Array
(
[TAGS] =>
[~TAGS] =>
[ID] => 16315
[~ID] => 16315
[NAME] => Вандроўка ў глыбінку. Чаплічы
[~NAME] => Вандроўка ў глыбінку. Чаплічы
[IBLOCK_ID] => 1
[~IBLOCK_ID] => 1
[IBLOCK_SECTION_ID] => 10
[~IBLOCK_SECTION_ID] => 10
[DETAIL_TEXT] =>
У вёску Чаплічы Пагранічнага сельсавета мы прыехалі разам з аўталаўкай, таму атрымалася вельмі добрая магчымасць убачыць практычна ўсіх жыхароў вёскі разам у адным месцы. А іх тут нямнога: пальцаў на руках хопіць, каб пералічыць. Праўда, не ўсе могуць выйсці да аўталаўкі – дзве бабулі ўжо ляжачыя. Занятыя
сваімі пакупкамі, жыхары Чаплічаў не адразу звярнулі ўвагу на рэдакцыйную машыну, а калі я дастала фотаапарат, з цікавасцю сталі збірацца вакол мяне. Размясціўшыся на лавачцы, яны ахвотна згадзіліся расказаць пра сваю вёску.
- Месца ў нас вельмі харошае, комплексаў паблізу няма, паветра чыстае, вада вельмі добрая, мы здавалі яе на аналіз: нітратаў і жалеза менш за норму, - пачынае знаёмства з Чаплічамі Людміла Мікалаеўна Прымічова (у дзявоцтве Мінкевіч). – Вось толькі праблема, што калодзежы даўно не чышчаныя. Раней, калі былі маладыя, вяскоўцы самі чысцілі, а цяпер ужо ўсе пенсіянеры, самі не можам. Вось у гэтым калодзежы толькі адна цёця Вера ваду бярэ, ён жа застойваецца, напішыце, можа, нам хто дапаможа.
Хат у Чаплічах нямнога: 12 – з тымі, якія яшчэ трохі трымаюцца, а жылых толькі 5.
- Я нарадзілася тут, у гэтым вось доме, - працягвае Людміла Мікалаеўна. - Жыла ў Гродне, працавала на мэблевай фабрыцы, але пайшла на пенсію, другі год сюды ўжо прыязджаю, бо мая мама, Галіна Паўлаўна Мінкевіч, інвалід 1 групы, ужо 6 гадоў як ляжыць, нават вады сама не возьме. А яна ж сама з 14 гадоў працавала: маці яе хварэла, бацька рана памёр, яна малодшых дзяцей, брата і сястру, сама глядзела, нават школу не закончыла, бо на гаспадарцы працавала. Таты ўжо 13 гадоў няма. Брат мой таксама тут жыве, так ужо склалася, што развёўся з жонкай і вярнуўся да маці. Сам працуе ў Вялікай Бераставіцы, ездзіць далекавата - 17 кіламетраў толькі ў адзін бок, але што зробіш…
Дачнікаў тут няма, бо вёска далёка ад трасы, не хочуць людзі ехаць. Пра нас і ў раёне не асабліва ведаюць, неяк мой брат пайшоў у паліклініку, спіна забалела, то ўрач нават і не ведала, што ёсць такая вёска ў Бераставіцкім раёне.
- Затое паглядзіце, як у нас прыгожа! – далучаецца да размовы Валяр’ян Рыгоравіч Саўко. - Вы бачыце, у нас вёска чысценькая, мы стараемся падтрымліваць парадак нават каля тых хат, дзе ніхто не жыве. А каб вы трохі раней прыехалі, то тут цвіло столькі падснежнікаў! Усё навокал было блакітным!
Валяр’ян Рыгоравіч таксама родам з Чаплічаў, раней жыў у Гродне, быў аўтаслесарам у аўтобусным парку, а як адправілі на пенсію, то таксама пераехаў з Гродна ў бацькоўскую хату.
- А што мне там цяпер рабіць? Жонцы яшчэ кантракт на год працягнулі, працуе, а на выхадныя сюды прыязджае. Купіў вось трактар і працую на роднай зямлі.
Валянціна Яўгеньеўна Сасноўская прыехала ў Чаплічы да маці на час водпуску, яна жыве ў Мінску, працуе дыспетчарам у Мінтрансе. Яе маці, Соф’я Паўлаўна Кумпель, не дачакаўшыся дачкі ад аўталаўкі, таксама выходзіць на вуліцу. Соф’і Паўлаўне хутка 83 гады, у Чаплічах яна з таго часу, як замуж выйшла, а родам сама з суседніх Жылічаў.
- Укаранілася тут і добра, - усміхаецца бабуля. - Увесь час у калгасе на паляводстве працавала. Раней у калгас з Чаплічаў хадзілі кожны дзень, можа, бабаў 20. Тут быў свой калгас, Вішнеўскі быў старшынёй, а брыгадзірам - Грыка. Была ў Чаплічах і ферма свая, там далей, злева за вёскай, і канюшня. Цяпер ужо ўсё там прыгаралі. Жанчыны занятыя былі ў паляводстве, бульбу садзілі, каменне збіралі, сеялі, усё рабілі.
- Дзяніс прыязджаў, казаў соткі ў гэтым годзе будуць у Чаплічах, - раптам успамінае Людміла Мікалаеўна.
– Ой, Дзяніс так казаў? Як добра! - узмахвае рукамі Соф’я Паўлаўна.
- Вы яшчэ садзіце бульбу?- пытаюся.
- Мы ўсе па сотак 10 садзім бульбы, - гаворыць Валяр’ян Рыгоравіч. - Ведаеце, на гародзе з бульбай многа работы, а ў калгасе пасадзіў, грошы заплаціў – і забыў. Калгас дае капалку і прывязе потым трактарам. А капаем усе разам. Мы ў мінулым годзе спачатку цёці Веры бульбу выкапалі, потым - бабе Соні, а пакуль я прыехаў трактарам, дык яны ўжо і маю бульбу выбралі.
- Мы да працы прывыклі, - кажа Соф’я Паўлаўна. – Усё жыццё ў калгасе рабілі. Я як закончыла 7 класаў, дык пайшла ў брыгаду, і яшчэ гадоў 15 на пенсіі працавала. Мае дочкі ў Мінску жывуць, хочуць забраць і мяне, але мне не хочацца кідаць свайго вугла. А здароўя няма, трэба ехаць на аперацыю, вочы ўжо падводзяць, катаракта, ды і ціск скача кожны дзень… Муж ужо пяты год, як памёр.
- А я ўжо, можа, 25 гадоў, як ўдава, - уздыхае Вера Аляксандраўна Канецкая.
Веры Аляксандраўне 78 гадоў, яна нарадзілася і вырасла ў Чаплічах, тут выйшла замуж і ўсё жыццё пражыла. Муж яе працаваў на кране, грузіў вугаль на станцыі Бераставіца. Ды вось толькі захварэў і памёр рана. Але самы вялікі боль Веры Аляксандраўны – смерць сына Валянціна, якога не стала ў маладым узросце каля двух гадоў таму. Вера Аляксандраўна не можа стрымаць слёз: “Такі харошы быў, добры, няма горшай бяды, як Бог дзіця забірае. Іншы раз так трудна стане, на ўсю хату крычу. На могілках у Гарбачах ён пахаваны”.
Каб трохі змяніць сумную тэму, пытаю ў жыхароў Чаплічаў, якую гаспадарку яны трымаюць, што садзяць на агародах.
- Трымаем вось толькі курачак ды сабачак, свіней нельга, - ажыўляюцца жанчыны.
- А я і бройлераў вырошчваю, - дадае Валяр’ян Рыгоравіч. – Праўда, усё загарадзіў, каб ліса не дастала. Яна неяк да бабы Соні ўлезла, падушыла курэй, з курніка пеўня дастала.
А яшчэ было, што па суседству тут тры козачкі разарвалі ваўкі ці шакалы, можа, чулі гэту гісторыю? Гэты чалавек сам тут не жыве, ён з Ражкоў, а козачак трымаў пры доме, што ад сваякоў застаўся. Месцы ў нас тут ціхія, таму і дзікія жывёлы наведваюцца: ласі прыходзілі, казулі бегаюць часта.
Кажуць, што заўсёды тут вадзілася многа чапляў, таму так вёску і назвалі. А яны і цяпер тут ёсць, там, далей, за хутарам, гняздзяцца. А яшчэ цецерукі з’явіліся ў нас апошнім часам, чуваць, як такуюць. Бабровыя хаты недалёка ад вёскі ёсць, па рацэ бабры нават дрэвы спускаюць.
Яшчэ адзін мужчына, зрабіўшы пакупкі, моўчкі збіраецца адыходзіць. Я запрашаю і яго далучыцца да аднавяскоўцаў і пагаварыць пра жыццё-быццё, але ён адмаўляецца і ідзе ў бок свайго дому.
- Гэта Славік, ён жыве на канцы вёскі з маці, маці хворая, а ён п’е, - уздыхаюць жанчыны. - Мы часамі зробім што паесці, занясём ёй, але ён не заўсёды адкрые.
- Той бабцы ужо 90 гадоў, - удакладняе Соф’я Паўлаўна.
- Няхай і 90, Соня, але так жыць, як яна жыве, не дай Бог, - пярэчыць Вера Аляксандраўна. – Сын нап’ецца, а маці галодная, а яна ж таксама ўсё жыццё адпрацавала, заслужаная калгасніца.
- Мы тут жывём дружна, збіраемся разам, дапамагаем адзін аднаму, - працягвае Валяр’ян Рыгоравіч, - я, як маю вольную хвіліну, заўсёды зайду да цёці Веры, да бабы Соні, пагляджу, ці здаровыя.
- Разам працуем, разам у царкву ў Гарбачы ездзім. Калі Валера падвязе, калі брат мой, - дадае Людміла Мікалаеўна.
- Што далей будзе з Чаплічамі, як думаеце? Ці ёсць перспектыва ў вёскі?
- Ніякіх перспектыў не бачым, пара бабулек тут засталася, - Людміла Мікалаеўна нават не задумваецца. - Каб трохі бліжэй да горада, да трасы, а так вельмі далёка ўсё. Ды і працаваць цяпер маладыя не вельмі хочуць, а ў вёсцы трэба працаваць.
- А цікава было б глянуць у будучыню, што тут будзе гадоў так праз 20, - задумваецца Валянціна Яўгеньеўна.
- Ды нічога тут не будзе, - махае рукою Людміла Мікалаеўна, - усё тут будзе пераарана, будзе проста калгаснае поле. Перспектывы ніякай. Дажывае вёска… Ды што нашы Чаплічы, яны даўно ўжо глухая вёска, а паглядзіце на Грыцавічы, Клепачы, Ражкі… Якія былі раней вёскі, а што цяпер з іх засталося? Раней у Грыцавічах і атэлье было, шыць туды хадзілі, а цяпер усё пазакрывалі. А ў Чаплічах ніколі нічога не было.
- Ну чаму не было? – раптам успамінае Соф’я Паўлаўна. – Раней у нас танцпляцоўка была, з суседніх вёсак на танцы прыходзілі.
- Паглядзіце, у Жылічах ужо ніводнага чалавека не засталося, раней трохі старыя, хто мог, прыязджалі на лета, а цяпер ужо і іх няма. Старыя паўміралі, маладыя паехалі ў горад. Тое самае чакае і Чаплічы, - робіць вывад Людміла Мікалаеўна.
- А можна было б жыць, каб толькі здароўе было, пенсію маем, дзякуй Богу! – Соф’я Паўлаўна ўсё ж не траціць аптымізму.
Валяр’ян Рыгоравіч праводзіць мяне па вуліцы Чаплічаў, паказвае свой дом, яшчэ некалькі дамоў сваякоў, зямлю вакол якіх ён апрацоўвае.
- Пакуль маю сілы, буду працаваць. Шкада, каб зямля зарастала бур’янам.
Я падумала, што каб такіх гаспадароў ды пабольш, дык і не быў бы, магчыма, такім трагічным лёс маленькіх вёсачак, многія з якіх ужо развітваюцца са сваімі апошнімі жыхарамі.
P.S. У суседніх Жылічах нашу рэдакцыйную машыну віталі толькі пустыя хаты ды адзінокі калодзеж-журавель, які перажыў усю вёску і застаўся яе маўклівым вартаўніком.
Ірына МІКЛАШ,
фота аўтара
[~DETAIL_TEXT] =>
У вёску Чаплічы Пагранічнага сельсавета мы прыехалі разам з аўталаўкай, таму атрымалася вельмі добрая магчымасць убачыць практычна ўсіх жыхароў вёскі разам у адным месцы. А іх тут нямнога: пальцаў на руках хопіць, каб пералічыць. Праўда, не ўсе могуць выйсці да аўталаўкі – дзве бабулі ўжо ляжачыя. Занятыя
сваімі пакупкамі, жыхары Чаплічаў не адразу звярнулі ўвагу на рэдакцыйную машыну, а калі я дастала фотаапарат, з цікавасцю сталі збірацца вакол мяне. Размясціўшыся на лавачцы, яны ахвотна згадзіліся расказаць пра сваю вёску.
- Месца ў нас вельмі харошае, комплексаў паблізу няма, паветра чыстае, вада вельмі добрая, мы здавалі яе на аналіз: нітратаў і жалеза менш за норму, - пачынае знаёмства з Чаплічамі Людміла Мікалаеўна Прымічова (у дзявоцтве Мінкевіч). – Вось толькі праблема, што калодзежы даўно не чышчаныя. Раней, калі былі маладыя, вяскоўцы самі чысцілі, а цяпер ужо ўсе пенсіянеры, самі не можам. Вось у гэтым калодзежы толькі адна цёця Вера ваду бярэ, ён жа застойваецца, напішыце, можа, нам хто дапаможа.
Хат у Чаплічах нямнога: 12 – з тымі, якія яшчэ трохі трымаюцца, а жылых толькі 5.
- Я нарадзілася тут, у гэтым вось доме, - працягвае Людміла Мікалаеўна. - Жыла ў Гродне, працавала на мэблевай фабрыцы, але пайшла на пенсію, другі год сюды ўжо прыязджаю, бо мая мама, Галіна Паўлаўна Мінкевіч, інвалід 1 групы, ужо 6 гадоў як ляжыць, нават вады сама не возьме. А яна ж сама з 14 гадоў працавала: маці яе хварэла, бацька рана памёр, яна малодшых дзяцей, брата і сястру, сама глядзела, нават школу не закончыла, бо на гаспадарцы працавала. Таты ўжо 13 гадоў няма. Брат мой таксама тут жыве, так ужо склалася, што развёўся з жонкай і вярнуўся да маці. Сам працуе ў Вялікай Бераставіцы, ездзіць далекавата - 17 кіламетраў толькі ў адзін бок, але што зробіш…
Дачнікаў тут няма, бо вёска далёка ад трасы, не хочуць людзі ехаць. Пра нас і ў раёне не асабліва ведаюць, неяк мой брат пайшоў у паліклініку, спіна забалела, то ўрач нават і не ведала, што ёсць такая вёска ў Бераставіцкім раёне.
- Затое паглядзіце, як у нас прыгожа! – далучаецца да размовы Валяр’ян Рыгоравіч Саўко. - Вы бачыце, у нас вёска чысценькая, мы стараемся падтрымліваць парадак нават каля тых хат, дзе ніхто не жыве. А каб вы трохі раней прыехалі, то тут цвіло столькі падснежнікаў! Усё навокал было блакітным!
Валяр’ян Рыгоравіч таксама родам з Чаплічаў, раней жыў у Гродне, быў аўтаслесарам у аўтобусным парку, а як адправілі на пенсію, то таксама пераехаў з Гродна ў бацькоўскую хату.
- А што мне там цяпер рабіць? Жонцы яшчэ кантракт на год працягнулі, працуе, а на выхадныя сюды прыязджае. Купіў вось трактар і працую на роднай зямлі.
Валянціна Яўгеньеўна Сасноўская прыехала ў Чаплічы да маці на час водпуску, яна жыве ў Мінску, працуе дыспетчарам у Мінтрансе. Яе маці, Соф’я Паўлаўна Кумпель, не дачакаўшыся дачкі ад аўталаўкі, таксама выходзіць на вуліцу. Соф’і Паўлаўне хутка 83 гады, у Чаплічах яна з таго часу, як замуж выйшла, а родам сама з суседніх Жылічаў.
- Укаранілася тут і добра, - усміхаецца бабуля. - Увесь час у калгасе на паляводстве працавала. Раней у калгас з Чаплічаў хадзілі кожны дзень, можа, бабаў 20. Тут быў свой калгас, Вішнеўскі быў старшынёй, а брыгадзірам - Грыка. Была ў Чаплічах і ферма свая, там далей, злева за вёскай, і канюшня. Цяпер ужо ўсё там прыгаралі. Жанчыны занятыя былі ў паляводстве, бульбу садзілі, каменне збіралі, сеялі, усё рабілі.
- Дзяніс прыязджаў, казаў соткі ў гэтым годзе будуць у Чаплічах, - раптам успамінае Людміла Мікалаеўна.
– Ой, Дзяніс так казаў? Як добра! - узмахвае рукамі Соф’я Паўлаўна.
- Вы яшчэ садзіце бульбу?- пытаюся.
- Мы ўсе па сотак 10 садзім бульбы, - гаворыць Валяр’ян Рыгоравіч. - Ведаеце, на гародзе з бульбай многа работы, а ў калгасе пасадзіў, грошы заплаціў – і забыў. Калгас дае капалку і прывязе потым трактарам. А капаем усе разам. Мы ў мінулым годзе спачатку цёці Веры бульбу выкапалі, потым - бабе Соні, а пакуль я прыехаў трактарам, дык яны ўжо і маю бульбу выбралі.
- Мы да працы прывыклі, - кажа Соф’я Паўлаўна. – Усё жыццё ў калгасе рабілі. Я як закончыла 7 класаў, дык пайшла ў брыгаду, і яшчэ гадоў 15 на пенсіі працавала. Мае дочкі ў Мінску жывуць, хочуць забраць і мяне, але мне не хочацца кідаць свайго вугла. А здароўя няма, трэба ехаць на аперацыю, вочы ўжо падводзяць, катаракта, ды і ціск скача кожны дзень… Муж ужо пяты год, як памёр.
- А я ўжо, можа, 25 гадоў, як ўдава, - уздыхае Вера Аляксандраўна Канецкая.
Веры Аляксандраўне 78 гадоў, яна нарадзілася і вырасла ў Чаплічах, тут выйшла замуж і ўсё жыццё пражыла. Муж яе працаваў на кране, грузіў вугаль на станцыі Бераставіца. Ды вось толькі захварэў і памёр рана. Але самы вялікі боль Веры Аляксандраўны – смерць сына Валянціна, якога не стала ў маладым узросце каля двух гадоў таму. Вера Аляксандраўна не можа стрымаць слёз: “Такі харошы быў, добры, няма горшай бяды, як Бог дзіця забірае. Іншы раз так трудна стане, на ўсю хату крычу. На могілках у Гарбачах ён пахаваны”.
Каб трохі змяніць сумную тэму, пытаю ў жыхароў Чаплічаў, якую гаспадарку яны трымаюць, што садзяць на агародах.
- Трымаем вось толькі курачак ды сабачак, свіней нельга, - ажыўляюцца жанчыны.
- А я і бройлераў вырошчваю, - дадае Валяр’ян Рыгоравіч. – Праўда, усё загарадзіў, каб ліса не дастала. Яна неяк да бабы Соні ўлезла, падушыла курэй, з курніка пеўня дастала.
А яшчэ было, што па суседству тут тры козачкі разарвалі ваўкі ці шакалы, можа, чулі гэту гісторыю? Гэты чалавек сам тут не жыве, ён з Ражкоў, а козачак трымаў пры доме, што ад сваякоў застаўся. Месцы ў нас тут ціхія, таму і дзікія жывёлы наведваюцца: ласі прыходзілі, казулі бегаюць часта.
Кажуць, што заўсёды тут вадзілася многа чапляў, таму так вёску і назвалі. А яны і цяпер тут ёсць, там, далей, за хутарам, гняздзяцца. А яшчэ цецерукі з’явіліся ў нас апошнім часам, чуваць, як такуюць. Бабровыя хаты недалёка ад вёскі ёсць, па рацэ бабры нават дрэвы спускаюць.
Яшчэ адзін мужчына, зрабіўшы пакупкі, моўчкі збіраецца адыходзіць. Я запрашаю і яго далучыцца да аднавяскоўцаў і пагаварыць пра жыццё-быццё, але ён адмаўляецца і ідзе ў бок свайго дому.
- Гэта Славік, ён жыве на канцы вёскі з маці, маці хворая, а ён п’е, - уздыхаюць жанчыны. - Мы часамі зробім што паесці, занясём ёй, але ён не заўсёды адкрые.
- Той бабцы ужо 90 гадоў, - удакладняе Соф’я Паўлаўна.
- Няхай і 90, Соня, але так жыць, як яна жыве, не дай Бог, - пярэчыць Вера Аляксандраўна. – Сын нап’ецца, а маці галодная, а яна ж таксама ўсё жыццё адпрацавала, заслужаная калгасніца.
- Мы тут жывём дружна, збіраемся разам, дапамагаем адзін аднаму, - працягвае Валяр’ян Рыгоравіч, - я, як маю вольную хвіліну, заўсёды зайду да цёці Веры, да бабы Соні, пагляджу, ці здаровыя.
- Разам працуем, разам у царкву ў Гарбачы ездзім. Калі Валера падвязе, калі брат мой, - дадае Людміла Мікалаеўна.
- Што далей будзе з Чаплічамі, як думаеце? Ці ёсць перспектыва ў вёскі?
- Ніякіх перспектыў не бачым, пара бабулек тут засталася, - Людміла Мікалаеўна нават не задумваецца. - Каб трохі бліжэй да горада, да трасы, а так вельмі далёка ўсё. Ды і працаваць цяпер маладыя не вельмі хочуць, а ў вёсцы трэба працаваць.
- А цікава было б глянуць у будучыню, што тут будзе гадоў так праз 20, - задумваецца Валянціна Яўгеньеўна.
- Ды нічога тут не будзе, - махае рукою Людміла Мікалаеўна, - усё тут будзе пераарана, будзе проста калгаснае поле. Перспектывы ніякай. Дажывае вёска… Ды што нашы Чаплічы, яны даўно ўжо глухая вёска, а паглядзіце на Грыцавічы, Клепачы, Ражкі… Якія былі раней вёскі, а што цяпер з іх засталося? Раней у Грыцавічах і атэлье было, шыць туды хадзілі, а цяпер усё пазакрывалі. А ў Чаплічах ніколі нічога не было.
- Ну чаму не было? – раптам успамінае Соф’я Паўлаўна. – Раней у нас танцпляцоўка была, з суседніх вёсак на танцы прыходзілі.
- Паглядзіце, у Жылічах ужо ніводнага чалавека не засталося, раней трохі старыя, хто мог, прыязджалі на лета, а цяпер ужо і іх няма. Старыя паўміралі, маладыя паехалі ў горад. Тое самае чакае і Чаплічы, - робіць вывад Людміла Мікалаеўна.
- А можна было б жыць, каб толькі здароўе было, пенсію маем, дзякуй Богу! – Соф’я Паўлаўна ўсё ж не траціць аптымізму.
Валяр’ян Рыгоравіч праводзіць мяне па вуліцы Чаплічаў, паказвае свой дом, яшчэ некалькі дамоў сваякоў, зямлю вакол якіх ён апрацоўвае.
- Пакуль маю сілы, буду працаваць. Шкада, каб зямля зарастала бур’янам.
Я падумала, што каб такіх гаспадароў ды пабольш, дык і не быў бы, магчыма, такім трагічным лёс маленькіх вёсачак, многія з якіх ужо развітваюцца са сваімі апошнімі жыхарамі.
P.S. У суседніх Жылічах нашу рэдакцыйную машыну віталі толькі пустыя хаты ды адзінокі калодзеж-журавель, які перажыў усю вёску і застаўся яе маўклівым вартаўніком.
Ірына МІКЛАШ,
фота аўтара
[DETAIL_TEXT_TYPE] => html
[~DETAIL_TEXT_TYPE] => html
[PREVIEW_TEXT] => Вандроўка ў глыбінку. Чаплічы
[~PREVIEW_TEXT] => Вандроўка ў глыбінку. Чаплічы
[PREVIEW_TEXT_TYPE] => html
[~PREVIEW_TEXT_TYPE] => html
[DETAIL_PICTURE] => Array
(
[ID] => 32523
[TIMESTAMP_X] => 01.04.2025 15:53:13
[MODULE_ID] => iblock
[HEIGHT] => 683
[WIDTH] => 1024
[FILE_SIZE] => 168241
[CONTENT_TYPE] => image/jpeg
[SUBDIR] => iblock/802
[FILE_NAME] => gebmkcv135gf3t4tax5mscfq8coi3pa3.jpg
[ORIGINAL_NAME] => IMG_5855.jpg
[DESCRIPTION] =>
[HANDLER_ID] =>
[EXTERNAL_ID] => fb87b84e1782bc63a2a4cdf27e39ceb9
[VERSION_ORIGINAL_ID] =>
[META] =>
[SRC] => /upload/iblock/802/gebmkcv135gf3t4tax5mscfq8coi3pa3.jpg
[UNSAFE_SRC] => /upload/iblock/802/gebmkcv135gf3t4tax5mscfq8coi3pa3.jpg
[SAFE_SRC] => /upload/iblock/802/gebmkcv135gf3t4tax5mscfq8coi3pa3.jpg
[ALT] => Вандроўка ў глыбінку. Чаплічы
[TITLE] => Вандроўка ў глыбінку. Чаплічы
)
[~DETAIL_PICTURE] => 32523
[TIMESTAMP_X] => 09.04.2025 18:10:07
[~TIMESTAMP_X] => 09.04.2025 18:10:07
[ACTIVE_FROM_X] => 2017-05-13 00:00:00
[~ACTIVE_FROM_X] => 2017-05-13 00:00:00
[ACTIVE_FROM] => 13.05.2017
[~ACTIVE_FROM] => 13.05.2017
[LIST_PAGE_URL] => /news/
[~LIST_PAGE_URL] => /news/
[DETAIL_PAGE_URL] => /news/obshchestvo/%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D1%9E%D0%BA%D0%B0-%D1%9E-%D0%B3%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%96%D0%BD%D0%BA%D1%83-%D1%87%D0%B0%D0%BF%D0%BB%D1%96%D1%87%D1%8B/
[~DETAIL_PAGE_URL] => /news/obshchestvo/%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D1%9E%D0%BA%D0%B0-%D1%9E-%D0%B3%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%96%D0%BD%D0%BA%D1%83-%D1%87%D0%B0%D0%BF%D0%BB%D1%96%D1%87%D1%8B/
[LANG_DIR] => /
[~LANG_DIR] => /
[CODE] => вандроўка-ў-глыбінку-чаплічы
[~CODE] => вандроўка-ў-глыбінку-чаплічы
[EXTERNAL_ID] => 16315
[~EXTERNAL_ID] => 16315
[IBLOCK_TYPE_ID] => news
[~IBLOCK_TYPE_ID] => news
[IBLOCK_CODE] => corporate_news_s1
[~IBLOCK_CODE] => corporate_news_s1
[IBLOCK_EXTERNAL_ID] =>
[~IBLOCK_EXTERNAL_ID] =>
[LID] => s1
[~LID] => s1
[NAV_RESULT] =>
[NAV_CACHED_DATA] =>
[DISPLAY_ACTIVE_FROM] => 13.05.2017
[IPROPERTY_VALUES] => Array
(
[SECTION_META_TITLE] => Вандроўка ў глыбінку. Чаплічы
[SECTION_META_KEYWORDS] => Новости
[SECTION_META_DESCRIPTION] =>
[SECTION_PAGE_TITLE] => Вандроўка ў глыбінку. Чаплічы
[ELEMENT_META_TITLE] => Вандроўка ў глыбінку. Чаплічы
[ELEMENT_META_KEYWORDS] => Общество
[ELEMENT_META_DESCRIPTION] => У вёску Чаплічы Пагранічнага сельсавета мы прыехалі разам з аўталаўкай, таму атрымалася вельмі добрая магчымасць убачыць практычна ўсіх жыхароў вёскі разам у адным месцы А іх тут нямнога: пальцаў на руках хопіць, каб пералічыць.
[ELEMENT_PAGE_TITLE] => Вандроўка ў глыбінку. Чаплічы
)
[FIELDS] => Array
(
[TAGS] =>
)
[PROPERTIES] => Array
(
[VIDEO] => Array
(
[ID] => 4
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Видео
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => VIDEO
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => F
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] => mpg, avi, wmv, mpeg, mpe, flv, mp4
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Видео
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[DONT_SHOW] => Array
(
[ID] => 6
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Не отображать в верхней карусели на главной
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => DONT_SHOW
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => C
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[VALUE_ENUM_ID] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Не отображать в верхней карусели на главной
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[AUTHOR] => Array
(
[ID] => 7
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Автор
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => AUTHOR
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => S
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Автор
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[WATERMARKER] => Array
(
[ID] => 8
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Водяной знак
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => WATERMARKER
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => F
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] => jpg, gif, bmp, png, jpeg, webp
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Водяной знак
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[WATERMARKER_PREV] => Array
(
[ID] => 9
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Водяной знак в превью
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => WATERMARKER_PREV
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => F
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] => jpg, gif, bmp, png, jpeg, webp
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Водяной знак в превью
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[DONT_SHOW_LIST] => Array
(
[ID] => 11
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Не отображать в карусели с разделами на главной
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => DONT_SHOW_LIST
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => C
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[VALUE_ENUM_ID] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Не отображать в карусели с разделами на главной
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[MAIN_SECTION] => Array
(
[ID] => 12
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Главный раздел
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => MAIN_SECTION
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[VALUE_ENUM_ID] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Главный раздел
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[PHOTOGRAPHER] => Array
(
[ID] => 13
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Фотограф
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => PHOTOGRAPHER
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => S
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Фотограф
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[NASHE_VIDEO] => Array
(
[ID] => 14
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Наше видео
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => NASHE_VIDEO
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => S
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] => video
[USER_TYPE_SETTINGS] => Array
(
[BUFFER_LENGTH] => 10
[CONTROLBAR] => bottom
[AUTOSTART] => N
[VOLUME] => 90
[SKIN] =>
[FLASHVARS] =>
[WMODE_FLV] => transparent
[BGCOLOR] => FFFFFF
[COLOR] => 000000
[OVER_COLOR] => 000000
[SCREEN_COLOR] => 000000
[SILVERVARS] =>
[WMODE_WMV] => windowless
[WIDTH] => 400
[HEIGHT] => 300
)
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Наше видео
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[YOUTUBE_VIDEO] => Array
(
[ID] => 15
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Наше видео ютуб
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => YOUTUBE_VIDEO
[DEFAULT_VALUE] => https://www.youtube.com/embed/
[PROPERTY_TYPE] => S
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Наше видео ютуб
[~DEFAULT_VALUE] => https://www.youtube.com/embed/
)
[YES_WATERMARK] => Array
(
[ID] => 17
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Выводить водяной знак
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => YES_WATERMARK
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => C
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[VALUE_ENUM_ID] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Выводить водяной знак
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[YES_WATERMARK_PREV] => Array
(
[ID] => 18
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Выводить водяной знак превью
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => YES_WATERMARK_PREV
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => C
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[VALUE_ENUM_ID] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Выводить водяной знак превью
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[DETAIL_PICTERS_NEW] => Array
(
[ID] => 19
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Детальная картинка
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => DETAIL_PICTERS_NEW
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => F
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] => jpg, gif, bmp, png, jpeg, webp
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Детальная картинка
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
)
[DISPLAY_PROPERTIES] => Array
(
)
[IBLOCK] => Array
(
[ID] => 1
[~ID] => 1
[TIMESTAMP_X] => 05.09.2026 23:21:37
[~TIMESTAMP_X] => 05.09.2026 23:21:37
[IBLOCK_TYPE_ID] => news
[~IBLOCK_TYPE_ID] => news
[LID] => s1
[~LID] => s1
[CODE] => corporate_news_s1
[~CODE] => corporate_news_s1
[API_CODE] =>
[~API_CODE] =>
[REST_ON] => N
[~REST_ON] => N
[NAME] => Новости
[~NAME] => Новости
[ACTIVE] => Y
[~ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[~SORT] => 500
[LIST_PAGE_URL] => /news/
[~LIST_PAGE_URL] => /news/
[DETAIL_PAGE_URL] => #SITE_DIR#/news/#SECTION_CODE_PATH#/#ELEMENT_CODE#/
[~DETAIL_PAGE_URL] => #SITE_DIR#/news/#SECTION_CODE_PATH#/#ELEMENT_CODE#/
[SECTION_PAGE_URL] => #SITE_DIR#/news/#SECTION_CODE_PATH#/
[~SECTION_PAGE_URL] => #SITE_DIR#/news/#SECTION_CODE_PATH#/
[CANONICAL_PAGE_URL] => https://beresta.by/news/corporate_news_s1/
[~CANONICAL_PAGE_URL] => https://beresta.by/news/corporate_news_s1/
[PICTURE] =>
[~PICTURE] =>
[DESCRIPTION] =>
[~DESCRIPTION] =>
[DESCRIPTION_TYPE] => text
[~DESCRIPTION_TYPE] => text
[RSS_TTL] => 24
[~RSS_TTL] => 24
[RSS_ACTIVE] => Y
[~RSS_ACTIVE] => Y
[RSS_FILE_ACTIVE] => N
[~RSS_FILE_ACTIVE] => N
[RSS_FILE_LIMIT] =>
[~RSS_FILE_LIMIT] =>
[RSS_FILE_DAYS] =>
[~RSS_FILE_DAYS] =>
[RSS_YANDEX_ACTIVE] => N
[~RSS_YANDEX_ACTIVE] => N
[XML_ID] =>
[~XML_ID] =>
[TMP_ID] => 06c8f2cf310019e0e1a4aba1d7054c32
[~TMP_ID] => 06c8f2cf310019e0e1a4aba1d7054c32
[INDEX_ELEMENT] => Y
[~INDEX_ELEMENT] => Y
[INDEX_SECTION] => Y
[~INDEX_SECTION] => Y
[WORKFLOW] => N
[~WORKFLOW] => N
[BIZPROC] => N
[~BIZPROC] => N
[SECTION_CHOOSER] => L
[~SECTION_CHOOSER] => L
[LIST_MODE] =>
[~LIST_MODE] =>
[RIGHTS_MODE] => S
[~RIGHTS_MODE] => S
[SECTION_PROPERTY] => N
[~SECTION_PROPERTY] => N
[PROPERTY_INDEX] => N
[~PROPERTY_INDEX] => N
[VERSION] => 1
[~VERSION] => 1
[LAST_CONV_ELEMENT] => 0
[~LAST_CONV_ELEMENT] => 0
[SOCNET_GROUP_ID] =>
[~SOCNET_GROUP_ID] =>
[EDIT_FILE_BEFORE] =>
[~EDIT_FILE_BEFORE] =>
[EDIT_FILE_AFTER] =>
[~EDIT_FILE_AFTER] =>
[SECTIONS_NAME] => Разделы
[~SECTIONS_NAME] => Разделы
[SECTION_NAME] => Раздел
[~SECTION_NAME] => Раздел
[ELEMENTS_NAME] => Элементы
[~ELEMENTS_NAME] => Элементы
[ELEMENT_NAME] => Элемент
[~ELEMENT_NAME] => Элемент
[FULLTEXT_INDEX] => N
[~FULLTEXT_INDEX] => N
[EXTERNAL_ID] =>
[~EXTERNAL_ID] =>
[LANG_DIR] => /
[~LANG_DIR] => /
[SERVER_NAME] => beresta.by
[~SERVER_NAME] => beresta.by
)
[SECTION] => Array
(
[PATH] => Array
(
[0] => Array
(
[ID] => 10
[~ID] => 10
[CODE] => obshchestvo
[~CODE] => obshchestvo
[XML_ID] =>
[~XML_ID] =>
[EXTERNAL_ID] =>
[~EXTERNAL_ID] =>
[IBLOCK_ID] => 1
[~IBLOCK_ID] => 1
[IBLOCK_SECTION_ID] =>
[~IBLOCK_SECTION_ID] =>
[SORT] => 500
[~SORT] => 500
[NAME] => Общество
[~NAME] => Общество
[ACTIVE] => Y
[~ACTIVE] => Y
[DEPTH_LEVEL] => 1
[~DEPTH_LEVEL] => 1
[SECTION_PAGE_URL] => /news/obshchestvo/
[~SECTION_PAGE_URL] => /news/obshchestvo/
[IBLOCK_TYPE_ID] => news
[~IBLOCK_TYPE_ID] => news
[IBLOCK_CODE] => corporate_news_s1
[~IBLOCK_CODE] => corporate_news_s1
[IBLOCK_EXTERNAL_ID] =>
[~IBLOCK_EXTERNAL_ID] =>
[GLOBAL_ACTIVE] => Y
[~GLOBAL_ACTIVE] => Y
[IPROPERTY_VALUES] => Array
(
[SECTION_META_TITLE] => Общество
[SECTION_META_KEYWORDS] => Новости
[SECTION_META_DESCRIPTION] =>
[SECTION_PAGE_TITLE] => Общество
[ELEMENT_META_TITLE] => Общество
[ELEMENT_META_KEYWORDS] => Новости
[ELEMENT_META_DESCRIPTION] => .
[ELEMENT_PAGE_TITLE] => Общество
)
)
)
)
[SECTION_URL] => /news/obshchestvo/
[META_TAGS] => Array
(
[TITLE] => Вандроўка ў глыбінку. Чаплічы
[BROWSER_TITLE] => Вандроўка ў глыбінку. Чаплічы
[KEYWORDS] => Общество
[DESCRIPTION] => У вёску Чаплічы Пагранічнага сельсавета мы прыехалі разам з аўталаўкай, таму атрымалася вельмі добрая магчымасць убачыць практычна ўсіх жыхароў вёскі разам у адным месцы А іх тут нямнога: пальцаў на руках хопіць, каб пералічыць.
)
)
13.05.2017
Вандроўка ў глыбінку. Чаплічы

У вёску Чаплічы Пагранічнага сельсавета мы прыехалі разам з аўталаўкай, таму атрымалася вельмі добрая магчымасць убачыць практычна ўсіх жыхароў вёскі разам у адным месцы. А іх тут нямнога: пальцаў на руках хопіць, каб пералічыць. Праўда, не ўсе могуць выйсці да аўталаўкі – дзве бабулі ўжо ляжачыя. Занятыя

сваімі пакупкамі, жыхары Чаплічаў не адразу звярнулі ўвагу на рэдакцыйную машыну, а калі я дастала фотаапарат, з цікавасцю сталі збірацца вакол мяне. Размясціўшыся на лавачцы, яны ахвотна згадзіліся расказаць пра сваю вёску.
- Месца ў нас вельмі харошае, комплексаў паблізу няма, паветра чыстае, вада вельмі добрая, мы здавалі яе на аналіз: нітратаў і жалеза менш за норму, - пачынае знаёмства з Чаплічамі Людміла Мікалаеўна Прымічова (у дзявоцтве Мінкевіч). – Вось толькі праблема, што калодзежы даўно не чышчаныя. Раней, калі былі маладыя, вяскоўцы самі чысцілі, а цяпер ужо ўсе пенсіянеры, самі не можам. Вось у гэтым калодзежы толькі адна цёця Вера ваду бярэ, ён жа застойваецца, напішыце, можа, нам хто дапаможа.
Хат у Чаплічах нямнога: 12 – з тымі, якія яшчэ трохі трымаюцца, а жылых толькі 5.
- Я нарадзілася тут, у гэтым вось доме, - працягвае Людміла Мікалаеўна. - Жыла ў Гродне, працавала на мэблевай фабрыцы, але пайшла на пенсію, другі год сюды ўжо прыязджаю, бо мая мама, Галіна Паўлаўна Мінкевіч, інвалід 1 групы, ужо 6 гадоў як ляжыць, нават вады сама не возьме. А яна ж сама з 14 гадоў працавала: маці яе хварэла, бацька рана памёр, яна малодшых дзяцей, брата і сястру, сама глядзела, нават школу не закончыла, бо на гаспадарцы працавала. Таты ўжо 13 гадоў няма. Брат мой таксама тут жыве, так ужо склалася, што развёўся з жонкай і вярнуўся да маці. Сам працуе ў Вялікай Бераставіцы, ездзіць далекавата - 17 кіламетраў толькі ў адзін бок, але што зробіш…
Дачнікаў тут няма, бо вёска далёка ад трасы, не хочуць людзі ехаць. Пра нас і ў раёне не асабліва ведаюць, неяк мой брат пайшоў у паліклініку, спіна забалела, то ўрач нават і не ведала, што ёсць такая вёска ў Бераставіцкім раёне.
- Затое паглядзіце, як у нас прыгожа! – далучаецца да размовы Валяр’ян Рыгоравіч Саўко. - Вы бачыце, у нас вёска чысценькая, мы стараемся падтрымліваць парадак нават каля тых хат, дзе ніхто не жыве. А каб вы трохі раней прыехалі, то тут цвіло столькі падснежнікаў! Усё навокал было блакітным!
Валяр’ян Рыгоравіч таксама родам з Чаплічаў, раней жыў у Гродне, быў аўтаслесарам у аўтобусным парку, а як адправілі на пенсію, то таксама пераехаў з Гродна ў бацькоўскую хату.
- А што мне там цяпер рабіць? Жонцы яшчэ кантракт на год працягнулі, працуе, а на выхадныя сюды прыязджае. Купіў вось трактар і працую на роднай зямлі.
Валянціна Яўгеньеўна Сасноўская прыехала ў Чаплічы да маці на час водпуску, яна жыве ў Мінску, працуе дыспетчарам у Мінтрансе. Яе маці, Соф’я Паўлаўна Кумпель, не дачакаўшыся дачкі ад аўталаўкі, таксама выходзіць на вуліцу. Соф’і Паўлаўне хутка 83 гады, у Чаплічах яна з таго часу, як замуж выйшла, а родам сама з суседніх Жылічаў.
- Укаранілася тут і добра, - усміхаецца бабуля. - Увесь час у калгасе на паляводстве працавала. Раней у калгас з Чаплічаў хадзілі кожны дзень, можа, бабаў 20. Тут быў свой калгас, Вішнеўскі быў старшынёй, а брыгадзірам - Грыка. Была ў Чаплічах і ферма свая, там далей, злева за вёскай, і канюшня. Цяпер ужо ўсё там прыгаралі. Жанчыны занятыя былі ў паляводстве, бульбу садзілі, каменне збіралі, сеялі, усё рабілі.
- Дзяніс прыязджаў, казаў соткі ў гэтым годзе будуць у Чаплічах, - раптам успамінае Людміла Мікалаеўна.
– Ой, Дзяніс так казаў? Як добра! - узмахвае рукамі Соф’я Паўлаўна.
- Вы яшчэ садзіце бульбу?- пытаюся.
- Мы ўсе па сотак 10 садзім бульбы, - гаворыць Валяр’ян Рыгоравіч. - Ведаеце, на гародзе з бульбай многа работы, а ў калгасе пасадзіў, грошы заплаціў – і забыў. Калгас дае капалку і прывязе потым трактарам. А капаем усе разам. Мы ў мінулым годзе спачатку цёці Веры бульбу выкапалі, потым - бабе Соні, а пакуль я прыехаў трактарам, дык яны ўжо і маю бульбу выбралі.
- Мы да працы прывыклі, - кажа Соф’я Паўлаўна. – Усё жыццё ў калгасе рабілі. Я як закончыла 7 класаў, дык пайшла ў брыгаду, і яшчэ гадоў 15 на пенсіі працавала. Мае дочкі ў Мінску жывуць, хочуць забраць і мяне, але мне не хочацца кідаць свайго вугла. А здароўя няма, трэба ехаць на аперацыю, вочы ўжо падводзяць, катаракта, ды і ціск скача кожны дзень… Муж ужо пяты год, як памёр.
- А я ўжо, можа, 25 гадоў, як ўдава, - уздыхае Вера Аляксандраўна Канецкая.
Веры Аляксандраўне 78 гадоў, яна нарадзілася і вырасла ў Чаплічах, тут выйшла замуж і ўсё жыццё пражыла. Муж яе працаваў на кране, грузіў вугаль на станцыі Бераставіца. Ды вось толькі захварэў і памёр рана. Але самы вялікі боль Веры Аляксандраўны – смерць сына Валянціна, якога не стала ў маладым узросце каля двух гадоў таму. Вера Аляксандраўна не можа стрымаць слёз: “Такі харошы быў, добры, няма горшай бяды, як Бог дзіця забірае. Іншы раз так трудна стане, на ўсю хату крычу. На могілках у Гарбачах ён пахаваны”.
Каб трохі змяніць сумную тэму, пытаю ў жыхароў Чаплічаў, якую гаспадарку яны трымаюць, што садзяць на агародах.
- Трымаем вось толькі курачак ды сабачак, свіней нельга, - ажыўляюцца жанчыны.
- А я і бройлераў вырошчваю, - дадае Валяр’ян Рыгоравіч. – Праўда, усё загарадзіў, каб ліса не дастала. Яна неяк да бабы Соні ўлезла, падушыла курэй, з курніка пеўня дастала.
А яшчэ было, што па суседству тут тры козачкі разарвалі ваўкі ці шакалы, можа, чулі гэту гісторыю? Гэты чалавек сам тут не жыве, ён з Ражкоў, а козачак трымаў пры доме, што ад сваякоў застаўся. Месцы ў нас тут ціхія, таму і дзікія жывёлы наведваюцца: ласі прыходзілі, казулі бегаюць часта.
Кажуць, што заўсёды тут вадзілася многа чапляў, таму так вёску і назвалі. А яны і цяпер тут ёсць, там, далей, за хутарам, гняздзяцца. А яшчэ цецерукі з’явіліся ў нас апошнім часам, чуваць, як такуюць. Бабровыя хаты недалёка ад вёскі ёсць, па рацэ бабры нават дрэвы спускаюць.
Яшчэ адзін мужчына, зрабіўшы пакупкі, моўчкі збіраецца адыходзіць. Я запрашаю і яго далучыцца да аднавяскоўцаў і пагаварыць пра жыццё-быццё, але ён адмаўляецца і ідзе ў бок свайго дому.
- Гэта Славік, ён жыве на канцы вёскі з маці, маці хворая, а ён п’е, - уздыхаюць жанчыны. - Мы часамі зробім што паесці, занясём ёй, але ён не заўсёды адкрые.
- Той бабцы ужо 90 гадоў, - удакладняе Соф’я Паўлаўна.
- Няхай і 90, Соня, але так жыць, як яна жыве, не дай Бог, - пярэчыць Вера Аляксандраўна. – Сын нап’ецца, а маці галодная, а яна ж таксама ўсё жыццё адпрацавала, заслужаная калгасніца.
- Мы тут жывём дружна, збіраемся разам, дапамагаем адзін аднаму, - працягвае Валяр’ян Рыгоравіч, - я, як маю вольную хвіліну, заўсёды зайду да цёці Веры, да бабы Соні, пагляджу, ці здаровыя.
- Разам працуем, разам у царкву ў Гарбачы ездзім. Калі Валера падвязе, калі брат мой, - дадае Людміла Мікалаеўна.
- Што далей будзе з Чаплічамі, як думаеце? Ці ёсць перспектыва ў вёскі?
- Ніякіх перспектыў не бачым, пара бабулек тут засталася, - Людміла Мікалаеўна нават не задумваецца. - Каб трохі бліжэй да горада, да трасы, а так вельмі далёка ўсё. Ды і працаваць цяпер маладыя не вельмі хочуць, а ў вёсцы трэба працаваць.
- А цікава было б глянуць у будучыню, што тут будзе гадоў так праз 20, - задумваецца Валянціна Яўгеньеўна.
- Ды нічога тут не будзе, - махае рукою Людміла Мікалаеўна, - усё тут будзе пераарана, будзе проста калгаснае поле. Перспектывы ніякай. Дажывае вёска… Ды што нашы Чаплічы, яны даўно ўжо глухая вёска, а паглядзіце на Грыцавічы, Клепачы, Ражкі… Якія былі раней вёскі, а што цяпер з іх засталося? Раней у Грыцавічах і атэлье было, шыць туды хадзілі, а цяпер усё пазакрывалі. А ў Чаплічах ніколі нічога не было.
- Ну чаму не было? – раптам успамінае Соф’я Паўлаўна. – Раней у нас танцпляцоўка была, з суседніх вёсак на танцы прыходзілі.
- Паглядзіце, у Жылічах ужо ніводнага чалавека не засталося, раней трохі старыя, хто мог, прыязджалі на лета, а цяпер ужо і іх няма. Старыя паўміралі, маладыя паехалі ў горад. Тое самае чакае і Чаплічы, - робіць вывад Людміла Мікалаеўна.
- А можна было б жыць, каб толькі здароўе было, пенсію маем, дзякуй Богу! – Соф’я Паўлаўна ўсё ж не траціць аптымізму.
Валяр’ян Рыгоравіч праводзіць мяне па вуліцы Чаплічаў, паказвае свой дом, яшчэ некалькі дамоў сваякоў, зямлю вакол якіх ён апрацоўвае.
- Пакуль маю сілы, буду працаваць. Шкада, каб зямля зарастала бур’янам.
Я падумала, што каб такіх гаспадароў ды пабольш, дык і не быў бы, магчыма, такім трагічным лёс маленькіх вёсачак, многія з якіх ужо развітваюцца са сваімі апошнімі жыхарамі.

P.S. У суседніх Жылічах нашу рэдакцыйную машыну віталі толькі пустыя хаты ды адзінокі калодзеж-журавель, які перажыў усю вёску і застаўся яе маўклівым вартаўніком.
Ірына МІКЛАШ,
фота аўтара