, mpeg, mpe, flv, mp4
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Видео
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[DONT_SHOW] => Array
(
[ID] => 6
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Не отображать в верхней карусели на главной
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => DONT_SHOW
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => C
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[VALUE_ENUM_ID] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Не отображать в верхней карусели на главной
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[AUTHOR] => Array
(
[ID] => 7
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Автор
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => AUTHOR
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => S
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Автор
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[WATERMARKER] => Array
(
[ID] => 8
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Водяной знак
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => WATERMARKER
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => F
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] => jpg, gif, bmp, png, jpeg, webp
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Водяной знак
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[WATERMARKER_PREV] => Array
(
[ID] => 9
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Водяной знак в превью
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => WATERMARKER_PREV
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => F
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] => jpg, gif, bmp, png, jpeg, webp
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Водяной знак в превью
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[DONT_SHOW_LIST] => Array
(
[ID] => 11
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Не отображать в карусели с разделами на главной
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => DONT_SHOW_LIST
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => C
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[VALUE_ENUM_ID] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Не отображать в карусели с разделами на главной
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[MAIN_SECTION] => Array
(
[ID] => 12
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Главный раздел
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => MAIN_SECTION
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[VALUE_ENUM_ID] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Главный раздел
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[PHOTOGRAPHER] => Array
(
[ID] => 13
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Фотограф
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => PHOTOGRAPHER
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => S
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Фотограф
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[NASHE_VIDEO] => Array
(
[ID] => 14
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Наше видео
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => NASHE_VIDEO
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => S
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] => video
[USER_TYPE_SETTINGS] => Array
(
[BUFFER_LENGTH] => 10
[CONTROLBAR] => bottom
[AUTOSTART] => N
[VOLUME] => 90
[SKIN] =>
[FLASHVARS] =>
[WMODE_FLV] => transparent
[BGCOLOR] => FFFFFF
[COLOR] => 000000
[OVER_COLOR] => 000000
[SCREEN_COLOR] => 000000
[SILVERVARS] =>
[WMODE_WMV] => windowless
[WIDTH] => 400
[HEIGHT] => 300
)
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Наше видео
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[YOUTUBE_VIDEO] => Array
(
[ID] => 15
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Наше видео ютуб
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => YOUTUBE_VIDEO
[DEFAULT_VALUE] => https://www.youtube.com/embed/
[PROPERTY_TYPE] => S
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Наше видео ютуб
[~DEFAULT_VALUE] => https://www.youtube.com/embed/
)
[YES_WATERMARK] => Array
(
[ID] => 17
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Выводить водяной знак
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => YES_WATERMARK
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => C
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[VALUE_ENUM_ID] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Выводить водяной знак
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[YES_WATERMARK_PREV] => Array
(
[ID] => 18
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Выводить водяной знак превью
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => YES_WATERMARK_PREV
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => C
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[VALUE_ENUM_ID] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Выводить водяной знак превью
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[DETAIL_PICTERS_NEW] => Array
(
[ID] => 19
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Детальная картинка
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => DETAIL_PICTERS_NEW
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => F
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] => jpg, gif, bmp, png, jpeg, webp
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Детальная картинка
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
)
[DISPLAY_PROPERTIES] => Array
(
)
[IBLOCK] => Array
(
[ID] => 1
[~ID] => 1
[TIMESTAMP_X] => 05.09.2026 23:21:37
[~TIMESTAMP_X] => 05.09.2026 23:21:37
[IBLOCK_TYPE_ID] => news
[~IBLOCK_TYPE_ID] => news
[LID] => s1
[~LID] => s1
[CODE] => corporate_news_s1
[~CODE] => corporate_news_s1
[API_CODE] =>
[~API_CODE] =>
[REST_ON] => N
[~REST_ON] => N
[NAME] => Новости
[~NAME] => Новости
[ACTIVE] => Y
[~ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[~SORT] => 500
[LIST_PAGE_URL] => /news/
[~LIST_PAGE_URL] => /news/
[DETAIL_PAGE_URL] => #SITE_DIR#/news/#SECTION_CODE_PATH#/#ELEMENT_CODE#/
[~DETAIL_PAGE_URL] => #SITE_DIR#/news/#SECTION_CODE_PATH#/#ELEMENT_CODE#/
[SECTION_PAGE_URL] => #SITE_DIR#/news/#SECTION_CODE_PATH#/
[~SECTION_PAGE_URL] => #SITE_DIR#/news/#SECTION_CODE_PATH#/
[CANONICAL_PAGE_URL] => https://beresta.by/news/corporate_news_s1/
[~CANONICAL_PAGE_URL] => https://beresta.by/news/corporate_news_s1/
[PICTURE] =>
[~PICTURE] =>
[DESCRIPTION] =>
[~DESCRIPTION] =>
[DESCRIPTION_TYPE] => text
[~DESCRIPTION_TYPE] => text
[RSS_TTL] => 24
[~RSS_TTL] => 24
[RSS_ACTIVE] => Y
[~RSS_ACTIVE] => Y
[RSS_FILE_ACTIVE] => N
[~RSS_FILE_ACTIVE] => N
[RSS_FILE_LIMIT] =>
[~RSS_FILE_LIMIT] =>
[RSS_FILE_DAYS] =>
[~RSS_FILE_DAYS] =>
[RSS_YANDEX_ACTIVE] => N
[~RSS_YANDEX_ACTIVE] => N
[XML_ID] =>
[~XML_ID] =>
[TMP_ID] => f082d910d864d8e7e86bc021c7c31749
[~TMP_ID] => f082d910d864d8e7e86bc021c7c31749
[INDEX_ELEMENT] => Y
[~INDEX_ELEMENT] => Y
[INDEX_SECTION] => Y
[~INDEX_SECTION] => Y
[WORKFLOW] => N
[~WORKFLOW] => N
[BIZPROC] => N
[~BIZPROC] => N
[SECTION_CHOOSER] => L
[~SECTION_CHOOSER] => L
[LIST_MODE] =>
[~LIST_MODE] =>
[RIGHTS_MODE] => S
[~RIGHTS_MODE] => S
[SECTION_PROPERTY] => N
[~SECTION_PROPERTY] => N
[PROPERTY_INDEX] => N
[~PROPERTY_INDEX] => N
[VERSION] => 1
[~VERSION] => 1
[LAST_CONV_ELEMENT] => 0
[~LAST_CONV_ELEMENT] => 0
[SOCNET_GROUP_ID] =>
[~SOCNET_GROUP_ID] =>
[EDIT_FILE_BEFORE] =>
[~EDIT_FILE_BEFORE] =>
[EDIT_FILE_AFTER] =>
[~EDIT_FILE_AFTER] =>
[SECTIONS_NAME] => Разделы
[~SECTIONS_NAME] => Разделы
[SECTION_NAME] => Раздел
[~SECTION_NAME] => Раздел
[ELEMENTS_NAME] => Элементы
[~ELEMENTS_NAME] => Элементы
[ELEMENT_NAME] => Элемент
[~ELEMENT_NAME] => Элемент
[FULLTEXT_INDEX] => N
[~FULLTEXT_INDEX] => N
[EXTERNAL_ID] =>
[~EXTERNAL_ID] =>
[LANG_DIR] => /
[~LANG_DIR] => /
[SERVER_NAME] => beresta.by
[~SERVER_NAME] => beresta.by
)
[SECTION] => Array
(
[PATH] => Array
(
[0] => Array
(
[ID] => 10
[~ID] => 10
[CODE] => obshchestvo
[~CODE] => obshchestvo
[XML_ID] =>
[~XML_ID] =>
[EXTERNAL_ID] =>
[~EXTERNAL_ID] =>
[IBLOCK_ID] => 1
[~IBLOCK_ID] => 1
[IBLOCK_SECTION_ID] =>
[~IBLOCK_SECTION_ID] =>
[SORT] => 500
[~SORT] => 500
[NAME] => Общество
[~NAME] => Общество
[ACTIVE] => Y
[~ACTIVE] => Y
[DEPTH_LEVEL] => 1
[~DEPTH_LEVEL] => 1
[SECTION_PAGE_URL] => /news/obshchestvo/
[~SECTION_PAGE_URL] => /news/obshchestvo/
[IBLOCK_TYPE_ID] => news
[~IBLOCK_TYPE_ID] => news
[IBLOCK_CODE] => corporate_news_s1
[~IBLOCK_CODE] => corporate_news_s1
[IBLOCK_EXTERNAL_ID] =>
[~IBLOCK_EXTERNAL_ID] =>
[GLOBAL_ACTIVE] => Y
[~GLOBAL_ACTIVE] => Y
[IPROPERTY_VALUES] => Array
(
[SECTION_META_TITLE] => Общество
[SECTION_META_KEYWORDS] => Новости
[SECTION_META_DESCRIPTION] =>
[SECTION_PAGE_TITLE] => Общество
[ELEMENT_META_TITLE] => Общество
[ELEMENT_META_KEYWORDS] => Новости
[ELEMENT_META_DESCRIPTION] => .
[ELEMENT_PAGE_TITLE] => Общество
)
)
)
)
[SECTION_URL] => /news/obshchestvo/
[META_TAGS] => Array
(
[TITLE] => Жыццё, абпаленае вайною
[BROWSER_TITLE] => Жыццё, абпаленае вайною
[KEYWORDS] => Общество
[DESCRIPTION] => Упершыню я сустрэлася з ветэранам Вялікай Айчыннай Міхаілам Аляксандравічам Шурбай, калі яму ішоў восемдзесят сёмы год Гутарылі мы з ім тады доўга.
)
)
14.08.2013
Жыццё, абпаленае вайною
Упершыню я сустрэлася з ветэранам Вялікай Айчыннай Міхаілам Аляксандравічам Шурбай, калі яму ішоў восемдзесят сёмы год. Гутарылі мы з ім тады доўга. Мой субяседнік успамінаў пра жыццё ў фашысцкай акупацыі, пра тое, як ваяваў. А сёння ў франтавіка юбілей: яму споўнілася дзевяноста гадоў. І з такой цудоўнай нагоды разам з сакратаром праўлення раённай арганізацыі ветэранаў Соф'яй Конік, інспектарам Тэрытарыяльнага цэнтра сацыяльнага абслугоўвання насельніцтва Галінай Сыч і намеснікам старшыні сельгаскааператыва “Цецяроўка” Марыяй Некала спяшаюся ў Гарбачы, каб павіншаваць Міхаіла Аляксандравіча з яго паважаным юбілеем і пагутарыць з ім зноў.
Вось і вёска Гарбачы. З таго часу ў ёй нічога не змянілася. Вузкая грунтовая вулачка, шмат дрэў. Акуратная царква на прыгорку. Мне прыемна было ўбачыць, што пасля нашай той сустрэчы не надта змяніўся і мой знаёмы: не дужа пастарэў, мае яшчэ сілу тупаць і дома, і па двары. Жонка яго, Вера Іванаўна, падтрымлівае мой камплімент яе мужу: ” Праўду кажаце, малайчына ён у мяне, якім быў руплівым і ўвішным, такім і застаўся”.
У мясцовым сельгаскааператыве механізатара таксама заўсёды цанілі за руплівасць, уменне ды старанне: заслужаны калгаснік узнагароджаны ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга.
Яшчэ тут заўсёды памяталі, што Міхаіл Аляксандравіч – салдат Вялікай Айчыннай і ўшаноўвалі яго на Дзень Перамогі. Вайна пакінула гэтаму чалавеку сваю страшную памяць: асколкі ад снарада ды апечаны порахам твар. Яна ж украла ў яго маладосць, адабрала родных людзей – бацьку і сястру, і ветэран усё жыццё носіць у сваім сэрцы вялікую крыўду на тую праклятую вайну.
З нагоды свайго юбілею Міхаіл Аляксандравіч апрануў святочны пінжак з баявымі ўзнагародамі. І ўспаміны зноў вярнулі яго ў маладосць, абпаленую вайною:
– Жыву я ў Гарбачах. Родам жа з Клюкоўцаў, і сям’я там наша вялікай была: я і сястра Ліда – старэйшыя, пад намі Валодзя і Аркадзь, якому ў акупацыю чатырнаццаць было, а астатнія браты-сёстры яшчэ меншыя. І гэта з такой во сям’ёй маці наша адна засталася. Татку нашага немцы забралі і расстралялі. За тое, што ён партызанам дапамагаў. І не аднаго толькі татку нашага: на расстрэл у Цецяроўку павязлі тады і дзядзьку Данілу з сынам Пашам – у іх хаце (нехта, як і на татку нашага, таксама данёс) немцы засталі трох партызан… Але на гэтым нашы беды не скончыліся. Ліду І Аркадзя – яны ўжо самі работнікі былі – забралі парабкаваць у Германію. А потым і Валодзьку забралі. Вось што такое акупацыя: жылі мы ў вялікім страху, любога маглі расстраляць ці на работы ў Нямеччыну забраць.
Ліду і Валодзю маці дачакалася, а Аркадзь пасля вызвалення апрануў салдацкі шынель і ваяваў. Аднак не суджана было яму вярнуцца, загінуў у адным з баёў.
А ў 44-м мабілізавалі на фронт і мяне. Трапіў на ІІІ Беларускі, дзе ваяваў у складзе 91-й дывізіі. Нас, новае папаўненне, пасля вучобы, якую праходзілі пад Разанню, павязлі пад Каўнас. Дыслацыраваліся ў лесе, і хутка ўступілі ў бой. Я быў кулямётчыкам, а ён жа заўсёды на лініі агню, і смерць за ім ходзіць “па пятах”…
Асабліва ўрэзаліся ў памяць ветэрана баі за Кёнігсберг. Вось як ён пра гэта ўспамінае:
– Наступленне ўжо ішло ў накірунку Кёнігсберга. Гэта быў горад-крэпасць, падыходы да якога вораг так замініраваў, што не падступіцца. Артпадрыхтоўка – і зноў у бой, і так суткі за суткамі. А зверху авіяцыя бамбіла. Колькі ж байцоў нашых там палягло….
Адзін з эпізодаў мне запомніўся на ўсё жыццё, за яго і медаль “За адвагу” атрымаў. Нас, кулямётчыкаў, на нейтральнай паласе размеркавалі, на адлегласці паўсотні метраў адзін ад другога. Ноч, помню, была надта халодная і такая цёмная, што хоць вока выкалі. Непадалёку хаты нейкага хутара гарэлі. Раптам, здалося мне, аднекуль даляцелі абрыўкі слоў. Прыслухаўся: гаворка нямецкая, фрыцы пра нешта сцішана гергечуць. Здагадваюся: “языка” ўзяць сабраліся. І тут іх выдаў водбліск пажару – полымя асвяціла рухомыя цені. У мяне з сабой было шэсць дыскаў і дзве супрацьтанкавыя гранаты. Страляю. Цені падаюць на зямлю. Як толькі падняліся – зноў адкрываю па іх агонь. Немцы таксама пачалі адстрэльвацца, і завязаўся няроўны бой.
Прызнаюся, думаў, што вось тут смерць мяне і знойдзе. Надта ж няроўнымі былі сілы. Але агню не спыняў, да чатырох раніцы адстрэльваўся, не падпускаючы ворагаў блізка да сябе. А раніцай нашы хлопцы падлічылі, што забіта васямнаццаць фрыцаў. Тады і зразумеў, што проста не лёс мне быў загінуць на чужой зямлі. А вось параніць дык параніла: асколкі ад снарада ў грудзі і ў нагу трапілі. У шпіталі, аднак, іх не даставалі, сказалі: “Так і будзеш жыць”. Вось і дажыў ужо да 90 гадоў, носячы ў сваім целе памяць пра вайну.
Сустракаў баец перамогу над фашыстамі і радаваўся: “Адваяваўся!” Але выйшла зусім інакш. Да жніўня салдат служыў тэрміновую службу, а ў пачатку гэтага месяца разам са сваёй дывізіяй трапіў у Маньчжурыю, на Чынган. Быў камандзірам мінамётнага разліку.
– Японцаў перамаглі хутка, за месяц, – успамінае. – Але вораг гэты быў не толькі надзвычай хітрым, а і адчайным. Абвяжацца самурай гранатамі – і пад танкі. Траншэй яны не капалі, а капалі ямы ў шахматным парадку. У кожнай такой яме – аўтаматчык, і косіць аўтаматам знянацку, з блізкай адлегласці. Мясцовасць жа мініравалі так, што калі ўзарвецца адна міна – дэтаніруюць астатнія.
Вось на такія міны і нарваліся мы, калі спрабавалі прарвацца да стратэгічна важнай чыгуначнай магістралі. Ротны ішоў спераду, і яго смяртэльна раніла ў грудзі. Загінулі і многія байцы. Мне пашанцавала застацца жывым, але апякло твар і галаву: быццам і цэлае ўсё, а за скурай – цёмныя плямы, як усё роўна запечаная кроў. Тыя страшныя знакі заставаліся яшчэ гадоў дзесяць. Ды і цяпер яшчэ бачны на ілбе, быццам пячатка вайны.
…Міхаіл Аляксандравіч прымае кветкі і падарункі, шчыра дзякуе за віншаванні і добрыя пажаданні. Марыя Антонаўна Некала, у прыватнасці, ад праўлення сельгаскааператыву ўручае ветэрану не толькі грошы, але і пасцельную бялізну, ручнік і парфум, да ўсяго яшчэ і 20 кілаграмаў свежага мяса.
Акрамя дзяцей, унукаў-праўнукаў і родных ды блізкіх юбіляра віншавалі, вядома ж, і ад мясцовай пярвічнай ветэранскай арганізацыі.
На здымку: удзельнік вайны Міхаіл Аляксандравіч Шурба з жонкай.
Марыя Драпеза,
фота аўтара
