Array
(
[TAGS] =>
[~TAGS] =>
[ID] => 20063
[~ID] => 20063
[NAME] => Маналог вязня нацызму
[~NAME] => Маналог вязня нацызму
[IBLOCK_ID] => 1
[~IBLOCK_ID] => 1
[IBLOCK_SECTION_ID] => 10
[~IBLOCK_SECTION_ID] => 10
[DETAIL_TEXT] => 
Хутка зноў 9 мая. Для Соф’і Антонаўны Зубцовай гэты дзень – двайное свята: Перамогі над Германіяй і вяртання яе, вязня нацызму, дамоў. Помніць, як раным-рана прыехала на чыгуначную станцыю, і бягом прыбегла дахаты, ціхенька пастукала ў шыбіну акна. Потым сястра Галя не раз казала Соні: я запомніла, што ты вярнулася якраз дзявятага мая, на Дзень Перамогі.
– Нас вызвалілі ў красавіку, хіба што ў першай яго палове, – успамінае Соф’я Антонаўна. – Было яшчэ даволі холадна, на адкрытыя платформы, на якіх ехалі па чыгунцы, нацярушваў сняжок. Дзе крыху і так ехалі, але найбольш пехатою дамоў дабіраліся. Парабкавала ж я ў Кёнігсбергу – але гэта, праўда, было ўжо потым, калі нашаму баўэру - гестапаўцу загадалі адвезці нас туды на ліцейны завод. А так кароў у яго маёнтку даіла.
…З малога не шанцавала мне ў жыцці. Жылі мы на хутары каля Клепачоў, непадалёк ад чыгункі. У бацькоў нас, дзяцей, было чацвёра: дзве мае сястры, я і наш малодшы брацік. Яму ўсяго дзевяць гадкоў было, як памерла наша мама. Мне тады чатырнаццаць мінула. Наплакаліся-нагараваліся так, што не пажадаеш нікому. А тут яшчэ і вайна.
Помню, як нямецкія самалёты бамбілі станцыю і чыгунку. Непадалёку ад нас разбамбілі эшалон з сем’ямі ваенных. Гэта было так жудасна, і мы так шкадавалі дзетак, якія засталіся без матуль. Многія знаходзілі малых у жыце, у лесе і бралі ў свае сем’і. Наша цётка Соф’я Кавальчук таксама ўзяла дзяўчынку, а Ізідар Карчэўскі – хлопчыка.
Я трапіла ў нямецкае парабкоўства ў самы ж першы набор: як толькі немцы пачалі браць моладзь у Германію, дык мне і прыйшла павестка з’явіцца ў Свіслач у камендатуру. Не ведаю, чаму гэта мяне ўзялі – дзіця ж яшчэ горкае была. Некалькі дзён трымалі нас за агароджай у Ваўкавыску. А як назвозілі моладзі на цэлы эшалон, то пагрузілі ў цялятнікі. Думала, з голаду ў той дарозе і здохну, бо ніхто ж не карміў, а з сабой што я магла ўзяць?
Прыехалі на станцыю – мо, я і няправільна вымаўляю цяпер яе назву, але ўсё жыццё помню, што называлася, здаецца, так: Ліхтанфэльд. Гэта паблізу ад горада Элка. Там і выбрала мяне немка ў свой маёнтак. Помню, як ехала ў брычцы і ўпотайкі, каб барані Божа не бачыла тая пані, горка плакала. Так страшна, так цяжка было на душы, што і не расказаць. Гестапавец меў многа зямлі і многа парабкаў – палонных палякаў, французаў, бельгійцаў, італьянцаў і хлопцаў з іншых краін прывозілі з лагера, з баракаў. Я жыла ў прыбудоўцы пры кароўніку. Даіла короў, каромыслам насіла малако.
Які быў з мяне работнік у шаснаццаць гадоў? Ды яшчэ на супе з бручкі, у якім плавалі нітачкі мяса з каніны. Праз год на ліцейны завод у Кёнігсберг завезлі.
Там было яшчэ горш. Як? А так, што падаеш вечарам у бараку на свае нары і думаеш, каб заўтра ўжо ніяк не прачнуцца. Дзень пры дні, без усякіх выхадных падвозілі тачкамі металалом, які вязні-мужчыны кідалі ў высачэнныя печы. Што завод выпускаў, нам не казалі, толькі дыміў ён дзень і ноч, і той гары папанюхаліі ўдосталь. Сяброўкі ў мяне былі – Каця з-пад Ленінграда і яшчэ адна дзяўчына, з Літвы, то мы, помню, усё ратаваліся ад мазалёў на руках, анучкі адна адной накручвалі і мазалі далоні, чым маглі.
Калі наступалі нашы, той завод разбамбілі, а нам ваенныя сказалі дабірацца дамоў.
Крыўдна, што такія маладыя гадочкі, як гаворыцца, самы цвет жыцця, прайшлі ў такой цяжкай няволі. А колькі ж людзей, дзяцей назаўсёды забрала тая праклятая вайна і на фронце, і ў лагерах! Страшна і падумаць. Мой муж, Аляксандр Мікалаевіч, таксама быў франтавіком, але, дзякаваць Богу, жывым застаўся. Дваіх дзяцей з ім выгадавалі. На вялікі жаль, жыву цяпер адна: Мікалаевіча майго дзесяць гадоў як няма. Пяцярых праўнукаў ужо маю і малю Бога аб адным: каб ні дзеці, ні ўнукі і праўнукі не зведалі таго, што давялося зведаць нам з мужам.
Маналог жыхаркі вёскі Кудрычы Соф’і Антонаўны Зубцовай запісала Марыя Драпеза. Фота аўтара
[~DETAIL_TEXT] => Хутка зноў 9 мая. Для Соф’і Антонаўны Зубцовай гэты дзень – двайное свята: Перамогі над Германіяй і вяртання яе, вязня нацызму, дамоў. Помніць, як раным-рана прыехала на чыгуначную станцыю, і бягом прыбегла дахаты, ціхенька пастукала ў шыбіну акна. Потым сястра Галя не раз казала Соні: я запомніла, што ты вярнулася якраз дзявятага мая, на Дзень Перамогі.
– Нас вызвалілі ў красавіку, хіба што ў першай яго палове, – успамінае Соф’я Антонаўна. – Было яшчэ даволі холадна, на адкрытыя платформы, на якіх ехалі па чыгунцы, нацярушваў сняжок. Дзе крыху і так ехалі, але найбольш пехатою дамоў дабіраліся. Парабкавала ж я ў Кёнігсбергу – але гэта, праўда, было ўжо потым, калі нашаму баўэру - гестапаўцу загадалі адвезці нас туды на ліцейны завод. А так кароў у яго маёнтку даіла.
…З малога не шанцавала мне ў жыцці. Жылі мы на хутары каля Клепачоў, непадалёк ад чыгункі. У бацькоў нас, дзяцей, было чацвёра: дзве мае сястры, я і наш малодшы брацік. Яму ўсяго дзевяць гадкоў было, як памерла наша мама. Мне тады чатырнаццаць мінула. Наплакаліся-нагараваліся так, што не пажадаеш нікому. А тут яшчэ і вайна.
Помню, як нямецкія самалёты бамбілі станцыю і чыгунку. Непадалёку ад нас разбамбілі эшалон з сем’ямі ваенных. Гэта было так жудасна, і мы так шкадавалі дзетак, якія засталіся без матуль. Многія знаходзілі малых у жыце, у лесе і бралі ў свае сем’і. Наша цётка Соф’я Кавальчук таксама ўзяла дзяўчынку, а Ізідар Карчэўскі – хлопчыка.
Я трапіла ў нямецкае парабкоўства ў самы ж першы набор: як толькі немцы пачалі браць моладзь у Германію, дык мне і прыйшла павестка з’явіцца ў Свіслач у камендатуру. Не ведаю, чаму гэта мяне ўзялі – дзіця ж яшчэ горкае была. Некалькі дзён трымалі нас за агароджай у Ваўкавыску. А як назвозілі моладзі на цэлы эшалон, то пагрузілі ў цялятнікі. Думала, з голаду ў той дарозе і здохну, бо ніхто ж не карміў, а з сабой што я магла ўзяць?
Прыехалі на станцыю – мо, я і няправільна вымаўляю цяпер яе назву, але ўсё жыццё помню, што называлася, здаецца, так: Ліхтанфэльд. Гэта паблізу ад горада Элка. Там і выбрала мяне немка ў свой маёнтак. Помню, як ехала ў брычцы і ўпотайкі, каб барані Божа не бачыла тая пані, горка плакала. Так страшна, так цяжка было на душы, што і не расказаць. Гестапавец меў многа зямлі і многа парабкаў – палонных палякаў, французаў, бельгійцаў, італьянцаў і хлопцаў з іншых краін прывозілі з лагера, з баракаў. Я жыла ў прыбудоўцы пры кароўніку. Даіла короў, каромыслам насіла малако.
Які быў з мяне работнік у шаснаццаць гадоў? Ды яшчэ на супе з бручкі, у якім плавалі нітачкі мяса з каніны. Праз год на ліцейны завод у Кёнігсберг завезлі.
Там было яшчэ горш. Як? А так, што падаеш вечарам у бараку на свае нары і думаеш, каб заўтра ўжо ніяк не прачнуцца. Дзень пры дні, без усякіх выхадных падвозілі тачкамі металалом, які вязні-мужчыны кідалі ў высачэнныя печы. Што завод выпускаў, нам не казалі, толькі дыміў ён дзень і ноч, і той гары папанюхаліі ўдосталь. Сяброўкі ў мяне былі – Каця з-пад Ленінграда і яшчэ адна дзяўчына, з Літвы, то мы, помню, усё ратаваліся ад мазалёў на руках, анучкі адна адной накручвалі і мазалі далоні, чым маглі.
Калі наступалі нашы, той завод разбамбілі, а нам ваенныя сказалі дабірацца дамоў.
Крыўдна, што такія маладыя гадочкі, як гаворыцца, самы цвет жыцця, прайшлі ў такой цяжкай няволі. А колькі ж людзей, дзяцей назаўсёды забрала тая праклятая вайна і на фронце, і ў лагерах! Страшна і падумаць. Мой муж, Аляксандр Мікалаевіч, таксама быў франтавіком, але, дзякаваць Богу, жывым застаўся. Дваіх дзяцей з ім выгадавалі. На вялікі жаль, жыву цяпер адна: Мікалаевіча майго дзесяць гадоў як няма. Пяцярых праўнукаў ужо маю і малю Бога аб адным: каб ні дзеці, ні ўнукі і праўнукі не зведалі таго, што давялося зведаць нам з мужам.
Маналог жыхаркі вёскі Кудрычы Соф’і Антонаўны Зубцовай запісала Марыя Драпеза. Фота аўтара
[DETAIL_TEXT_TYPE] => html
[~DETAIL_TEXT_TYPE] => html
[PREVIEW_TEXT] => Маналог вязня нацызму
[~PREVIEW_TEXT] => Маналог вязня нацызму
[PREVIEW_TEXT_TYPE] => html
[~PREVIEW_TEXT_TYPE] => html
[DETAIL_PICTURE] => Array
(
[ID] => 39935
[TIMESTAMP_X] => 04.04.2025 10:10:45
[MODULE_ID] => iblock
[HEIGHT] => 1260
[WIDTH] => 1890
[FILE_SIZE] => 2037420
[CONTENT_TYPE] => image/jpeg
[SUBDIR] => iblock/607
[FILE_NAME] => q8i6jnb5lh3vvyb4jj4zhed82tnw84fk.jpg
[ORIGINAL_NAME] => 221.jpg
[DESCRIPTION] =>
[HANDLER_ID] =>
[EXTERNAL_ID] => 7829b6f6baa0528b2c865463f6dbbb0e
[VERSION_ORIGINAL_ID] =>
[META] =>
[SRC] => /upload/iblock/607/q8i6jnb5lh3vvyb4jj4zhed82tnw84fk.jpg
[UNSAFE_SRC] => /upload/iblock/607/q8i6jnb5lh3vvyb4jj4zhed82tnw84fk.jpg
[SAFE_SRC] => /upload/iblock/607/q8i6jnb5lh3vvyb4jj4zhed82tnw84fk.jpg
[ALT] => Маналог вязня нацызму
[TITLE] => Маналог вязня нацызму
)
[~DETAIL_PICTURE] => 39935
[TIMESTAMP_X] => 09.04.2025 17:59:53
[~TIMESTAMP_X] => 09.04.2025 17:59:53
[ACTIVE_FROM_X] => 2014-04-22 00:00:00
[~ACTIVE_FROM_X] => 2014-04-22 00:00:00
[ACTIVE_FROM] => 22.04.2014
[~ACTIVE_FROM] => 22.04.2014
[LIST_PAGE_URL] => /news/
[~LIST_PAGE_URL] => /news/
[DETAIL_PAGE_URL] => /news/obshchestvo/%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B3-%D0%B2%D1%8F%D0%B7%D0%BD%D1%8F-%D0%BD%D0%B0%D1%86%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D1%83/
[~DETAIL_PAGE_URL] => /news/obshchestvo/%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B3-%D0%B2%D1%8F%D0%B7%D0%BD%D1%8F-%D0%BD%D0%B0%D1%86%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D1%83/
[LANG_DIR] => /
[~LANG_DIR] => /
[CODE] => маналог-вязня-нацызму
[~CODE] => маналог-вязня-нацызму
[EXTERNAL_ID] => 20063
[~EXTERNAL_ID] => 20063
[IBLOCK_TYPE_ID] => news
[~IBLOCK_TYPE_ID] => news
[IBLOCK_CODE] => corporate_news_s1
[~IBLOCK_CODE] => corporate_news_s1
[IBLOCK_EXTERNAL_ID] =>
[~IBLOCK_EXTERNAL_ID] =>
[LID] => s1
[~LID] => s1
[NAV_RESULT] =>
[NAV_CACHED_DATA] =>
[DISPLAY_ACTIVE_FROM] => 22.04.2014
[IPROPERTY_VALUES] => Array
(
[SECTION_META_TITLE] => Маналог вязня нацызму
[SECTION_META_KEYWORDS] => Новости
[SECTION_META_DESCRIPTION] =>
[SECTION_PAGE_TITLE] => Маналог вязня нацызму
[ELEMENT_META_TITLE] => Маналог вязня нацызму
[ELEMENT_META_KEYWORDS] => Общество
[ELEMENT_META_DESCRIPTION] => Хутка зноў 9 мая Для Соф’і Антонаўны Зубцовай гэты дзень – двайное свята: Перамогі над Германіяй і вяртання яе, вязня нацызму, дамоў.
[ELEMENT_PAGE_TITLE] => Маналог вязня нацызму
)
[FIELDS] => Array
(
[TAGS] =>
)
[PROPERTIES] => Array
(
[VIDEO] => Array
(
[ID] => 4
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Видео
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => VIDEO
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => F
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] => mpg, avi, wmv, mpeg, mpe, flv, mp4
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Видео
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[DONT_SHOW] => Array
(
[ID] => 6
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Не отображать в верхней карусели на главной
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => DONT_SHOW
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => C
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[VALUE_ENUM_ID] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Не отображать в верхней карусели на главной
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[AUTHOR] => Array
(
[ID] => 7
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Автор
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => AUTHOR
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => S
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Автор
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[WATERMARKER] => Array
(
[ID] => 8
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Водяной знак
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => WATERMARKER
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => F
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] => jpg, gif, bmp, png, jpeg, webp
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Водяной знак
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[WATERMARKER_PREV] => Array
(
[ID] => 9
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Водяной знак в превью
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => WATERMARKER_PREV
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => F
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] => jpg, gif, bmp, png, jpeg, webp
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Водяной знак в превью
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[DONT_SHOW_LIST] => Array
(
[ID] => 11
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Не отображать в карусели с разделами на главной
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => DONT_SHOW_LIST
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => C
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[VALUE_ENUM_ID] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Не отображать в карусели с разделами на главной
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[MAIN_SECTION] => Array
(
[ID] => 12
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Главный раздел
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => MAIN_SECTION
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[VALUE_ENUM_ID] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Главный раздел
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[PHOTOGRAPHER] => Array
(
[ID] => 13
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Фотограф
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => PHOTOGRAPHER
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => S
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Фотограф
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[NASHE_VIDEO] => Array
(
[ID] => 14
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Наше видео
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => NASHE_VIDEO
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => S
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] => video
[USER_TYPE_SETTINGS] => Array
(
[BUFFER_LENGTH] => 10
[CONTROLBAR] => bottom
[AUTOSTART] => N
[VOLUME] => 90
[SKIN] =>
[FLASHVARS] =>
[WMODE_FLV] => transparent
[BGCOLOR] => FFFFFF
[COLOR] => 000000
[OVER_COLOR] => 000000
[SCREEN_COLOR] => 000000
[SILVERVARS] =>
[WMODE_WMV] => windowless
[WIDTH] => 400
[HEIGHT] => 300
)
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Наше видео
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[YOUTUBE_VIDEO] => Array
(
[ID] => 15
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Наше видео ютуб
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => YOUTUBE_VIDEO
[DEFAULT_VALUE] => https://www.youtube.com/embed/
[PROPERTY_TYPE] => S
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Наше видео ютуб
[~DEFAULT_VALUE] => https://www.youtube.com/embed/
)
[YES_WATERMARK] => Array
(
[ID] => 17
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Выводить водяной знак
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => YES_WATERMARK
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => C
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[VALUE_ENUM_ID] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Выводить водяной знак
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[YES_WATERMARK_PREV] => Array
(
[ID] => 18
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Выводить водяной знак превью
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => YES_WATERMARK_PREV
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => C
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[VALUE_ENUM_ID] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Выводить водяной знак превью
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[DETAIL_PICTERS_NEW] => Array
(
[ID] => 19
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Детальная картинка
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => DETAIL_PICTERS_NEW
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => F
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] => jpg, gif, bmp, png, jpeg, webp
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Детальная картинка
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
)
[DISPLAY_PROPERTIES] => Array
(
)
[IBLOCK] => Array
(
[ID] => 1
[~ID] => 1
[TIMESTAMP_X] => 05.09.2026 23:21:37
[~TIMESTAMP_X] => 05.09.2026 23:21:37
[IBLOCK_TYPE_ID] => news
[~IBLOCK_TYPE_ID] => news
[LID] => s1
[~LID] => s1
[CODE] => corporate_news_s1
[~CODE] => corporate_news_s1
[API_CODE] =>
[~API_CODE] =>
[REST_ON] => N
[~REST_ON] => N
[NAME] => Новости
[~NAME] => Новости
[ACTIVE] => Y
[~ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[~SORT] => 500
[LIST_PAGE_URL] => /news/
[~LIST_PAGE_URL] => /news/
[DETAIL_PAGE_URL] => #SITE_DIR#/news/#SECTION_CODE_PATH#/#ELEMENT_CODE#/
[~DETAIL_PAGE_URL] => #SITE_DIR#/news/#SECTION_CODE_PATH#/#ELEMENT_CODE#/
[SECTION_PAGE_URL] => #SITE_DIR#/news/#SECTION_CODE_PATH#/
[~SECTION_PAGE_URL] => #SITE_DIR#/news/#SECTION_CODE_PATH#/
[CANONICAL_PAGE_URL] => https://beresta.by/news/corporate_news_s1/
[~CANONICAL_PAGE_URL] => https://beresta.by/news/corporate_news_s1/
[PICTURE] =>
[~PICTURE] =>
[DESCRIPTION] =>
[~DESCRIPTION] =>
[DESCRIPTION_TYPE] => text
[~DESCRIPTION_TYPE] => text
[RSS_TTL] => 24
[~RSS_TTL] => 24
[RSS_ACTIVE] => Y
[~RSS_ACTIVE] => Y
[RSS_FILE_ACTIVE] => N
[~RSS_FILE_ACTIVE] => N
[RSS_FILE_LIMIT] =>
[~RSS_FILE_LIMIT] =>
[RSS_FILE_DAYS] =>
[~RSS_FILE_DAYS] =>
[RSS_YANDEX_ACTIVE] => N
[~RSS_YANDEX_ACTIVE] => N
[XML_ID] =>
[~XML_ID] =>
[TMP_ID] => f082d910d864d8e7e86bc021c7c31749
[~TMP_ID] => f082d910d864d8e7e86bc021c7c31749
[INDEX_ELEMENT] => Y
[~INDEX_ELEMENT] => Y
[INDEX_SECTION] => Y
[~INDEX_SECTION] => Y
[WORKFLOW] => N
[~WORKFLOW] => N
[BIZPROC] => N
[~BIZPROC] => N
[SECTION_CHOOSER] => L
[~SECTION_CHOOSER] => L
[LIST_MODE] =>
[~LIST_MODE] =>
[RIGHTS_MODE] => S
[~RIGHTS_MODE] => S
[SECTION_PROPERTY] => N
[~SECTION_PROPERTY] => N
[PROPERTY_INDEX] => N
[~PROPERTY_INDEX] => N
[VERSION] => 1
[~VERSION] => 1
[LAST_CONV_ELEMENT] => 0
[~LAST_CONV_ELEMENT] => 0
[SOCNET_GROUP_ID] =>
[~SOCNET_GROUP_ID] =>
[EDIT_FILE_BEFORE] =>
[~EDIT_FILE_BEFORE] =>
[EDIT_FILE_AFTER] =>
[~EDIT_FILE_AFTER] =>
[SECTIONS_NAME] => Разделы
[~SECTIONS_NAME] => Разделы
[SECTION_NAME] => Раздел
[~SECTION_NAME] => Раздел
[ELEMENTS_NAME] => Элементы
[~ELEMENTS_NAME] => Элементы
[ELEMENT_NAME] => Элемент
[~ELEMENT_NAME] => Элемент
[FULLTEXT_INDEX] => N
[~FULLTEXT_INDEX] => N
[EXTERNAL_ID] =>
[~EXTERNAL_ID] =>
[LANG_DIR] => /
[~LANG_DIR] => /
[SERVER_NAME] => beresta.by
[~SERVER_NAME] => beresta.by
)
[SECTION] => Array
(
[PATH] => Array
(
[0] => Array
(
[ID] => 10
[~ID] => 10
[CODE] => obshchestvo
[~CODE] => obshchestvo
[XML_ID] =>
[~XML_ID] =>
[EXTERNAL_ID] =>
[~EXTERNAL_ID] =>
[IBLOCK_ID] => 1
[~IBLOCK_ID] => 1
[IBLOCK_SECTION_ID] =>
[~IBLOCK_SECTION_ID] =>
[SORT] => 500
[~SORT] => 500
[NAME] => Общество
[~NAME] => Общество
[ACTIVE] => Y
[~ACTIVE] => Y
[DEPTH_LEVEL] => 1
[~DEPTH_LEVEL] => 1
[SECTION_PAGE_URL] => /news/obshchestvo/
[~SECTION_PAGE_URL] => /news/obshchestvo/
[IBLOCK_TYPE_ID] => news
[~IBLOCK_TYPE_ID] => news
[IBLOCK_CODE] => corporate_news_s1
[~IBLOCK_CODE] => corporate_news_s1
[IBLOCK_EXTERNAL_ID] =>
[~IBLOCK_EXTERNAL_ID] =>
[GLOBAL_ACTIVE] => Y
[~GLOBAL_ACTIVE] => Y
[IPROPERTY_VALUES] => Array
(
[SECTION_META_TITLE] => Общество
[SECTION_META_KEYWORDS] => Новости
[SECTION_META_DESCRIPTION] =>
[SECTION_PAGE_TITLE] => Общество
[ELEMENT_META_TITLE] => Общество
[ELEMENT_META_KEYWORDS] => Новости
[ELEMENT_META_DESCRIPTION] => .
[ELEMENT_PAGE_TITLE] => Общество
)
)
)
)
[SECTION_URL] => /news/obshchestvo/
[META_TAGS] => Array
(
[TITLE] => Маналог вязня нацызму
[BROWSER_TITLE] => Маналог вязня нацызму
[KEYWORDS] => Общество
[DESCRIPTION] => Хутка зноў 9 мая Для Соф’і Антонаўны Зубцовай гэты дзень – двайное свята: Перамогі над Германіяй і вяртання яе, вязня нацызму, дамоў.
)
)
22.04.2014
Маналог вязня нацызму
Хутка зноў 9 мая. Для Соф’і Антонаўны Зубцовай гэты дзень – двайное свята: Перамогі над Германіяй і вяртання яе, вязня нацызму, дамоў. Помніць, як раным-рана прыехала на чыгуначную станцыю, і бягом прыбегла дахаты, ціхенька пастукала ў шыбіну акна. Потым сястра Галя не раз казала Соні: я запомніла, што ты вярнулася якраз дзявятага мая, на Дзень Перамогі.
– Нас вызвалілі ў красавіку, хіба што ў першай яго палове, – успамінае Соф’я Антонаўна. – Было яшчэ даволі холадна, на адкрытыя платформы, на якіх ехалі па чыгунцы, нацярушваў сняжок. Дзе крыху і так ехалі, але найбольш пехатою дамоў дабіраліся. Парабкавала ж я ў Кёнігсбергу – але гэта, праўда, было ўжо потым, калі нашаму баўэру - гестапаўцу загадалі адвезці нас туды на ліцейны завод. А так кароў у яго маёнтку даіла.
…З малога не шанцавала мне ў жыцці. Жылі мы на хутары каля Клепачоў, непадалёк ад чыгункі. У бацькоў нас, дзяцей, было чацвёра: дзве мае сястры, я і наш малодшы брацік. Яму ўсяго дзевяць гадкоў было, як памерла наша мама. Мне тады чатырнаццаць мінула. Наплакаліся-нагараваліся так, што не пажадаеш нікому. А тут яшчэ і вайна.
Помню, як нямецкія самалёты бамбілі станцыю і чыгунку. Непадалёку ад нас разбамбілі эшалон з сем’ямі ваенных. Гэта было так жудасна, і мы так шкадавалі дзетак, якія засталіся без матуль. Многія знаходзілі малых у жыце, у лесе і бралі ў свае сем’і. Наша цётка Соф’я Кавальчук таксама ўзяла дзяўчынку, а Ізідар Карчэўскі – хлопчыка.
Я трапіла ў нямецкае парабкоўства ў самы ж першы набор: як толькі немцы пачалі браць моладзь у Германію, дык мне і прыйшла павестка з’явіцца ў Свіслач у камендатуру. Не ведаю, чаму гэта мяне ўзялі – дзіця ж яшчэ горкае была. Некалькі дзён трымалі нас за агароджай у Ваўкавыску. А як назвозілі моладзі на цэлы эшалон, то пагрузілі ў цялятнікі. Думала, з голаду ў той дарозе і здохну, бо ніхто ж не карміў, а з сабой што я магла ўзяць?
Прыехалі на станцыю – мо, я і няправільна вымаўляю цяпер яе назву, але ўсё жыццё помню, што называлася, здаецца, так: Ліхтанфэльд. Гэта паблізу ад горада Элка. Там і выбрала мяне немка ў свой маёнтак. Помню, як ехала ў брычцы і ўпотайкі, каб барані Божа не бачыла тая пані, горка плакала. Так страшна, так цяжка было на душы, што і не расказаць. Гестапавец меў многа зямлі і многа парабкаў – палонных палякаў, французаў, бельгійцаў, італьянцаў і хлопцаў з іншых краін прывозілі з лагера, з баракаў. Я жыла ў прыбудоўцы пры кароўніку. Даіла короў, каромыслам насіла малако.
Які быў з мяне работнік у шаснаццаць гадоў? Ды яшчэ на супе з бручкі, у якім плавалі нітачкі мяса з каніны. Праз год на ліцейны завод у Кёнігсберг завезлі.
Там было яшчэ горш. Як? А так, што падаеш вечарам у бараку на свае нары і думаеш, каб заўтра ўжо ніяк не прачнуцца. Дзень пры дні, без усякіх выхадных падвозілі тачкамі металалом, які вязні-мужчыны кідалі ў высачэнныя печы. Што завод выпускаў, нам не казалі, толькі дыміў ён дзень і ноч, і той гары папанюхаліі ўдосталь. Сяброўкі ў мяне былі – Каця з-пад Ленінграда і яшчэ адна дзяўчына, з Літвы, то мы, помню, усё ратаваліся ад мазалёў на руках, анучкі адна адной накручвалі і мазалі далоні, чым маглі.
Калі наступалі нашы, той завод разбамбілі, а нам ваенныя сказалі дабірацца дамоў.
Крыўдна, што такія маладыя гадочкі, як гаворыцца, самы цвет жыцця, прайшлі ў такой цяжкай няволі. А колькі ж людзей, дзяцей назаўсёды забрала тая праклятая вайна і на фронце, і ў лагерах! Страшна і падумаць. Мой муж, Аляксандр Мікалаевіч, таксама быў франтавіком, але, дзякаваць Богу, жывым застаўся. Дваіх дзяцей з ім выгадавалі. На вялікі жаль, жыву цяпер адна: Мікалаевіча майго дзесяць гадоў як няма. Пяцярых праўнукаў ужо маю і малю Бога аб адным: каб ні дзеці, ні ўнукі і праўнукі не зведалі таго, што давялося зведаць нам з мужам.
Маналог жыхаркі вёскі Кудрычы Соф’і Антонаўны Зубцовай запісала Марыя Драпеза. Фота аўтара
.webp)
