Array
(
[TAGS] =>
[~TAGS] =>
[ID] => 15128
[~ID] => 15128
[NAME] => Бераставічанка Ганна Парафіяновіч у дзяцінстве перажыла жах вайны
[~NAME] => Бераставічанка Ганна Парафіяновіч у дзяцінстве перажыла жах вайны
[IBLOCK_ID] => 1
[~IBLOCK_ID] => 1
[IBLOCK_SECTION_ID] => 10
[~IBLOCK_SECTION_ID] => 10
[DETAIL_TEXT] => З кожным годам аддаляюцца ад нас падзеі Вялікай Айчыннай вайны, з кожным годам застаецца ўсё менш і менш яе ўдзельнікаў і сведак тых трагічных падзей. І ўжо равеснікі вызвалення маюць сёння па 75 гадоў, што ж казаць пра тых, хто можа нешта ўспомніць пра ваенныя часы – іх узрост яшчэ больш паважаны. І тым не менш, пакуль ёсць такія людзі, нам трэба сустракацца з імі, каб захаваць для нашчадкаў іх успаміны аб тым, якой цаной дасталася Беларусі доўгачаканая свабода.
Ганна Сяргееўна Парафіяновіч з Вялікай Бераставіцы нарадзілася ў 1940 годзе. Пачатак вайны і першыя гады акупацыі яна не памятае – была яшчэ зусім маленькім дзіцём. А вось асобныя моманты 1944 года яе дзіцячая памяць ужо захавала.
- Нарадзілася я ў Шчучынскім раёне ў вёсцы Шчанец,- расказвае мая субяседніца, - вёска знаходзілася сярод лясоў, да вайны яна была даволі вялікай, больш чым у 120 двароў, а яшчэ хутары прылягалі, якіх было каля 30. Наша сям’я таксама жыла на хутары, па дарозе на Астрыно.
Сям’я была вялікай: мама, тата, нас трое сясцёр і два бацькавых малодшых брата. На вайну бацьку не забралі, бо яна пачалася імкліва і не паспелі правесці мабілізацыю, вельмі ж хутка ў нас з’явіліся немцы. Ужо толькі пасля вызвалення яго разам з братамі прызвалі ў армію.
Паколькі вёска ў нас была лясная, то тут часта з’яўляліся партызаны. І хоць тата вельмі баяўся за сваю сям’ю, але калі партызаны заходзілі, з імі заўсёды дзяліліся.
А мама мая была з вёскі Зінякі, дзесьці кіламетраў 7 ад нас, гэта таксама лясная вёска. Там жыла яе цётка і два стрыечных брата. Старэйшага, Алёшу, немцы забралі на работу ў Германію, а малодшаму, Вені, 17 гадоў было. У студзені 1944 года партызаны ішлі праз вёску Зінякі і спыніліся там на прывал. А як толькі партызаны адышлі, у вёсцы з’явіліся карнікі. Раніцай акружылі вёску, сагналі ўсіх людзей у гумно, туды трапіла і маміна сястра, і яе сын Веня. 22 студзеня 1944 года гэта было. Спалілі ўсю вёску, 486 чалавек спалілі, усіх жыхароў. Я нават захавала газету з 2004 года, там якраз матэрыял аб спаленай вёсцы Зінякі да 60-годдзя гэтай трагедыі. Вось, гляньце… Я помню, як мама тады плакала. А яшчэ вельмі баяліся людзі, каб і нашу вёску не спалілі, бо яна таксама была звязана з партызанамі. Тата са сваімі братамі выкапалі зямлянку ў лесе, каб было дзе схавацца ў выпадку чаго. І суседзі многія такія зямлянкі капалі. Ужо вясна пачыналася, жывёлу выганялі ў поле. Я помню гэтую душную зямлянку, мне здавалася, што яна была вельмі глыбокая, мне было там неверагодна страшна. Начавалі то на балоце, то ў зямлянках, то ў суседніх вёсках хаваліся, калі хто пачуе, што Шчанец будуць паліць.
Калі бывалі ў Гродзенскім гісторыка-археалагічным музеі, то там ёсць партрэт Аляксея Патапава, ён быў палітруком партызанскай брыгады імя Ленінскага камсамола, гэта маёй бабулі стрыечны брат. З-за яго таксама баяліся, што нашу вёску могуць спаліць. Яго бацькі нават некаторы час хаваліся ў нас дома, а потым іх немцы арыштавалі і адправілі ў турму.
Перад канцом вайны помню, як нашу хату акружылі немцы. Помню лязг жалеза і белы сілуэт – гэта мама з малодшай сястрой Светай на руках, ёй тады яшчэ пару месяцаў толькі было, кінулася да акна, хацела бегчы. А тата яе рэзка адкінуў ад акна, бо калі б яна выскачыла, немцы адразу б расстралялі.
Немцы акружылі нас, зайшлі ў хату. Яны часта правяралі хутары, у іх былі спісы, хто жыве ў хатах. І калі ноччу акружаць і правераць, што каго-небудзь няма дома ці, наадварот, чужы хтосьці начуе, дык сям’ю адразу забіралі. Але ў нас дома ў тую ноч усе былі на месцы, таму яны толькі праверылі і паехалі. Але гэты страшны момант я помню да сённяшняга дня. Неспадзяваных візітаў заўсёды баяліся. Днём прыязджалі паліцаі, немцы, а ноччу стук у акно – і невядома, партызан гэта ці пераадзеты немец, і як сябе з імі паводзіць.
Я трохі памятаю вызваленне, нас вызвалілі на некалькі дзён раней, чым Гродна. Я помню, як ляцелі бамбардзіроўшчыкі, а над імі знішчальнікі. Не ведаю дакладна хто, нашы ці немцы, скінулі бомбу, яна ўпала ў кіламетрах двух ад вёскі, было вельмі страшна.
Мы тады начавалі ў яме бульбяной каля ракі практычна кожную ноч…
Калі нас вызвалілі, бацьку забралі на фронт, ніхто не глядзеў, што трое дзетак малых. Мне тады чатыры гады было, Тамары – сем, а Светцы – пяць месяцаў. Забралі яго ў ліпені, потым на месяц адпусцілі, а 9 верасня ўжо адправілі на фронт. 20 сту-дзеня 1945 года ён загінуў пры вызваленні Варшавы. Помню, як мама плакала, калі прынеслі “пахаронку”. А было гэта не адразу ў студзені, а дзесьці па вясне. Разам з татам служыў наш аднавясковец Коля. Бацьку было 34 гады, а Коля яшчэ зусім малады хлопец быў, трымаўся таты. Ён потым расказваў, што баі былі жорсткія, немцы заселі ў дамах, а савецкія салдаты – у чыстым полі, толькі за стог сена ці саломы можна было схавацца. Бацька не паспеў, загінуў ад ранення ў грудзі…
Яшчэ помню момант, гэта было лета 1944 года, якраз тату забралі. У нас каля дома цвіла грэчка, а з суседняй вёскі па гасцінцы ехалі на грузавой машыне чырвонаармейцы і жанчыны з імі былі, ехалі і песні спявалі. А мы з Тамарай гулялі каля поля. Калі ўбачылі машыну, то з плачам і крыкам кінуліся дадому. Цёця Вера нас сустрэла і спрабавала супакоіць, а машына спынілася і салдаты пытаюць, чаго гэта мы так рэагуем. Цёця Вера растлумачыла, што мы яшчэ ўсё баімся немцаў. А дзяўчаты, якія былі з салдатамі, папрасілі нарваць прыгожых кветак, відаць, яны былі гарадскімі і не ведалі, што гэта грэчка. Цёця Вера нарвала ім букецік і кажа: “Гэта не кветкі, гэта будзе грэцкая каша”…
У памяці Ганны Сяргееўны засталіся не толькі душэўныя перажыванні з тых часоў, але і фізічны боль, які дзіцяці прыносіла хворая нага, на месцы якой цяпер пратэз.
- Але Вы не падумайце, гэта не раненне якое, - тлумачыць жанчына, – хоць я і атрымала статус пацярпелай ад вайны. Гэта захворванне стала праяўляцца пасля таго, як тату забралі ў армію, дзесьці з 1944-45 года мама заўважыла, што нага ў мяне пачала выкрыўляцца. Я нават помню, як у 1946 годзе мама вазіла мяне ў Гродна. Я бачыла Гродна пасляваенны, помню разбітую вуліцу Кірава, мы там начавалі ў сваякоў. Урачы сказалі, што можна зрабіць аперацыю, але гарантыі ніякай няма, што ўсё будзе добра. Мама забрала мяне і вярнулася дадому. Быў бы бацька жывы, можа, да Мінска дабраліся б, можа і вылечылі б, а так і дзяцей не было з кім пакінуць, і грошай не было.
Калі б не вайна, каб дактары своечасова агледзелі, магчыма, нагу ўдалося б уратаваць. Штосьці ж раней было, можа які вывіх ці ўдар, але вайной не даглядзелі, не да гэтага было.
Калі я закончыла школу, усё ж такі рашылася на аперацыю, яна прайшла няўдала, трэба было ампутаваць нагу і ставіць пратэз. Я толькі выпісалася з бальніцы на пратэзе, як мама памірае. Мне тады 21 год споўніўся, і ў гэтым жа годзе я паступіла ў медыцынскі інстытут у Гродне. Цяжка было, але адвучылася, атрымала адукацыю. У 1967 годзе накіравалі мяне ўрачом-мікрабіёлагам у Бераставіцу, у бактэрыялагічную лабараторыю пры бальніцы, цяпер гэта Цэнтр гігіены і эпідэміялогіі. Адпрацавала я там 50 гадоў, у 2017 годзе пайшла на пенсію.
Нягледзячы на ўзрост і інваліднасць, Ганна Парафіяновіч застаецца актыўным і жыццярадасным чалавекам. Яшчэ ў 1990 годзе яна атрымала вадзіцельскае пасведчанне на аўтамабіль з ручным кіраваннем. І яшчэ да гэтага дня на сваім Фордзе Фіеста ездзіць на дачу ў Эймінаўцы, разводзіць там кветкі. Асвоіла Ганна Сяргееўна і Інтэрнет, зараз усе плацяжы робіць толькі з камп’ютара, актыўна карыстаецца Скайпам.
- Цяпер толькі жыць і радавацца жыццю, - гаворыць яна на развітанне. – І дай Бог, каб у сучасных дзяцей не было такіх стрэсавых сітуацый, якія мы перажылі ў свой час. Бо вайна – гэта боль і страх… Зберажыце тое, за што нашы бацькі склалі свае галовы, - мір і свабоду на роднай зямлі.
Ірына МІКЛАШ,
фота аўтара
[~DETAIL_TEXT] => З кожным годам аддаляюцца ад нас падзеі Вялікай Айчыннай вайны, з кожным годам застаецца ўсё менш і менш яе ўдзельнікаў і сведак тых трагічных падзей. І ўжо равеснікі вызвалення маюць сёння па 75 гадоў, што ж казаць пра тых, хто можа нешта ўспомніць пра ваенныя часы – іх узрост яшчэ больш паважаны. І тым не менш, пакуль ёсць такія людзі, нам трэба сустракацца з імі, каб захаваць для нашчадкаў іх успаміны аб тым, якой цаной дасталася Беларусі доўгачаканая свабода.
Ганна Сяргееўна Парафіяновіч з Вялікай Бераставіцы нарадзілася ў 1940 годзе. Пачатак вайны і першыя гады акупацыі яна не памятае – была яшчэ зусім маленькім дзіцём. А вось асобныя моманты 1944 года яе дзіцячая памяць ужо захавала.
- Нарадзілася я ў Шчучынскім раёне ў вёсцы Шчанец,- расказвае мая субяседніца, - вёска знаходзілася сярод лясоў, да вайны яна была даволі вялікай, больш чым у 120 двароў, а яшчэ хутары прылягалі, якіх было каля 30. Наша сям’я таксама жыла на хутары, па дарозе на Астрыно.
Сям’я была вялікай: мама, тата, нас трое сясцёр і два бацькавых малодшых брата. На вайну бацьку не забралі, бо яна пачалася імкліва і не паспелі правесці мабілізацыю, вельмі ж хутка ў нас з’явіліся немцы. Ужо толькі пасля вызвалення яго разам з братамі прызвалі ў армію.
Паколькі вёска ў нас была лясная, то тут часта з’яўляліся партызаны. І хоць тата вельмі баяўся за сваю сям’ю, але калі партызаны заходзілі, з імі заўсёды дзяліліся.
А мама мая была з вёскі Зінякі, дзесьці кіламетраў 7 ад нас, гэта таксама лясная вёска. Там жыла яе цётка і два стрыечных брата. Старэйшага, Алёшу, немцы забралі на работу ў Германію, а малодшаму, Вені, 17 гадоў было. У студзені 1944 года партызаны ішлі праз вёску Зінякі і спыніліся там на прывал. А як толькі партызаны адышлі, у вёсцы з’явіліся карнікі. Раніцай акружылі вёску, сагналі ўсіх людзей у гумно, туды трапіла і маміна сястра, і яе сын Веня. 22 студзеня 1944 года гэта было. Спалілі ўсю вёску, 486 чалавек спалілі, усіх жыхароў. Я нават захавала газету з 2004 года, там якраз матэрыял аб спаленай вёсцы Зінякі да 60-годдзя гэтай трагедыі. Вось, гляньце… Я помню, як мама тады плакала. А яшчэ вельмі баяліся людзі, каб і нашу вёску не спалілі, бо яна таксама была звязана з партызанамі. Тата са сваімі братамі выкапалі зямлянку ў лесе, каб было дзе схавацца ў выпадку чаго. І суседзі многія такія зямлянкі капалі. Ужо вясна пачыналася, жывёлу выганялі ў поле. Я помню гэтую душную зямлянку, мне здавалася, што яна была вельмі глыбокая, мне было там неверагодна страшна. Начавалі то на балоце, то ў зямлянках, то ў суседніх вёсках хаваліся, калі хто пачуе, што Шчанец будуць паліць.
Калі бывалі ў Гродзенскім гісторыка-археалагічным музеі, то там ёсць партрэт Аляксея Патапава, ён быў палітруком партызанскай брыгады імя Ленінскага камсамола, гэта маёй бабулі стрыечны брат. З-за яго таксама баяліся, што нашу вёску могуць спаліць. Яго бацькі нават некаторы час хаваліся ў нас дома, а потым іх немцы арыштавалі і адправілі ў турму.
Перад канцом вайны помню, як нашу хату акружылі немцы. Помню лязг жалеза і белы сілуэт – гэта мама з малодшай сястрой Светай на руках, ёй тады яшчэ пару месяцаў толькі было, кінулася да акна, хацела бегчы. А тата яе рэзка адкінуў ад акна, бо калі б яна выскачыла, немцы адразу б расстралялі.
Немцы акружылі нас, зайшлі ў хату. Яны часта правяралі хутары, у іх былі спісы, хто жыве ў хатах. І калі ноччу акружаць і правераць, што каго-небудзь няма дома ці, наадварот, чужы хтосьці начуе, дык сям’ю адразу забіралі. Але ў нас дома ў тую ноч усе былі на месцы, таму яны толькі праверылі і паехалі. Але гэты страшны момант я помню да сённяшняга дня. Неспадзяваных візітаў заўсёды баяліся. Днём прыязджалі паліцаі, немцы, а ноччу стук у акно – і невядома, партызан гэта ці пераадзеты немец, і як сябе з імі паводзіць.
Я трохі памятаю вызваленне, нас вызвалілі на некалькі дзён раней, чым Гродна. Я помню, як ляцелі бамбардзіроўшчыкі, а над імі знішчальнікі. Не ведаю дакладна хто, нашы ці немцы, скінулі бомбу, яна ўпала ў кіламетрах двух ад вёскі, было вельмі страшна.
Мы тады начавалі ў яме бульбяной каля ракі практычна кожную ноч…
Калі нас вызвалілі, бацьку забралі на фронт, ніхто не глядзеў, што трое дзетак малых. Мне тады чатыры гады было, Тамары – сем, а Светцы – пяць месяцаў. Забралі яго ў ліпені, потым на месяц адпусцілі, а 9 верасня ўжо адправілі на фронт. 20 сту-дзеня 1945 года ён загінуў пры вызваленні Варшавы. Помню, як мама плакала, калі прынеслі “пахаронку”. А было гэта не адразу ў студзені, а дзесьці па вясне. Разам з татам служыў наш аднавясковец Коля. Бацьку было 34 гады, а Коля яшчэ зусім малады хлопец быў, трымаўся таты. Ён потым расказваў, што баі былі жорсткія, немцы заселі ў дамах, а савецкія салдаты – у чыстым полі, толькі за стог сена ці саломы можна было схавацца. Бацька не паспеў, загінуў ад ранення ў грудзі…
Яшчэ помню момант, гэта было лета 1944 года, якраз тату забралі. У нас каля дома цвіла грэчка, а з суседняй вёскі па гасцінцы ехалі на грузавой машыне чырвонаармейцы і жанчыны з імі былі, ехалі і песні спявалі. А мы з Тамарай гулялі каля поля. Калі ўбачылі машыну, то з плачам і крыкам кінуліся дадому. Цёця Вера нас сустрэла і спрабавала супакоіць, а машына спынілася і салдаты пытаюць, чаго гэта мы так рэагуем. Цёця Вера растлумачыла, што мы яшчэ ўсё баімся немцаў. А дзяўчаты, якія былі з салдатамі, папрасілі нарваць прыгожых кветак, відаць, яны былі гарадскімі і не ведалі, што гэта грэчка. Цёця Вера нарвала ім букецік і кажа: “Гэта не кветкі, гэта будзе грэцкая каша”…
У памяці Ганны Сяргееўны засталіся не толькі душэўныя перажыванні з тых часоў, але і фізічны боль, які дзіцяці прыносіла хворая нага, на месцы якой цяпер пратэз.
- Але Вы не падумайце, гэта не раненне якое, - тлумачыць жанчына, – хоць я і атрымала статус пацярпелай ад вайны. Гэта захворванне стала праяўляцца пасля таго, як тату забралі ў армію, дзесьці з 1944-45 года мама заўважыла, што нага ў мяне пачала выкрыўляцца. Я нават помню, як у 1946 годзе мама вазіла мяне ў Гродна. Я бачыла Гродна пасляваенны, помню разбітую вуліцу Кірава, мы там начавалі ў сваякоў. Урачы сказалі, што можна зрабіць аперацыю, але гарантыі ніякай няма, што ўсё будзе добра. Мама забрала мяне і вярнулася дадому. Быў бы бацька жывы, можа, да Мінска дабраліся б, можа і вылечылі б, а так і дзяцей не было з кім пакінуць, і грошай не было.
Калі б не вайна, каб дактары своечасова агледзелі, магчыма, нагу ўдалося б уратаваць. Штосьці ж раней было, можа які вывіх ці ўдар, але вайной не даглядзелі, не да гэтага было.
Калі я закончыла школу, усё ж такі рашылася на аперацыю, яна прайшла няўдала, трэба было ампутаваць нагу і ставіць пратэз. Я толькі выпісалася з бальніцы на пратэзе, як мама памірае. Мне тады 21 год споўніўся, і ў гэтым жа годзе я паступіла ў медыцынскі інстытут у Гродне. Цяжка было, але адвучылася, атрымала адукацыю. У 1967 годзе накіравалі мяне ўрачом-мікрабіёлагам у Бераставіцу, у бактэрыялагічную лабараторыю пры бальніцы, цяпер гэта Цэнтр гігіены і эпідэміялогіі. Адпрацавала я там 50 гадоў, у 2017 годзе пайшла на пенсію.
Нягледзячы на ўзрост і інваліднасць, Ганна Парафіяновіч застаецца актыўным і жыццярадасным чалавекам. Яшчэ ў 1990 годзе яна атрымала вадзіцельскае пасведчанне на аўтамабіль з ручным кіраваннем. І яшчэ да гэтага дня на сваім Фордзе Фіеста ездзіць на дачу ў Эймінаўцы, разводзіць там кветкі. Асвоіла Ганна Сяргееўна і Інтэрнет, зараз усе плацяжы робіць толькі з камп’ютара, актыўна карыстаецца Скайпам.
- Цяпер толькі жыць і радавацца жыццю, - гаворыць яна на развітанне. – І дай Бог, каб у сучасных дзяцей не было такіх стрэсавых сітуацый, якія мы перажылі ў свой час. Бо вайна – гэта боль і страх… Зберажыце тое, за што нашы бацькі склалі свае галовы, - мір і свабоду на роднай зямлі.
Ірына МІКЛАШ,
фота аўтара
[DETAIL_TEXT_TYPE] => html
[~DETAIL_TEXT_TYPE] => html
[PREVIEW_TEXT] => Бераставічанка Ганна Парафіяновіч у дзяцінстве перажыла жах вайны
[~PREVIEW_TEXT] => Бераставічанка Ганна Парафіяновіч у дзяцінстве перажыла жах вайны
[PREVIEW_TEXT_TYPE] => html
[~PREVIEW_TEXT_TYPE] => html
[DETAIL_PICTURE] => Array
(
[ID] => 30174
[TIMESTAMP_X] => 24.03.2025 12:08:33
[MODULE_ID] => iblock
[HEIGHT] => 683
[WIDTH] => 1024
[FILE_SIZE] => 161898
[CONTENT_TYPE] => image/jpeg
[SUBDIR] => iblock/449
[FILE_NAME] => unxwyv0880lv4xrr6ct8sfagfjl0dckt.jpg
[ORIGINAL_NAME] => IMG_1914.jpg
[DESCRIPTION] =>
[HANDLER_ID] =>
[EXTERNAL_ID] => 7f34da8a3d1ea7b4af0a9d5b26de9790
[VERSION_ORIGINAL_ID] =>
[META] =>
[SRC] => /upload/iblock/449/unxwyv0880lv4xrr6ct8sfagfjl0dckt.jpg
[UNSAFE_SRC] => /upload/iblock/449/unxwyv0880lv4xrr6ct8sfagfjl0dckt.jpg
[SAFE_SRC] => /upload/iblock/449/unxwyv0880lv4xrr6ct8sfagfjl0dckt.jpg
[ALT] => Бераставічанка Ганна Парафіяновіч у дзяцінстве перажыла жах вайны
[TITLE] => Бераставічанка Ганна Парафіяновіч у дзяцінстве перажыла жах вайны
)
[~DETAIL_PICTURE] => 30174
[TIMESTAMP_X] => 09.04.2025 18:26:33
[~TIMESTAMP_X] => 09.04.2025 18:26:33
[ACTIVE_FROM_X] => 2019-07-23 00:00:00
[~ACTIVE_FROM_X] => 2019-07-23 00:00:00
[ACTIVE_FROM] => 23.07.2019
[~ACTIVE_FROM] => 23.07.2019
[LIST_PAGE_URL] => /news/
[~LIST_PAGE_URL] => /news/
[DETAIL_PAGE_URL] => /news/obshchestvo/%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B0-%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B0-%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%84%D1%96%D1%8F%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87-%D1%83/
[~DETAIL_PAGE_URL] => /news/obshchestvo/%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B0-%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B0-%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%84%D1%96%D1%8F%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87-%D1%83/
[LANG_DIR] => /
[~LANG_DIR] => /
[CODE] => бераставічанка-ганна-парафіяновіч-у
[~CODE] => бераставічанка-ганна-парафіяновіч-у
[EXTERNAL_ID] => 15128
[~EXTERNAL_ID] => 15128
[IBLOCK_TYPE_ID] => news
[~IBLOCK_TYPE_ID] => news
[IBLOCK_CODE] => corporate_news_s1
[~IBLOCK_CODE] => corporate_news_s1
[IBLOCK_EXTERNAL_ID] =>
[~IBLOCK_EXTERNAL_ID] =>
[LID] => s1
[~LID] => s1
[NAV_RESULT] =>
[NAV_CACHED_DATA] =>
[DISPLAY_ACTIVE_FROM] => 23.07.2019
[IPROPERTY_VALUES] => Array
(
[SECTION_META_TITLE] => Бераставічанка Ганна Парафіяновіч у дзяцінстве перажыла жах вайны
[SECTION_META_KEYWORDS] => Новости
[SECTION_META_DESCRIPTION] =>
[SECTION_PAGE_TITLE] => Бераставічанка Ганна Парафіяновіч у дзяцінстве перажыла жах вайны
[ELEMENT_META_TITLE] => Бераставічанка Ганна Парафіяновіч у дзяцінстве перажыла жах вайны
[ELEMENT_META_KEYWORDS] => Общество
[ELEMENT_META_DESCRIPTION] => З кожным годам аддаляюцца ад нас падзеі Вялікай Айчыннай вайны, з кожным годам застаецца ўсё менш і менш яе ўдзельнікаў і сведак тых трагічных падзей І ўжо равеснікі вызвалення маюць сёння па 75 гадоў, што ж казаць пра тых, хто можа нешта ўспомніць пра ваенныя часы – іх узрост яшчэ больш паважаны.
[ELEMENT_PAGE_TITLE] => Бераставічанка Ганна Парафіяновіч у дзяцінстве перажыла жах вайны
)
[FIELDS] => Array
(
[TAGS] =>
)
[PROPERTIES] => Array
(
[VIDEO] => Array
(
[ID] => 4
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Видео
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => VIDEO
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => F
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] => mpg, avi, wmv, mpeg, mpe, flv, mp4
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Видео
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[DONT_SHOW] => Array
(
[ID] => 6
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Не отображать в верхней карусели на главной
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => DONT_SHOW
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => C
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[VALUE_ENUM_ID] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Не отображать в верхней карусели на главной
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[AUTHOR] => Array
(
[ID] => 7
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Автор
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => AUTHOR
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => S
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Автор
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[WATERMARKER] => Array
(
[ID] => 8
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Водяной знак
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => WATERMARKER
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => F
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] => jpg, gif, bmp, png, jpeg, webp
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Водяной знак
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[WATERMARKER_PREV] => Array
(
[ID] => 9
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Водяной знак в превью
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => WATERMARKER_PREV
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => F
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] => jpg, gif, bmp, png, jpeg, webp
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Водяной знак в превью
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[DONT_SHOW_LIST] => Array
(
[ID] => 11
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Не отображать в карусели с разделами на главной
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => DONT_SHOW_LIST
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => C
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[VALUE_ENUM_ID] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Не отображать в карусели с разделами на главной
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[MAIN_SECTION] => Array
(
[ID] => 12
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Главный раздел
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => MAIN_SECTION
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[VALUE_ENUM_ID] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Главный раздел
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[PHOTOGRAPHER] => Array
(
[ID] => 13
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Фотограф
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => PHOTOGRAPHER
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => S
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Фотограф
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[NASHE_VIDEO] => Array
(
[ID] => 14
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Наше видео
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => NASHE_VIDEO
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => S
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] => video
[USER_TYPE_SETTINGS] => Array
(
[BUFFER_LENGTH] => 10
[CONTROLBAR] => bottom
[AUTOSTART] => N
[VOLUME] => 90
[SKIN] =>
[FLASHVARS] =>
[WMODE_FLV] => transparent
[BGCOLOR] => FFFFFF
[COLOR] => 000000
[OVER_COLOR] => 000000
[SCREEN_COLOR] => 000000
[SILVERVARS] =>
[WMODE_WMV] => windowless
[WIDTH] => 400
[HEIGHT] => 300
)
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Наше видео
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[YOUTUBE_VIDEO] => Array
(
[ID] => 15
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Наше видео ютуб
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => YOUTUBE_VIDEO
[DEFAULT_VALUE] => https://www.youtube.com/embed/
[PROPERTY_TYPE] => S
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Наше видео ютуб
[~DEFAULT_VALUE] => https://www.youtube.com/embed/
)
[YES_WATERMARK] => Array
(
[ID] => 17
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Выводить водяной знак
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => YES_WATERMARK
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => C
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[VALUE_ENUM_ID] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Выводить водяной знак
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[YES_WATERMARK_PREV] => Array
(
[ID] => 18
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Выводить водяной знак превью
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => YES_WATERMARK_PREV
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => C
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[VALUE_ENUM_ID] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Выводить водяной знак превью
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[DETAIL_PICTERS_NEW] => Array
(
[ID] => 19
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Детальная картинка
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => DETAIL_PICTERS_NEW
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => F
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] => jpg, gif, bmp, png, jpeg, webp
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Детальная картинка
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
)
[DISPLAY_PROPERTIES] => Array
(
)
[IBLOCK] => Array
(
[ID] => 1
[~ID] => 1
[TIMESTAMP_X] => 05.09.2026 23:21:37
[~TIMESTAMP_X] => 05.09.2026 23:21:37
[IBLOCK_TYPE_ID] => news
[~IBLOCK_TYPE_ID] => news
[LID] => s1
[~LID] => s1
[CODE] => corporate_news_s1
[~CODE] => corporate_news_s1
[API_CODE] =>
[~API_CODE] =>
[REST_ON] => N
[~REST_ON] => N
[NAME] => Новости
[~NAME] => Новости
[ACTIVE] => Y
[~ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[~SORT] => 500
[LIST_PAGE_URL] => /news/
[~LIST_PAGE_URL] => /news/
[DETAIL_PAGE_URL] => #SITE_DIR#/news/#SECTION_CODE_PATH#/#ELEMENT_CODE#/
[~DETAIL_PAGE_URL] => #SITE_DIR#/news/#SECTION_CODE_PATH#/#ELEMENT_CODE#/
[SECTION_PAGE_URL] => #SITE_DIR#/news/#SECTION_CODE_PATH#/
[~SECTION_PAGE_URL] => #SITE_DIR#/news/#SECTION_CODE_PATH#/
[CANONICAL_PAGE_URL] => https://beresta.by/news/corporate_news_s1/
[~CANONICAL_PAGE_URL] => https://beresta.by/news/corporate_news_s1/
[PICTURE] =>
[~PICTURE] =>
[DESCRIPTION] =>
[~DESCRIPTION] =>
[DESCRIPTION_TYPE] => text
[~DESCRIPTION_TYPE] => text
[RSS_TTL] => 24
[~RSS_TTL] => 24
[RSS_ACTIVE] => Y
[~RSS_ACTIVE] => Y
[RSS_FILE_ACTIVE] => N
[~RSS_FILE_ACTIVE] => N
[RSS_FILE_LIMIT] =>
[~RSS_FILE_LIMIT] =>
[RSS_FILE_DAYS] =>
[~RSS_FILE_DAYS] =>
[RSS_YANDEX_ACTIVE] => N
[~RSS_YANDEX_ACTIVE] => N
[XML_ID] =>
[~XML_ID] =>
[TMP_ID] => 06c8f2cf310019e0e1a4aba1d7054c32
[~TMP_ID] => 06c8f2cf310019e0e1a4aba1d7054c32
[INDEX_ELEMENT] => Y
[~INDEX_ELEMENT] => Y
[INDEX_SECTION] => Y
[~INDEX_SECTION] => Y
[WORKFLOW] => N
[~WORKFLOW] => N
[BIZPROC] => N
[~BIZPROC] => N
[SECTION_CHOOSER] => L
[~SECTION_CHOOSER] => L
[LIST_MODE] =>
[~LIST_MODE] =>
[RIGHTS_MODE] => S
[~RIGHTS_MODE] => S
[SECTION_PROPERTY] => N
[~SECTION_PROPERTY] => N
[PROPERTY_INDEX] => N
[~PROPERTY_INDEX] => N
[VERSION] => 1
[~VERSION] => 1
[LAST_CONV_ELEMENT] => 0
[~LAST_CONV_ELEMENT] => 0
[SOCNET_GROUP_ID] =>
[~SOCNET_GROUP_ID] =>
[EDIT_FILE_BEFORE] =>
[~EDIT_FILE_BEFORE] =>
[EDIT_FILE_AFTER] =>
[~EDIT_FILE_AFTER] =>
[SECTIONS_NAME] => Разделы
[~SECTIONS_NAME] => Разделы
[SECTION_NAME] => Раздел
[~SECTION_NAME] => Раздел
[ELEMENTS_NAME] => Элементы
[~ELEMENTS_NAME] => Элементы
[ELEMENT_NAME] => Элемент
[~ELEMENT_NAME] => Элемент
[FULLTEXT_INDEX] => N
[~FULLTEXT_INDEX] => N
[EXTERNAL_ID] =>
[~EXTERNAL_ID] =>
[LANG_DIR] => /
[~LANG_DIR] => /
[SERVER_NAME] => beresta.by
[~SERVER_NAME] => beresta.by
)
[SECTION] => Array
(
[PATH] => Array
(
[0] => Array
(
[ID] => 10
[~ID] => 10
[CODE] => obshchestvo
[~CODE] => obshchestvo
[XML_ID] =>
[~XML_ID] =>
[EXTERNAL_ID] =>
[~EXTERNAL_ID] =>
[IBLOCK_ID] => 1
[~IBLOCK_ID] => 1
[IBLOCK_SECTION_ID] =>
[~IBLOCK_SECTION_ID] =>
[SORT] => 500
[~SORT] => 500
[NAME] => Общество
[~NAME] => Общество
[ACTIVE] => Y
[~ACTIVE] => Y
[DEPTH_LEVEL] => 1
[~DEPTH_LEVEL] => 1
[SECTION_PAGE_URL] => /news/obshchestvo/
[~SECTION_PAGE_URL] => /news/obshchestvo/
[IBLOCK_TYPE_ID] => news
[~IBLOCK_TYPE_ID] => news
[IBLOCK_CODE] => corporate_news_s1
[~IBLOCK_CODE] => corporate_news_s1
[IBLOCK_EXTERNAL_ID] =>
[~IBLOCK_EXTERNAL_ID] =>
[GLOBAL_ACTIVE] => Y
[~GLOBAL_ACTIVE] => Y
[IPROPERTY_VALUES] => Array
(
[SECTION_META_TITLE] => Общество
[SECTION_META_KEYWORDS] => Новости
[SECTION_META_DESCRIPTION] =>
[SECTION_PAGE_TITLE] => Общество
[ELEMENT_META_TITLE] => Общество
[ELEMENT_META_KEYWORDS] => Новости
[ELEMENT_META_DESCRIPTION] => .
[ELEMENT_PAGE_TITLE] => Общество
)
)
)
)
[SECTION_URL] => /news/obshchestvo/
[META_TAGS] => Array
(
[TITLE] => Бераставічанка Ганна Парафіяновіч у дзяцінстве перажыла жах вайны
[BROWSER_TITLE] => Бераставічанка Ганна Парафіяновіч у дзяцінстве перажыла жах вайны
[KEYWORDS] => Общество
[DESCRIPTION] => З кожным годам аддаляюцца ад нас падзеі Вялікай Айчыннай вайны, з кожным годам застаецца ўсё менш і менш яе ўдзельнікаў і сведак тых трагічных падзей І ўжо равеснікі вызвалення маюць сёння па 75 гадоў, што ж казаць пра тых, хто можа нешта ўспомніць пра ваенныя часы – іх узрост яшчэ больш паважаны.
)
)
23.07.2019
Бераставічанка Ганна Парафіяновіч у дзяцінстве перажыла жах вайны
З кожным годам аддаляюцца ад нас падзеі Вялікай Айчыннай вайны, з кожным годам застаецца ўсё менш і менш яе ўдзельнікаў і сведак тых трагічных падзей. І ўжо равеснікі вызвалення маюць сёння па 75 гадоў, што ж казаць пра тых, хто можа нешта ўспомніць пра ваенныя часы – іх узрост яшчэ больш паважаны. І тым не менш, пакуль ёсць такія людзі, нам трэба сустракацца з імі, каб захаваць для нашчадкаў іх успаміны аб тым, якой цаной дасталася Беларусі доўгачаканая свабода.

Ганна Сяргееўна Парафіяновіч з Вялікай Бераставіцы нарадзілася ў 1940 годзе. Пачатак вайны і першыя гады акупацыі яна не памятае – была яшчэ зусім маленькім дзіцём. А вось асобныя моманты 1944 года яе дзіцячая памяць ужо захавала.
- Нарадзілася я ў Шчучынскім раёне ў вёсцы Шчанец,- расказвае мая субяседніца, - вёска знаходзілася сярод лясоў, да вайны яна была даволі вялікай, больш чым у 120 двароў, а яшчэ хутары прылягалі, якіх было каля 30. Наша сям’я таксама жыла на хутары, па дарозе на Астрыно.
Сям’я была вялікай: мама, тата, нас трое сясцёр і два бацькавых малодшых брата. На вайну бацьку не забралі, бо яна пачалася імкліва і не паспелі правесці мабілізацыю, вельмі ж хутка ў нас з’явіліся немцы. Ужо толькі пасля вызвалення яго разам з братамі прызвалі ў армію.
Паколькі вёска ў нас была лясная, то тут часта з’яўляліся партызаны. І хоць тата вельмі баяўся за сваю сям’ю, але калі партызаны заходзілі, з імі заўсёды дзяліліся.
А мама мая была з вёскі Зінякі, дзесьці кіламетраў 7 ад нас, гэта таксама лясная вёска. Там жыла яе цётка і два стрыечных брата. Старэйшага, Алёшу, немцы забралі на работу ў Германію, а малодшаму, Вені, 17 гадоў было. У студзені 1944 года партызаны ішлі праз вёску Зінякі і спыніліся там на прывал. А як толькі партызаны адышлі, у вёсцы з’явіліся карнікі. Раніцай акружылі вёску, сагналі ўсіх людзей у гумно, туды трапіла і маміна сястра, і яе сын Веня. 22 студзеня 1944 года гэта было. Спалілі ўсю вёску, 486 чалавек спалілі, усіх жыхароў. Я нават захавала газету з 2004 года, там якраз матэрыял аб спаленай вёсцы Зінякі да 60-годдзя гэтай трагедыі. Вось, гляньце… Я помню, як мама тады плакала. А яшчэ вельмі баяліся людзі, каб і нашу вёску не спалілі, бо яна таксама была звязана з партызанамі. Тата са сваімі братамі выкапалі зямлянку ў лесе, каб было дзе схавацца ў выпадку чаго. І суседзі многія такія зямлянкі капалі. Ужо вясна пачыналася, жывёлу выганялі ў поле. Я помню гэтую душную зямлянку, мне здавалася, што яна была вельмі глыбокая, мне было там неверагодна страшна. Начавалі то на балоце, то ў зямлянках, то ў суседніх вёсках хаваліся, калі хто пачуе, што Шчанец будуць паліць.
Калі бывалі ў Гродзенскім гісторыка-археалагічным музеі, то там ёсць партрэт Аляксея Патапава, ён быў палітруком партызанскай брыгады імя Ленінскага камсамола, гэта маёй бабулі стрыечны брат. З-за яго таксама баяліся, што нашу вёску могуць спаліць. Яго бацькі нават некаторы час хаваліся ў нас дома, а потым іх немцы арыштавалі і адправілі ў турму.
Перад канцом вайны помню, як нашу хату акружылі немцы. Помню лязг жалеза і белы сілуэт – гэта мама з малодшай сястрой Светай на руках, ёй тады яшчэ пару месяцаў толькі было, кінулася да акна, хацела бегчы. А тата яе рэзка адкінуў ад акна, бо калі б яна выскачыла, немцы адразу б расстралялі.
Немцы акружылі нас, зайшлі ў хату. Яны часта правяралі хутары, у іх былі спісы, хто жыве ў хатах. І калі ноччу акружаць і правераць, што каго-небудзь няма дома ці, наадварот, чужы хтосьці начуе, дык сям’ю адразу забіралі. Але ў нас дома ў тую ноч усе былі на месцы, таму яны толькі праверылі і паехалі. Але гэты страшны момант я помню да сённяшняга дня. Неспадзяваных візітаў заўсёды баяліся. Днём прыязджалі паліцаі, немцы, а ноччу стук у акно – і невядома, партызан гэта ці пераадзеты немец, і як сябе з імі паводзіць.
Я трохі памятаю вызваленне, нас вызвалілі на некалькі дзён раней, чым Гродна. Я помню, як ляцелі бамбардзіроўшчыкі, а над імі знішчальнікі. Не ведаю дакладна хто, нашы ці немцы, скінулі бомбу, яна ўпала ў кіламетрах двух ад вёскі, было вельмі страшна.
Мы тады начавалі ў яме бульбяной каля ракі практычна кожную ноч…
Калі нас вызвалілі, бацьку забралі на фронт, ніхто не глядзеў, што трое дзетак малых. Мне тады чатыры гады было, Тамары – сем, а Светцы – пяць месяцаў. Забралі яго ў ліпені, потым на месяц адпусцілі, а 9 верасня ўжо адправілі на фронт. 20 сту-дзеня 1945 года ён загінуў пры вызваленні Варшавы. Помню, як мама плакала, калі прынеслі “пахаронку”. А было гэта не адразу ў студзені, а дзесьці па вясне. Разам з татам служыў наш аднавясковец Коля. Бацьку было 34 гады, а Коля яшчэ зусім малады хлопец быў, трымаўся таты. Ён потым расказваў, што баі былі жорсткія, немцы заселі ў дамах, а савецкія салдаты – у чыстым полі, толькі за стог сена ці саломы можна было схавацца. Бацька не паспеў, загінуў ад ранення ў грудзі…
Яшчэ помню момант, гэта было лета 1944 года, якраз тату забралі. У нас каля дома цвіла грэчка, а з суседняй вёскі па гасцінцы ехалі на грузавой машыне чырвонаармейцы і жанчыны з імі былі, ехалі і песні спявалі. А мы з Тамарай гулялі каля поля. Калі ўбачылі машыну, то з плачам і крыкам кінуліся дадому. Цёця Вера нас сустрэла і спрабавала супакоіць, а машына спынілася і салдаты пытаюць, чаго гэта мы так рэагуем. Цёця Вера растлумачыла, што мы яшчэ ўсё баімся немцаў. А дзяўчаты, якія былі з салдатамі, папрасілі нарваць прыгожых кветак, відаць, яны былі гарадскімі і не ведалі, што гэта грэчка. Цёця Вера нарвала ім букецік і кажа: “Гэта не кветкі, гэта будзе грэцкая каша”…
У памяці Ганны Сяргееўны засталіся не толькі душэўныя перажыванні з тых часоў, але і фізічны боль, які дзіцяці прыносіла хворая нага, на месцы якой цяпер пратэз.
- Але Вы не падумайце, гэта не раненне якое, - тлумачыць жанчына, – хоць я і атрымала статус пацярпелай ад вайны. Гэта захворванне стала праяўляцца пасля таго, як тату забралі ў армію, дзесьці з 1944-45 года мама заўважыла, што нага ў мяне пачала выкрыўляцца. Я нават помню, як у 1946 годзе мама вазіла мяне ў Гродна. Я бачыла Гродна пасляваенны, помню разбітую вуліцу Кірава, мы там начавалі ў сваякоў. Урачы сказалі, што можна зрабіць аперацыю, але гарантыі ніякай няма, што ўсё будзе добра. Мама забрала мяне і вярнулася дадому. Быў бы бацька жывы, можа, да Мінска дабраліся б, можа і вылечылі б, а так і дзяцей не было з кім пакінуць, і грошай не было.
Калі б не вайна, каб дактары своечасова агледзелі, магчыма, нагу ўдалося б уратаваць. Штосьці ж раней было, можа які вывіх ці ўдар, але вайной не даглядзелі, не да гэтага было.
Калі я закончыла школу, усё ж такі рашылася на аперацыю, яна прайшла няўдала, трэба было ампутаваць нагу і ставіць пратэз. Я толькі выпісалася з бальніцы на пратэзе, як мама памірае. Мне тады 21 год споўніўся, і ў гэтым жа годзе я паступіла ў медыцынскі інстытут у Гродне. Цяжка было, але адвучылася, атрымала адукацыю. У 1967 годзе накіравалі мяне ўрачом-мікрабіёлагам у Бераставіцу, у бактэрыялагічную лабараторыю пры бальніцы, цяпер гэта Цэнтр гігіены і эпідэміялогіі. Адпрацавала я там 50 гадоў, у 2017 годзе пайшла на пенсію.
Нягледзячы на ўзрост і інваліднасць, Ганна Парафіяновіч застаецца актыўным і жыццярадасным чалавекам. Яшчэ ў 1990 годзе яна атрымала вадзіцельскае пасведчанне на аўтамабіль з ручным кіраваннем. І яшчэ да гэтага дня на сваім Фордзе Фіеста ездзіць на дачу ў Эймінаўцы, разводзіць там кветкі. Асвоіла Ганна Сяргееўна і Інтэрнет, зараз усе плацяжы робіць толькі з камп’ютара, актыўна карыстаецца Скайпам.
- Цяпер толькі жыць і радавацца жыццю, - гаворыць яна на развітанне. – І дай Бог, каб у сучасных дзяцей не было такіх стрэсавых сітуацый, якія мы перажылі ў свой час. Бо вайна – гэта боль і страх… Зберажыце тое, за што нашы бацькі склалі свае галовы, - мір і свабоду на роднай зямлі.
Ірына МІКЛАШ,
фота аўтара