Array
(
[TAGS] =>
[~TAGS] =>
[ID] => 2868
[~ID] => 2868
[NAME] => Дзяцінства бераставічанкі Веры Станкевіч прайшло ў акупацыі
[~NAME] => Дзяцінства бераставічанкі Веры Станкевіч прайшло ў акупацыі
[IBLOCK_ID] => 1
[~IBLOCK_ID] => 1
[IBLOCK_SECTION_ID] => 10
[~IBLOCK_SECTION_ID] => 10
[DETAIL_TEXT] => Бераставічанка Вера Станкевіч сустрэла Вялікую Айчынную вайну дзесяцігадовай дзяўчынкай. Вядома, за даўнасцю гадоў многія падзеі тых часоў ужо сцерліся з яе памяці, але некаторыя моманты, якія прынеслі найбольшыя эмацыянальныя перажыванні, яшчэ і сёння як бы стаяць у яе перад вачыма.
- Нарадзілася я 12 снежня 1930 года ў вёсцы Калеснікі, - расказвае Вера Міхайлаўна. – Да вайны нават паспела закончыць адзін клас польскай школы ў Малой Бераставіцы. А потым, у 1937 годзе, мае бацькі пераехалі ў Гродна. Я і цяпер помню, што ехалі мы возам, я задрамала, і калі пад’язджалі да горада, ужо вечарэла. Мама мяне разбудзіла і кажа: “Паглядзі, якая прыгажосць!” Горад увесь свяціўся агнямі, для мяне гэта было вельмі дзіўна, бо ў нашай вёсцы ў той час электрычнасці яшчэ не было. Бацька прадаў карову і свінаматку, якую мама атрымала ў прыданае ад сваіх бацькоў, і адкрыў невялікі магазін у Гродне. Але гэты бізнес закончыўся вельмі хутка: у 1939 годзе пачалася Другая сусветная вайна, яго забралі ў польскую армію, а потым прыйшло і вызваленне Заходняй Беларусі. Ад бацькі не было аніводнай вестачкі, мы не ведалі, дзе ён і ці жывы. Тады дзед, мамін бацька, прыехаў канём у Гродна, забраў нас з маці і з усёй маёмасцю назад да сябе ў Калеснікі.
Там мы і сустрэлі нямецкую акупацыю. У дзеда было 12 гектараў зямлі, але і дзяцей поўная хата: тры сыны ад першай жонкі, і трое дзяцей ад другой - мая маці і два яе браты, а яшчэ ён сам з бабуляй і я.
Дзед быў моцным гаспадаром, трымаў карову, свіней, былі ў яго куры і пчолы, таму не скажу, галадоўкі ў нас у час вайны не было. А яшчэ дзед ішоў на розныя хітрыкі, каб захаваць сваю маёмасць ад немцаў: яны не дазвалялі людзям свіней рэзаць, каб потым сабе забраць, дык дзед прыдумаў заносіць свінню ў хату ў склеп: жывёлу там спецыяльна душылі, каб яна не вішчала і каб немцы не пачулі, а потым смалілі не агнём, а накаленным жалезам. А мяса разбіралі і хавалі, каб немцы не знайшлі. Вядома, рабілі гэта пад вялікім страхам, але куды было дзецца, есці штосьці трэба было.
У саміх Калесніках немцы не стаялі, да нас яны толькі час ад часу заязджалі, а штаб іх быў у Мураване.
А яшчэ панскі маёнтак, што знаходзіўся ў Мураване, заняў нейкі цывільны немец, які вёў там сваю гаспадарку: трымаў кароў, садзіў бульбу. Людзі з вёсак хадзілі да яго на працу. Нас, дзяцей, таксама прымушалі збіраць бульбу. Памятаю, бульбу тады капалі не капалкай, а круглай “швыралкай”, як мы яе называлі, яна па адной баразне выкідвала бульбу, а мы, малыя, збіралі, за ёй, а немец ззаду ідзе і глядзіць, каб не пакідалі бульбы, а як заўважыць дзе бульбіну, дык нам кульбакай падкідвае.
Потым немцы сталі вывозіць нашых людзей на працу ў Германію. Спачатку забралі мамінага брата Канстанціна, а праз некаторы час у спісы трапіла і мая мама разам са мною. Нам трэба было ўжо назаўтра з’явіцца ў Малую Бераставіцу, але людзі падказалі, каб мы схаваліся, пакуль цягнік на Германію не адправіцца. Мама так і зрабіла, яна забрала мяне, і мы ноччу пайшлі пешшу ў Кулі, да мамінай дваюраднай сястры, у яе гумне і хаваліся два тыдні, на вуліцу нават і не паказваліся, каб суседзі не заўважылі, а цётка нам непрыкметна есці прыносіла. Так і ўдалося пазбегнуць Нямеччыны.
Ад бацькі майго ўсю вайну не было вестачкі, бывае, бабуля вечарам з маці сядуць і варожаць на свечцы, ці хоць жывы ён. Мама вельмі перажывала, а бабуля яе супакойвала, казала, што жывы.
А потым прыйшло вызваленне, помню, што каля Малой Бераставіцы вяліся сур’ёзныя баі паміж савецкімі салдатамі і немцамі.
Жыхарам Калеснікаў сказалі перабрацца са сваёй вёскі ў Хілякі, каб не знаходзіцца ў раёне баявых дзеянняў. Дзед запрог каня, карову прывязаў да воза, узялі мы з сабой запас адзення і ежы і паехалі. Памятаю, што калі мы былі ў Хіляках, якраз тады загінуў у Малой Бераставіцы савецкі камандзір Цітаішвілі. Праз вёску яго труну вязлі на лафеце пушкі да месца пахавання, за ёй ішла працэсія ваенных, і ўсе людзі з Хілякоў таксама выйшлі з ім развітацца.
І хоць нашу мясцовасць моцна бамбілі, але, на шчасце, хата ўцалела, толькі за гумном і на выгане ўпала некалькі снарадаў. Таму нам было куды вярнуцца і пачаць свабоднае жыццё.
Другі мамін брат, Міхаіл, быў прызваны ў армію і пайшоў ваяваць з фашыстамі, пад Кёнігсбергам быў паранены, а Канстанцін, якога вывезлі ў Германію, таксама пасля вызвалення служыў у савецкай арміі, ваяваў у Манголіі.
Я пайшла ў школу ў Малую Бераставіцу. Памятаю, што вясной 1945 года пад школу прыехаў салдат на кані і крыкнуў: “Перамога!” Уся школа тады выйшла на вуліцу, мы пайшлі калонай па Малой Бераставіцы і таксама крычалі: “Перамога! Перамога! Перамога!”
У 1946 годзе вярнуўся і мой бацька, аказалася, што ён быў у польскай арміі Андэрса, прайшоў паўсвету, пакуль дабраўся дадому…
[caption id="attachment_102318" align="alignleft" width="389"]
Ля дома ў родных Калесніках[/caption]
[caption id="attachment_102316" align="alignleft" width="461"]
У час працы ў сяльпо[/caption]
У 1948 годзе Вера закончыла 7 класаў Малабераставіцкай школы, потым пайшла ў 8-ы клас у Вялікую Бераставіцу, але правучылася там не вельмі доўга, прыйшлося пакінуць, бо здымаць кватэру і плаціць за яе ў бацькоў не было магчымасці. У гэты час набіралі на курсы бухгалтараў у Гродна, дзяўчына закончыла іх і прыехала працаваць бухгалтарам у Вялікую Бераставіцу ў райпо, а потым яе перавялі ў сяльпо ў Малую Бераставіцу. Там яна пазнаёмілася з будучым мужам, Пятром Станкевічам, які працаваў у вучылішчы ў Мураване, яны пажаніліся, у сям’і нарадзіліся сын і дачка.
[caption id="attachment_102317" align="alignleft" width="277"]
На экскурсіі ў Маскве, Вера Станкевіч - апошняя справа[/caption]
Калі адкрылася вучылішча ў райцэнтры, Станкевічы пераехалі ў Вялікую Бераставіцу, Вера Міхайлаўна стала працаваць у вучылішчы бухгалтарам.
- Пяць дырэктараў змянілася пры мне, - гаворыць жанчына, - працавала тут да пенсіі і яшчэ 10 гадоў пасля, праўда, ужо не бухгалтарам. Доўгае жыццё пражыла, розных выпрабаванняў хапіла, але час нямецкай акупацыі і той страх, які нёс вораг, памятаю да гэтых пор. Дай Бог, каб больш нікому не давялося перажыць таго, што перажылі мы, дзеці вайны…
Ірына МІКЛАШ, фота аўтара і з архіва Веры Станкевіч
[~DETAIL_TEXT] => Бераставічанка Вера Станкевіч сустрэла Вялікую Айчынную вайну дзесяцігадовай дзяўчынкай. Вядома, за даўнасцю гадоў многія падзеі тых часоў ужо сцерліся з яе памяці, але некаторыя моманты, якія прынеслі найбольшыя эмацыянальныя перажыванні, яшчэ і сёння як бы стаяць у яе перад вачыма.
- Нарадзілася я 12 снежня 1930 года ў вёсцы Калеснікі, - расказвае Вера Міхайлаўна. – Да вайны нават паспела закончыць адзін клас польскай школы ў Малой Бераставіцы. А потым, у 1937 годзе, мае бацькі пераехалі ў Гродна. Я і цяпер помню, што ехалі мы возам, я задрамала, і калі пад’язджалі да горада, ужо вечарэла. Мама мяне разбудзіла і кажа: “Паглядзі, якая прыгажосць!” Горад увесь свяціўся агнямі, для мяне гэта было вельмі дзіўна, бо ў нашай вёсцы ў той час электрычнасці яшчэ не было. Бацька прадаў карову і свінаматку, якую мама атрымала ў прыданае ад сваіх бацькоў, і адкрыў невялікі магазін у Гродне. Але гэты бізнес закончыўся вельмі хутка: у 1939 годзе пачалася Другая сусветная вайна, яго забралі ў польскую армію, а потым прыйшло і вызваленне Заходняй Беларусі. Ад бацькі не было аніводнай вестачкі, мы не ведалі, дзе ён і ці жывы. Тады дзед, мамін бацька, прыехаў канём у Гродна, забраў нас з маці і з усёй маёмасцю назад да сябе ў Калеснікі.
Там мы і сустрэлі нямецкую акупацыю. У дзеда было 12 гектараў зямлі, але і дзяцей поўная хата: тры сыны ад першай жонкі, і трое дзяцей ад другой - мая маці і два яе браты, а яшчэ ён сам з бабуляй і я.
Дзед быў моцным гаспадаром, трымаў карову, свіней, былі ў яго куры і пчолы, таму не скажу, галадоўкі ў нас у час вайны не было. А яшчэ дзед ішоў на розныя хітрыкі, каб захаваць сваю маёмасць ад немцаў: яны не дазвалялі людзям свіней рэзаць, каб потым сабе забраць, дык дзед прыдумаў заносіць свінню ў хату ў склеп: жывёлу там спецыяльна душылі, каб яна не вішчала і каб немцы не пачулі, а потым смалілі не агнём, а накаленным жалезам. А мяса разбіралі і хавалі, каб немцы не знайшлі. Вядома, рабілі гэта пад вялікім страхам, але куды было дзецца, есці штосьці трэба было.
У саміх Калесніках немцы не стаялі, да нас яны толькі час ад часу заязджалі, а штаб іх быў у Мураване.
А яшчэ панскі маёнтак, што знаходзіўся ў Мураване, заняў нейкі цывільны немец, які вёў там сваю гаспадарку: трымаў кароў, садзіў бульбу. Людзі з вёсак хадзілі да яго на працу. Нас, дзяцей, таксама прымушалі збіраць бульбу. Памятаю, бульбу тады капалі не капалкай, а круглай “швыралкай”, як мы яе называлі, яна па адной баразне выкідвала бульбу, а мы, малыя, збіралі, за ёй, а немец ззаду ідзе і глядзіць, каб не пакідалі бульбы, а як заўважыць дзе бульбіну, дык нам кульбакай падкідвае.
Потым немцы сталі вывозіць нашых людзей на працу ў Германію. Спачатку забралі мамінага брата Канстанціна, а праз некаторы час у спісы трапіла і мая мама разам са мною. Нам трэба было ўжо назаўтра з’явіцца ў Малую Бераставіцу, але людзі падказалі, каб мы схаваліся, пакуль цягнік на Германію не адправіцца. Мама так і зрабіла, яна забрала мяне, і мы ноччу пайшлі пешшу ў Кулі, да мамінай дваюраднай сястры, у яе гумне і хаваліся два тыдні, на вуліцу нават і не паказваліся, каб суседзі не заўважылі, а цётка нам непрыкметна есці прыносіла. Так і ўдалося пазбегнуць Нямеччыны.
Ад бацькі майго ўсю вайну не было вестачкі, бывае, бабуля вечарам з маці сядуць і варожаць на свечцы, ці хоць жывы ён. Мама вельмі перажывала, а бабуля яе супакойвала, казала, што жывы.
А потым прыйшло вызваленне, помню, што каля Малой Бераставіцы вяліся сур’ёзныя баі паміж савецкімі салдатамі і немцамі.
Жыхарам Калеснікаў сказалі перабрацца са сваёй вёскі ў Хілякі, каб не знаходзіцца ў раёне баявых дзеянняў. Дзед запрог каня, карову прывязаў да воза, узялі мы з сабой запас адзення і ежы і паехалі. Памятаю, што калі мы былі ў Хіляках, якраз тады загінуў у Малой Бераставіцы савецкі камандзір Цітаішвілі. Праз вёску яго труну вязлі на лафеце пушкі да месца пахавання, за ёй ішла працэсія ваенных, і ўсе людзі з Хілякоў таксама выйшлі з ім развітацца.
І хоць нашу мясцовасць моцна бамбілі, але, на шчасце, хата ўцалела, толькі за гумном і на выгане ўпала некалькі снарадаў. Таму нам было куды вярнуцца і пачаць свабоднае жыццё.
Другі мамін брат, Міхаіл, быў прызваны ў армію і пайшоў ваяваць з фашыстамі, пад Кёнігсбергам быў паранены, а Канстанцін, якога вывезлі ў Германію, таксама пасля вызвалення служыў у савецкай арміі, ваяваў у Манголіі.
Я пайшла ў школу ў Малую Бераставіцу. Памятаю, што вясной 1945 года пад школу прыехаў салдат на кані і крыкнуў: “Перамога!” Уся школа тады выйшла на вуліцу, мы пайшлі калонай па Малой Бераставіцы і таксама крычалі: “Перамога! Перамога! Перамога!”
У 1946 годзе вярнуўся і мой бацька, аказалася, што ён быў у польскай арміі Андэрса, прайшоў паўсвету, пакуль дабраўся дадому…
[caption id="attachment_102318" align="alignleft" width="389"] Ля дома ў родных Калесніках[/caption]
[caption id="attachment_102316" align="alignleft" width="461"] У час працы ў сяльпо[/caption]
У 1948 годзе Вера закончыла 7 класаў Малабераставіцкай школы, потым пайшла ў 8-ы клас у Вялікую Бераставіцу, але правучылася там не вельмі доўга, прыйшлося пакінуць, бо здымаць кватэру і плаціць за яе ў бацькоў не было магчымасці. У гэты час набіралі на курсы бухгалтараў у Гродна, дзяўчына закончыла іх і прыехала працаваць бухгалтарам у Вялікую Бераставіцу ў райпо, а потым яе перавялі ў сяльпо ў Малую Бераставіцу. Там яна пазнаёмілася з будучым мужам, Пятром Станкевічам, які працаваў у вучылішчы ў Мураване, яны пажаніліся, у сям’і нарадзіліся сын і дачка.
[caption id="attachment_102317" align="alignleft" width="277"] На экскурсіі ў Маскве, Вера Станкевіч - апошняя справа[/caption]
Калі адкрылася вучылішча ў райцэнтры, Станкевічы пераехалі ў Вялікую Бераставіцу, Вера Міхайлаўна стала працаваць у вучылішчы бухгалтарам.
- Пяць дырэктараў змянілася пры мне, - гаворыць жанчына, - працавала тут да пенсіі і яшчэ 10 гадоў пасля, праўда, ужо не бухгалтарам. Доўгае жыццё пражыла, розных выпрабаванняў хапіла, але час нямецкай акупацыі і той страх, які нёс вораг, памятаю да гэтых пор. Дай Бог, каб больш нікому не давялося перажыць таго, што перажылі мы, дзеці вайны…
Ірына МІКЛАШ, фота аўтара і з архіва Веры Станкевіч
[DETAIL_TEXT_TYPE] => html
[~DETAIL_TEXT_TYPE] => html
[PREVIEW_TEXT] => Дзяцінства бераставічанкі Веры Станкевіч прайшло ў акупацыі
[~PREVIEW_TEXT] => Дзяцінства бераставічанкі Веры Станкевіч прайшло ў акупацыі
[PREVIEW_TEXT_TYPE] => html
[~PREVIEW_TEXT_TYPE] => html
[DETAIL_PICTURE] => Array
(
[ID] => 5716
[TIMESTAMP_X] => 20.03.2025 13:22:27
[MODULE_ID] => iblock
[HEIGHT] => 683
[WIDTH] => 1024
[FILE_SIZE] => 325428
[CONTENT_TYPE] => image/jpeg
[SUBDIR] => iblock/c19
[FILE_NAME] => hbar2msd3683ru2e96w722yuq6uu2vcy.jpg
[ORIGINAL_NAME] => IMG_0522.jpg
[DESCRIPTION] =>
[HANDLER_ID] =>
[EXTERNAL_ID] => 7c306b7df8990834fe137633c512ad43
[VERSION_ORIGINAL_ID] =>
[META] =>
[SRC] => /upload/iblock/c19/hbar2msd3683ru2e96w722yuq6uu2vcy.jpg
[UNSAFE_SRC] => /upload/iblock/c19/hbar2msd3683ru2e96w722yuq6uu2vcy.jpg
[SAFE_SRC] => /upload/iblock/c19/hbar2msd3683ru2e96w722yuq6uu2vcy.jpg
[ALT] => Дзяцінства бераставічанкі Веры Станкевіч прайшло ў акупацыі
[TITLE] => Дзяцінства бераставічанкі Веры Станкевіч прайшло ў акупацыі
)
[~DETAIL_PICTURE] => 5716
[TIMESTAMP_X] => 09.04.2025 19:32:17
[~TIMESTAMP_X] => 09.04.2025 19:32:17
[ACTIVE_FROM_X] => 2020-03-17 00:00:00
[~ACTIVE_FROM_X] => 2020-03-17 00:00:00
[ACTIVE_FROM] => 17.03.2020
[~ACTIVE_FROM] => 17.03.2020
[LIST_PAGE_URL] => /news/
[~LIST_PAGE_URL] => /news/
[DETAIL_PAGE_URL] => /news/obshchestvo/%D0%B4%D0%B7%D1%8F%D1%86%D1%96%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0-%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%96-%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%8B-%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD/
[~DETAIL_PAGE_URL] => /news/obshchestvo/%D0%B4%D0%B7%D1%8F%D1%86%D1%96%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0-%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%96-%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%8B-%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD/
[LANG_DIR] => /
[~LANG_DIR] => /
[CODE] => дзяцінства-бераставічанкі-веры-стан
[~CODE] => дзяцінства-бераставічанкі-веры-стан
[EXTERNAL_ID] => 2868
[~EXTERNAL_ID] => 2868
[IBLOCK_TYPE_ID] => news
[~IBLOCK_TYPE_ID] => news
[IBLOCK_CODE] => corporate_news_s1
[~IBLOCK_CODE] => corporate_news_s1
[IBLOCK_EXTERNAL_ID] =>
[~IBLOCK_EXTERNAL_ID] =>
[LID] => s1
[~LID] => s1
[NAV_RESULT] =>
[NAV_CACHED_DATA] =>
[DISPLAY_ACTIVE_FROM] => 17.03.2020
[IPROPERTY_VALUES] => Array
(
[SECTION_META_TITLE] => Дзяцінства бераставічанкі Веры Станкевіч прайшло ў акупацыі
[SECTION_META_KEYWORDS] => Новости
[SECTION_META_DESCRIPTION] =>
[SECTION_PAGE_TITLE] => Дзяцінства бераставічанкі Веры Станкевіч прайшло ў акупацыі
[ELEMENT_META_TITLE] => Дзяцінства бераставічанкі Веры Станкевіч прайшло ў акупацыі
[ELEMENT_META_KEYWORDS] => Общество
[ELEMENT_META_DESCRIPTION] => Бераставічанка Вера Станкевіч сустрэла Вялікую Айчынную вайну дзесяцігадовай дзяўчынкай Вядома, за даўнасцю гадоў многія падзеі тых часоў ужо сцерліся з яе памяці, але некаторыя моманты, якія прынеслі найбольшыя эмацыянальныя перажыванні, яшчэ і сёння як бы стаяць у яе перад вачыма.
[ELEMENT_PAGE_TITLE] => Дзяцінства бераставічанкі Веры Станкевіч прайшло ў акупацыі
)
[FIELDS] => Array
(
[TAGS] =>
)
[PROPERTIES] => Array
(
[VIDEO] => Array
(
[ID] => 4
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Видео
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => VIDEO
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => F
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] => mpg, avi, wmv, mpeg, mpe, flv, mp4
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Видео
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[DONT_SHOW] => Array
(
[ID] => 6
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Не отображать в верхней карусели на главной
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => DONT_SHOW
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => C
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[VALUE_ENUM_ID] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Не отображать в верхней карусели на главной
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[AUTHOR] => Array
(
[ID] => 7
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Автор
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => AUTHOR
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => S
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Автор
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[WATERMARKER] => Array
(
[ID] => 8
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Водяной знак
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => WATERMARKER
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => F
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] => jpg, gif, bmp, png, jpeg, webp
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Водяной знак
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[WATERMARKER_PREV] => Array
(
[ID] => 9
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Водяной знак в превью
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => WATERMARKER_PREV
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => F
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] => jpg, gif, bmp, png, jpeg, webp
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Водяной знак в превью
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[DONT_SHOW_LIST] => Array
(
[ID] => 11
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Не отображать в карусели с разделами на главной
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => DONT_SHOW_LIST
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => C
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[VALUE_ENUM_ID] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Не отображать в карусели с разделами на главной
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[MAIN_SECTION] => Array
(
[ID] => 12
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Главный раздел
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => MAIN_SECTION
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[VALUE_ENUM_ID] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Главный раздел
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[PHOTOGRAPHER] => Array
(
[ID] => 13
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Фотограф
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => PHOTOGRAPHER
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => S
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Фотограф
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[NASHE_VIDEO] => Array
(
[ID] => 14
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Наше видео
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => NASHE_VIDEO
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => S
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] => video
[USER_TYPE_SETTINGS] => Array
(
[BUFFER_LENGTH] => 10
[CONTROLBAR] => bottom
[AUTOSTART] => N
[VOLUME] => 90
[SKIN] =>
[FLASHVARS] =>
[WMODE_FLV] => transparent
[BGCOLOR] => FFFFFF
[COLOR] => 000000
[OVER_COLOR] => 000000
[SCREEN_COLOR] => 000000
[SILVERVARS] =>
[WMODE_WMV] => windowless
[WIDTH] => 400
[HEIGHT] => 300
)
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Наше видео
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[YOUTUBE_VIDEO] => Array
(
[ID] => 15
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Наше видео ютуб
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => YOUTUBE_VIDEO
[DEFAULT_VALUE] => https://www.youtube.com/embed/
[PROPERTY_TYPE] => S
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Наше видео ютуб
[~DEFAULT_VALUE] => https://www.youtube.com/embed/
)
[YES_WATERMARK] => Array
(
[ID] => 17
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Выводить водяной знак
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => YES_WATERMARK
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => C
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[VALUE_ENUM_ID] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Выводить водяной знак
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[YES_WATERMARK_PREV] => Array
(
[ID] => 18
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Выводить водяной знак превью
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => YES_WATERMARK_PREV
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => C
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[VALUE_ENUM_ID] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Выводить водяной знак превью
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[DETAIL_PICTERS_NEW] => Array
(
[ID] => 19
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Детальная картинка
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => DETAIL_PICTERS_NEW
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => F
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] => jpg, gif, bmp, png, jpeg, webp
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Детальная картинка
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
)
[DISPLAY_PROPERTIES] => Array
(
)
[IBLOCK] => Array
(
[ID] => 1
[~ID] => 1
[TIMESTAMP_X] => 05.09.2026 23:21:37
[~TIMESTAMP_X] => 05.09.2026 23:21:37
[IBLOCK_TYPE_ID] => news
[~IBLOCK_TYPE_ID] => news
[LID] => s1
[~LID] => s1
[CODE] => corporate_news_s1
[~CODE] => corporate_news_s1
[API_CODE] =>
[~API_CODE] =>
[REST_ON] => N
[~REST_ON] => N
[NAME] => Новости
[~NAME] => Новости
[ACTIVE] => Y
[~ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[~SORT] => 500
[LIST_PAGE_URL] => /news/
[~LIST_PAGE_URL] => /news/
[DETAIL_PAGE_URL] => #SITE_DIR#/news/#SECTION_CODE_PATH#/#ELEMENT_CODE#/
[~DETAIL_PAGE_URL] => #SITE_DIR#/news/#SECTION_CODE_PATH#/#ELEMENT_CODE#/
[SECTION_PAGE_URL] => #SITE_DIR#/news/#SECTION_CODE_PATH#/
[~SECTION_PAGE_URL] => #SITE_DIR#/news/#SECTION_CODE_PATH#/
[CANONICAL_PAGE_URL] => https://beresta.by/news/corporate_news_s1/
[~CANONICAL_PAGE_URL] => https://beresta.by/news/corporate_news_s1/
[PICTURE] =>
[~PICTURE] =>
[DESCRIPTION] =>
[~DESCRIPTION] =>
[DESCRIPTION_TYPE] => text
[~DESCRIPTION_TYPE] => text
[RSS_TTL] => 24
[~RSS_TTL] => 24
[RSS_ACTIVE] => Y
[~RSS_ACTIVE] => Y
[RSS_FILE_ACTIVE] => N
[~RSS_FILE_ACTIVE] => N
[RSS_FILE_LIMIT] =>
[~RSS_FILE_LIMIT] =>
[RSS_FILE_DAYS] =>
[~RSS_FILE_DAYS] =>
[RSS_YANDEX_ACTIVE] => N
[~RSS_YANDEX_ACTIVE] => N
[XML_ID] =>
[~XML_ID] =>
[TMP_ID] => c0e792eea55f78fdf2f56a185b80509e
[~TMP_ID] => c0e792eea55f78fdf2f56a185b80509e
[INDEX_ELEMENT] => Y
[~INDEX_ELEMENT] => Y
[INDEX_SECTION] => Y
[~INDEX_SECTION] => Y
[WORKFLOW] => N
[~WORKFLOW] => N
[BIZPROC] => N
[~BIZPROC] => N
[SECTION_CHOOSER] => L
[~SECTION_CHOOSER] => L
[LIST_MODE] =>
[~LIST_MODE] =>
[RIGHTS_MODE] => S
[~RIGHTS_MODE] => S
[SECTION_PROPERTY] => N
[~SECTION_PROPERTY] => N
[PROPERTY_INDEX] => N
[~PROPERTY_INDEX] => N
[VERSION] => 1
[~VERSION] => 1
[LAST_CONV_ELEMENT] => 0
[~LAST_CONV_ELEMENT] => 0
[SOCNET_GROUP_ID] =>
[~SOCNET_GROUP_ID] =>
[EDIT_FILE_BEFORE] =>
[~EDIT_FILE_BEFORE] =>
[EDIT_FILE_AFTER] =>
[~EDIT_FILE_AFTER] =>
[SECTIONS_NAME] => Разделы
[~SECTIONS_NAME] => Разделы
[SECTION_NAME] => Раздел
[~SECTION_NAME] => Раздел
[ELEMENTS_NAME] => Элементы
[~ELEMENTS_NAME] => Элементы
[ELEMENT_NAME] => Элемент
[~ELEMENT_NAME] => Элемент
[FULLTEXT_INDEX] => N
[~FULLTEXT_INDEX] => N
[EXTERNAL_ID] =>
[~EXTERNAL_ID] =>
[LANG_DIR] => /
[~LANG_DIR] => /
[SERVER_NAME] => beresta.by
[~SERVER_NAME] => beresta.by
)
[SECTION] => Array
(
[PATH] => Array
(
[0] => Array
(
[ID] => 10
[~ID] => 10
[CODE] => obshchestvo
[~CODE] => obshchestvo
[XML_ID] =>
[~XML_ID] =>
[EXTERNAL_ID] =>
[~EXTERNAL_ID] =>
[IBLOCK_ID] => 1
[~IBLOCK_ID] => 1
[IBLOCK_SECTION_ID] =>
[~IBLOCK_SECTION_ID] =>
[SORT] => 500
[~SORT] => 500
[NAME] => Общество
[~NAME] => Общество
[ACTIVE] => Y
[~ACTIVE] => Y
[DEPTH_LEVEL] => 1
[~DEPTH_LEVEL] => 1
[SECTION_PAGE_URL] => /news/obshchestvo/
[~SECTION_PAGE_URL] => /news/obshchestvo/
[IBLOCK_TYPE_ID] => news
[~IBLOCK_TYPE_ID] => news
[IBLOCK_CODE] => corporate_news_s1
[~IBLOCK_CODE] => corporate_news_s1
[IBLOCK_EXTERNAL_ID] =>
[~IBLOCK_EXTERNAL_ID] =>
[GLOBAL_ACTIVE] => Y
[~GLOBAL_ACTIVE] => Y
[IPROPERTY_VALUES] => Array
(
[SECTION_META_TITLE] => Общество
[SECTION_META_KEYWORDS] => Новости
[SECTION_META_DESCRIPTION] =>
[SECTION_PAGE_TITLE] => Общество
[ELEMENT_META_TITLE] => Общество
[ELEMENT_META_KEYWORDS] => Новости
[ELEMENT_META_DESCRIPTION] => .
[ELEMENT_PAGE_TITLE] => Общество
)
)
)
)
[SECTION_URL] => /news/obshchestvo/
[META_TAGS] => Array
(
[TITLE] => Дзяцінства бераставічанкі Веры Станкевіч прайшло ў акупацыі
[BROWSER_TITLE] => Дзяцінства бераставічанкі Веры Станкевіч прайшло ў акупацыі
[KEYWORDS] => Общество
[DESCRIPTION] => Бераставічанка Вера Станкевіч сустрэла Вялікую Айчынную вайну дзесяцігадовай дзяўчынкай Вядома, за даўнасцю гадоў многія падзеі тых часоў ужо сцерліся з яе памяці, але некаторыя моманты, якія прынеслі найбольшыя эмацыянальныя перажыванні, яшчэ і сёння як бы стаяць у яе перад вачыма.
)
)
17.03.2020
Дзяцінства бераставічанкі Веры Станкевіч прайшло ў акупацыі
Бераставічанка Вера Станкевіч сустрэла Вялікую Айчынную вайну дзесяцігадовай дзяўчынкай. Вядома, за даўнасцю гадоў многія падзеі тых часоў ужо сцерліся з яе памяці, але некаторыя моманты, якія прынеслі найбольшыя эмацыянальныя перажыванні, яшчэ і сёння як бы стаяць у яе перад вачыма.
- Нарадзілася я 12 снежня 1930 года ў вёсцы Калеснікі, - расказвае Вера Міхайлаўна. – Да вайны нават паспела закончыць адзін клас польскай школы ў Малой Бераставіцы. А потым, у 1937 годзе, мае бацькі пераехалі ў Гродна. Я і цяпер помню, што ехалі мы возам, я задрамала, і калі пад’язджалі да горада, ужо вечарэла. Мама мяне разбудзіла і кажа: “Паглядзі, якая прыгажосць!” Горад увесь свяціўся агнямі, для мяне гэта было вельмі дзіўна, бо ў нашай вёсцы ў той час электрычнасці яшчэ не было. Бацька прадаў карову і свінаматку, якую мама атрымала ў прыданае ад сваіх бацькоў, і адкрыў невялікі магазін у Гродне. Але гэты бізнес закончыўся вельмі хутка: у 1939 годзе пачалася Другая сусветная вайна, яго забралі ў польскую армію, а потым прыйшло і вызваленне Заходняй Беларусі. Ад бацькі не было аніводнай вестачкі, мы не ведалі, дзе ён і ці жывы. Тады дзед, мамін бацька, прыехаў канём у Гродна, забраў нас з маці і з усёй маёмасцю назад да сябе ў Калеснікі.
Там мы і сустрэлі нямецкую акупацыю. У дзеда было 12 гектараў зямлі, але і дзяцей поўная хата: тры сыны ад першай жонкі, і трое дзяцей ад другой - мая маці і два яе браты, а яшчэ ён сам з бабуляй і я.
Дзед быў моцным гаспадаром, трымаў карову, свіней, былі ў яго куры і пчолы, таму не скажу, галадоўкі ў нас у час вайны не было. А яшчэ дзед ішоў на розныя хітрыкі, каб захаваць сваю маёмасць ад немцаў: яны не дазвалялі людзям свіней рэзаць, каб потым сабе забраць, дык дзед прыдумаў заносіць свінню ў хату ў склеп: жывёлу там спецыяльна душылі, каб яна не вішчала і каб немцы не пачулі, а потым смалілі не агнём, а накаленным жалезам. А мяса разбіралі і хавалі, каб немцы не знайшлі. Вядома, рабілі гэта пад вялікім страхам, але куды было дзецца, есці штосьці трэба было.
У саміх Калесніках немцы не стаялі, да нас яны толькі час ад часу заязджалі, а штаб іх быў у Мураване.
А яшчэ панскі маёнтак, што знаходзіўся ў Мураване, заняў нейкі цывільны немец, які вёў там сваю гаспадарку: трымаў кароў, садзіў бульбу. Людзі з вёсак хадзілі да яго на працу. Нас, дзяцей, таксама прымушалі збіраць бульбу. Памятаю, бульбу тады капалі не капалкай, а круглай “швыралкай”, як мы яе называлі, яна па адной баразне выкідвала бульбу, а мы, малыя, збіралі, за ёй, а немец ззаду ідзе і глядзіць, каб не пакідалі бульбы, а як заўважыць дзе бульбіну, дык нам кульбакай падкідвае.
Потым немцы сталі вывозіць нашых людзей на працу ў Германію. Спачатку забралі мамінага брата Канстанціна, а праз некаторы час у спісы трапіла і мая мама разам са мною. Нам трэба было ўжо назаўтра з’явіцца ў Малую Бераставіцу, але людзі падказалі, каб мы схаваліся, пакуль цягнік на Германію не адправіцца. Мама так і зрабіла, яна забрала мяне, і мы ноччу пайшлі пешшу ў Кулі, да мамінай дваюраднай сястры, у яе гумне і хаваліся два тыдні, на вуліцу нават і не паказваліся, каб суседзі не заўважылі, а цётка нам непрыкметна есці прыносіла. Так і ўдалося пазбегнуць Нямеччыны.
Ад бацькі майго ўсю вайну не было вестачкі, бывае, бабуля вечарам з маці сядуць і варожаць на свечцы, ці хоць жывы ён. Мама вельмі перажывала, а бабуля яе супакойвала, казала, што жывы.
А потым прыйшло вызваленне, помню, што каля Малой Бераставіцы вяліся сур’ёзныя баі паміж савецкімі салдатамі і немцамі.
Жыхарам Калеснікаў сказалі перабрацца са сваёй вёскі ў Хілякі, каб не знаходзіцца ў раёне баявых дзеянняў. Дзед запрог каня, карову прывязаў да воза, узялі мы з сабой запас адзення і ежы і паехалі. Памятаю, што калі мы былі ў Хіляках, якраз тады загінуў у Малой Бераставіцы савецкі камандзір Цітаішвілі. Праз вёску яго труну вязлі на лафеце пушкі да месца пахавання, за ёй ішла працэсія ваенных, і ўсе людзі з Хілякоў таксама выйшлі з ім развітацца.
І хоць нашу мясцовасць моцна бамбілі, але, на шчасце, хата ўцалела, толькі за гумном і на выгане ўпала некалькі снарадаў. Таму нам было куды вярнуцца і пачаць свабоднае жыццё.
Другі мамін брат, Міхаіл, быў прызваны ў армію і пайшоў ваяваць з фашыстамі, пад Кёнігсбергам быў паранены, а Канстанцін, якога вывезлі ў Германію, таксама пасля вызвалення служыў у савецкай арміі, ваяваў у Манголіі.
Я пайшла ў школу ў Малую Бераставіцу. Памятаю, што вясной 1945 года пад школу прыехаў салдат на кані і крыкнуў: “Перамога!” Уся школа тады выйшла на вуліцу, мы пайшлі калонай па Малой Бераставіцы і таксама крычалі: “Перамога! Перамога! Перамога!”
У 1946 годзе вярнуўся і мой бацька, аказалася, што ён быў у польскай арміі Андэрса, прайшоў паўсвету, пакуль дабраўся дадому…
[caption id="attachment_102318" align="alignleft" width="389"]
Ля дома ў родных Калесніках[/caption]
[caption id="attachment_102316" align="alignleft" width="461"]
У час працы ў сяльпо[/caption]
У 1948 годзе Вера закончыла 7 класаў Малабераставіцкай школы, потым пайшла ў 8-ы клас у Вялікую Бераставіцу, але правучылася там не вельмі доўга, прыйшлося пакінуць, бо здымаць кватэру і плаціць за яе ў бацькоў не было магчымасці. У гэты час набіралі на курсы бухгалтараў у Гродна, дзяўчына закончыла іх і прыехала працаваць бухгалтарам у Вялікую Бераставіцу ў райпо, а потым яе перавялі ў сяльпо ў Малую Бераставіцу. Там яна пазнаёмілася з будучым мужам, Пятром Станкевічам, які працаваў у вучылішчы ў Мураване, яны пажаніліся, у сям’і нарадзіліся сын і дачка.
[caption id="attachment_102317" align="alignleft" width="277"]
На экскурсіі ў Маскве, Вера Станкевіч - апошняя справа[/caption]
Калі адкрылася вучылішча ў райцэнтры, Станкевічы пераехалі ў Вялікую Бераставіцу, Вера Міхайлаўна стала працаваць у вучылішчы бухгалтарам.
- Пяць дырэктараў змянілася пры мне, - гаворыць жанчына, - працавала тут да пенсіі і яшчэ 10 гадоў пасля, праўда, ужо не бухгалтарам. Доўгае жыццё пражыла, розных выпрабаванняў хапіла, але час нямецкай акупацыі і той страх, які нёс вораг, памятаю да гэтых пор. Дай Бог, каб больш нікому не давялося перажыць таго, што перажылі мы, дзеці вайны…
Ірына МІКЛАШ, фота аўтара і з архіва Веры Станкевіч
