Array
(
[TAGS] =>
[~TAGS] =>
[ID] => 16904
[~ID] => 16904
[NAME] => Вандроўка ў глыбінку. Краснікі
[~NAME] => Вандроўка ў глыбінку. Краснікі
[IBLOCK_ID] => 1
[~IBLOCK_ID] => 1
[IBLOCK_SECTION_ID] => 10
[~IBLOCK_SECTION_ID] => 10
[DETAIL_TEXT] =>
А вы ведалі, што раней у Красніках быў касцёл, крухмальны завод і клуб? Цяпер, калі пройдзеш па гэтай вёсачцы, што знаходзіцца ў Алекшыцкім сельсавеце, пра гэта зусім не скажаш. Краснікі нават і вёскай назваць ужо складана: тут застаўся адзін жылы дом, у якім жыве 93-гадовая Таццяна Аляксееўна Рыжко.
- Праўда, у сельсавеце я запісана 1926 годам нараджэння, - удакладняе бабуля, - але на самай справе нарадзілася на два гады раней, проста запісалі мяне маладзейшай, каб у вайну немцы ў Германію не вывезлі.
Мы сядзім з Таццянай Аляксееўнай у двары дома на лавачцы, мая субяседніца ахвотна згадзілася расказаць пра сваё жыццё-быццё і лёс сваёй вёскі. Нягледзячы на даволі паважаны ўзрост, памяць яе не падводзіць, бабуля нават успомніла на памяць верш, які калісьці вывучыла ў дзяцінстве.
- У Красніках я жыву дзесьці з 1950 года, - пачынае свой аповед Таццяна Аляксееўна, - пераехалі сюды з мужам, калі калгас арганізаваўся. Сямей трыццаць жыло тады ў вёсцы. А нарадзілася яна ў Рымуцеўцах, і муж, Іван Аляксандравіч, таксама адтуль быў родам.
Як пачалася вайна, Таццяне Аляксееўне было 17 гадоў, яна добра памятае тыя часы да драбніц.
- У першыя дні вайны над вёскай з’явіліся самалёты, - вяртаецца ўспамінамі ў ваенную пару бабуля, - а непадалёк ад нас быў савецкі аэрадром, таму гэта асабліва нікога не здзівіла, думалі, што манеўры якія. Але потым, як прыляцеў самалёт і стаў бамбіць сяло, зразумелі, што гэта зусім не манеўры. Чатыры бомбы скінуў на вёску, дык са 150 хат, што былі тады ў вёсцы, засталося хіба з 10. Усё згарэла, толькі каміны стаялі. Людзі паўцякалі, хаваліся ў зямлянках, па сваяках жылі, хлявы пад хаты прыстасоўвалі ды патроху адбудоўваліся.
А немцы як прыйшлі, дык пачалі вывозіць моладзь у Германію, хапалі проста на двары. Я неяк са старэйшай сястрой пайшла на вяселле да суседа, дык немцы прама туды наляцелі. Дарэчы, вяселляў тады шмат рабілі, бо жанатых не бралі ў Германію. Дык вось, сястра з сенцаў выскачыла і пабегла да хаты цёткі нашай, там пад коўдрай на ложку схавалася, а цётка мокрую анучу ёй на лоб прылажыла і вядро ля ложка паставіла. Немец увайшоў і пытае пра дзяўчыну, а яна адказвае: “Паночку, у яе тыф”. Тады немец адразу выскачыў з хаты, надта ж яны тыфу баяліся. А я з яшчэ адной сяброўкай таксама выбегла з хаты, ну і немцы за намі следам кінуліся. Мы ў нейкі хлеў заскочылі, ды ў саломе на гарышчы схаваліся.
Адзін немец вілы ўзяў ды пачаў імі па саломе пароць і крычаў: “Вылазь, бо праб’ю!” Мы ўсё ніжэй у салому закапваліся, аж пакуль праз дзірку ў столі не выпалі ў самыя рукі немцаў, што ўнізе стаялі. Яны нас на сані і павезлі ў Масаляны, там у старой школе быў зборны нямецкі пункт, цэлая школа моладзі ўжо назбірана, у адным класе хлопцы былі, у другім – дзяўчаты. Я да вечара пасядзела, потым накінула кажушок на плечы, падышла да немца і кажу: “Паночку, мне на двор трэба”. Ён кажа: “Ну ідзі, толькі хутка”. А я як выскачыла з будынку, дык з усіх ног кінулася бегчы. Бягу і думаю: “Вось зараз куля ў мяне трапіць, зараз страляць пачнуць”. Але, праўда, ніхто за мною не пабег. У Масалянах пераначавала ў знаёмых, а раніцай у Рымуцеўцы пайшла. Іду, а насустрач мне тата едзе канём. Ён кажа: “Ты ўцякла, а маці злавілі”. Я плачу, кажу, што пайду назад, бо маці ў Германію забяруць, але бацька не пусціў, сказаў, што не забяруць, яна ўжо для іх старая, патрымаюць і адпусцяць. Так і выйшла. Бо маці, як даведалася, што немцы мяне злавілі, вечарам прынесла мне паесці. Ды толькі мяне там ужо не аказалася, а немец вырашыў: няма дачкі – ёсць маці, і пакінуў яе за мяне, каб лічба тых, каго збіраліся вывезці, у яго сышлася. Але, на шчасце, раніцай яго змяніў іншы немец, які не ведаў пра мае ўцёкі, і кажа маці: “Чаго ты тут сядзіш? Дачка ўжо паела? Дык ідзі ўжо адсюль”.
Ой, хіба ўсё раскажаш, што было…
- Дарма Вы з мамай размову пра вайну пачалі, - далучаецца да нас дачка Таццяны Аляксееўны, - яна можа да вечара пра гэта расказваць.
Ганна Іванаўна ўжо на пенсіі і некалькі гадоў практычна жыве ў Красніках, даглядае маці разам з братам Паўлам. Яна нарадзілася тут, закончыла ў свой час адзінаццацігодку ў Масалянах, потым Навагрудскі гандлёва-эканамічны тэхнікум, 30 гадоў адпрацавала тавараведам у магазіне ў Гродне, а як пайшла на заслужаны адпачынак, можна сказаць, што вярнулася ў свае родныя мясціны.
- У Гродна цяпер езджу, як у госці, - усміхаецца жанчына, - хоць там кватэра, муж, дзеці, праўда, яны ўжо дарослыя. Многа гадоў жыве пры маці і яе брат Павел Іванавіч, ён таксама ўжо амаль дзесяць гадоў як на пенсіі.
- Усе мае дзеці вывучаныя, - з гонарам кажа Таццяна Аляксееўна, - Паша вось закончыў вучылішча хімікаў у Гродне, потым хіміка-тэхналагічны тэхнікум, а затым яшчэ і Белгарадскі інстытут. Яшчэ адна дачка, Валя, атрымала дыплом Мінскага політэхнічнага інстытута. А я сама ў школу зусім не хадзіла, так атрымалася, што з майго года нікога ў школу за польскім часам не выклікалі. Хоць дзве мае старэйшыя сястры і малодшы брат па некалькі класаў польскай школы закончылі. Я ж не вучылася, але чытаць-пісаць умею. Спачатку трохі пры сёстрах навучылася, а потым, калі ўжо свае дзеці ў школу пайшлі, дык з імі разам і вучылася.
Замуж Таццяна Аляксееўна вый-шла ў 1948 годзе за аднавяскоўца. На два гады старэйшы Іван быў вывезены ў Германію, пасля вызвалення яго забралі на фронт, паспеў яшчэ і паваяваць трохі, а потым вярнуўся ў родную вёску. Як пачалі арганізоўвацца калгасы, старэйшыя людзі вельмі іх баяліся, бо ўсё жыццё жылі і працавалі толькі на сваёй зямлі. А маладыя былі больш смелыя, вось і Таццяна Аляксееўна з мужам уступілі ў калгас і пераехалі ў Краснікі, дзе ім выдзелілі пакой у былым панскім доме. Маленькі пакойчык, можа квадратаў дзевяць, там і елі, і спалі. У 1958 годзе яны з дзецьмі засяліліся ў гэты дом на чатыры сям’і, дзе цяпер жыве Таццяна Аляксееўна.
- Муж вазіў малако з кароўніка, а я з дзецьмі дома была. Падгадавала дзяцей, пайшла працаваць на палявыя, а потым – на ферму. Саўгаснае поле жанчыны сярпамі жалі, а дзеці снапы ў дзясяткі ставілі. Бульбу за плугам выбіралі, салому скірдаваць хадзілі і буракі палолі, церабілі. Чаго толькі не рабілі. Тут, у Красніках, з мужам удваіх на цялятніку працавалі, гадоў 20, пакуль Іван не памёр раптоўна ў 1981 годзе, толькі 58 гадоў яму было.
Ад таго часу Таццяна Аляксееўна жыве адна, сама цягнула дом і гаспадарку.
- Можа, я таму і жыву доўга, што ўсё жыццё працавала, - жартуе бабуля, - ужо пад 80 гадоў мела, а карову трымала, па 5-6 свіней. Цяпер, вядома, здароўе ўжо зусім не тое, ногі не баляць, а чамусьці ісці зусім не хочуць. Бывае, ляжу, устаць не магу, але падумаю, што трэба ісці жывіну карміць, і ўстаю паціхеньку, потым неяк расходзішся і цюпаеш патроху. Каб не рабіла, то пэўна ўжо даўно памерла б ці ляжачай была б. За зіму гэту звязала 20 пар шкарпэтак, думаю, будуць Пашы ў боты, як памру…
Я цікаўлюся ў гаспадароў дома, якімі памятаюць яны ранейшыя Краснікі.
- Старажылы гаварылі, што раней тут быў панскі двор, - расказвае Павел Іванавіч. – Сам маёнтак знаходзіўся ў Масалянах, а тут жыў упраўляючы маёнткам. Я яшчэ сам памятаю той высокі дом з вінтавой лесвіцай. Ну і шмат гаспадарчых прыбудоў было пры двары. Тут побач, літаральна за нашым хлявом быў крухмальны завод, яшчэ і цяпер там ямы-чаны засталіся. Уявіце, усё выкладзена каменем і зацэментавана, да гэтага часу той цэмент добра трымае. Там і рэшткі сцен яшчэ стаяць, толькі зарасло ўсё каля іх. А яшчэ да нядаўняга часу тут тры вялізных будынкі з каменю стаяла: склад, сенасховішча і цялятнік. Толькі няма іх ужо, разбурылі і закапалі.
- Касцёл быў тут, калі трохі далей прайсці, - паказвае рукой у бок Таццяна Аляксееўна. – Усю вайну прастаяў некрануты, немцы яго не рушылі, а ў савецкія часы зруйнавалі, калі з Богам змагаліся. Я была ў тым касцёле. Там, як ідзеш на клірас, пакойчык невялікі, а ў ім быў склеп. Дык я там сваімі вачыма бачыла труну, у якім ляжаў памерлы чалавек, парэшткі якога былі амаль не кранутыя часам. Рукі зложаныя на грудзях, толькі валасы апаўшыя каля галавы і там, дзе вочы і нос - ямы.
А яшчэ клуб у свой час тут быў, у 60-х гадах кіно паказвалі.
- А цяпер паглядзіце, што засталося, - з горыччу у голасе гаворыць Ганна Іванаўна. – Краснікі толькі на нас і трымаюцца яшчэ.
- Што ж зрабіць, каб не ўміралі вёскі? - цікаўлюся, што яна думае на гэты конт.
- Я думаю, што перш за ўсё не трэба дзяліць людзей на вёсцы на сваіх і чужых, - адказвае жанчына. – Мы тут выраслі, тут наша радзіма, мы даглядаем тут бацькоў. Але калі іх не стане, мы будзем тут чужымі, дачнікамі. Калі ты не прапісаны ў вёсцы, трэба ў некалькі разоў даражэй плаціць за газ, электрычнасць. Але ж калі мы тут, то ў горадзе гэтымі паслугамі не карыстаемся. Вядома, можна сказаць: прапісвайцеся тут. Але як мне выпісвацца з гарадской кватэры, калі я там адна прапісана? Я ведаю многіх пенсіянераў, якія б ахвотна з горада пераехалі ў вёску, каб не ўмова плаціць за ўсё па сабекошту, калі чалавек тут не прапісаны. Многія і на зіму заставаліся б, а так, як кажуць, дарагое задавальненне атрымліваецца. Ды і тыя самыя соткі пасадзіць, параўнайце, што мясцовым пенсіянерам, а што гарадскім...
Мы выходзім са двара, і Ганна Іванаўна з Паўлам Іванавічам вядуць мяне на экскурсію па Красніках.
- Вось тут, дзе цяпер расце кукуруза, гадоў 5 назад стаяў велічны будынак, вымураваны з каменю, вышынёй з трохпавярховы дом, - Ганна Іванаўна не хавае ўзрушэння. – Гэта была панская стадола, потым - склад, 1861 года пабудовы. Сцены таўшчынёй да 90 см, каменьчык да каменьчыка падабраны. А потым што, прыгналі экскаватар вялізны, вырылі катлаван і ссунулі туды гэту пабудову царскіх часоў. Як яны тут руйнавалі ўсё, дык я прасіла: “Пакіньце хоць кавалачак майго дзяцінства, што вы робіце?”
- Бачыце, вось гэта была кузня, яшчэ пры нас, - Павел Іванавіч працягвае экскурсію і паказвае на рэшткі захаваных каменных сцен. – 1840 год пабудовы выбіты на камені. Кузню таксама спрабавалі бурыць Амкадорам, хлопец даўбаў-даўбаў, але потым плюнуў і паехаў. Гэта вось склад саўгасны, а раней людзі тут жылі. А вось тут канюшня была, таксама ёсць памятны камень – 1812 год. Тут быў яшчэ дом 6-кватэрны савецкай пабудовы, закапалі і яго ўжо. А вось гэта быў хлеў, як казалі старажылы, дзе ў панскіх парабкаў стаялі каровы. Сюды экскурсіі можна было б вазіць, толькі паглядзіце, якая кладка! Гэтыя пабудовы толькі таму і захаваліся, што на тэрыторыі нашага двара знаходзяцца, а так бы і іх даўно зраўнялі б з зямлёй. Напэўна, такія будынкі гаспадарцы складана ўтрымліваць, але ж гэта наша гісторыя, наша спадчына. Што пасля нас застанецца? Што будзем паказваць сваім унукам і праўнукам? Кукурузу вось гэтую?.. Ва ўсім свеце такія гістарычныя будынкі берагуць да апошняга каменьчыка, а ў нас бяздумна зруйнавалі ўсё…
Мы праходзім каля поля, дзе пасуцца авечкі, іх гаспадары купілі ў гэтым годзе.
- А яшчэ ў нас куры, індыкі, качкі, агарод свой садзім, працы хапае, - Ганна Іванаўна спыняецца на хвілінку. – Хоць людзей у вёсцы больш няма, затое спакойна тут у нас, а ў цяперашні час падумаеш яшчэ, з кім лепш жыць: з людзьмі ці з жывёламі. Усё ж гэта наша радзіма, мы прывыклі да гэтых месцаў, таму няма ніякага жадання ехаць у горад. І пакуль мы жывыя, і Краснікі будуць жыць…
Я пакідала Краснікі з цяжкім пачуццём: такое бывае, калі сутыкаешся з тым, што магло б быць гонарам нашых месцаў, а стала незваротнай стратай. Разбурыць і знішчыць гістарычную спадчыну лёгка, а вярнуць ужо немагчыма. На жаль…
Ірына МІКЛАШ,
фота аўтара
[~DETAIL_TEXT] =>
А вы ведалі, што раней у Красніках быў касцёл, крухмальны завод і клуб? Цяпер, калі пройдзеш па гэтай вёсачцы, што знаходзіцца ў Алекшыцкім сельсавеце, пра гэта зусім не скажаш. Краснікі нават і вёскай назваць ужо складана: тут застаўся адзін жылы дом, у якім жыве 93-гадовая Таццяна Аляксееўна Рыжко.
- Праўда, у сельсавеце я запісана 1926 годам нараджэння, - удакладняе бабуля, - але на самай справе нарадзілася на два гады раней, проста запісалі мяне маладзейшай, каб у вайну немцы ў Германію не вывезлі.
Мы сядзім з Таццянай Аляксееўнай у двары дома на лавачцы, мая субяседніца ахвотна згадзілася расказаць пра сваё жыццё-быццё і лёс сваёй вёскі. Нягледзячы на даволі паважаны ўзрост, памяць яе не падводзіць, бабуля нават успомніла на памяць верш, які калісьці вывучыла ў дзяцінстве.
- У Красніках я жыву дзесьці з 1950 года, - пачынае свой аповед Таццяна Аляксееўна, - пераехалі сюды з мужам, калі калгас арганізаваўся. Сямей трыццаць жыло тады ў вёсцы. А нарадзілася яна ў Рымуцеўцах, і муж, Іван Аляксандравіч, таксама адтуль быў родам.
Як пачалася вайна, Таццяне Аляксееўне было 17 гадоў, яна добра памятае тыя часы да драбніц.
- У першыя дні вайны над вёскай з’явіліся самалёты, - вяртаецца ўспамінамі ў ваенную пару бабуля, - а непадалёк ад нас быў савецкі аэрадром, таму гэта асабліва нікога не здзівіла, думалі, што манеўры якія. Але потым, як прыляцеў самалёт і стаў бамбіць сяло, зразумелі, што гэта зусім не манеўры. Чатыры бомбы скінуў на вёску, дык са 150 хат, што былі тады ў вёсцы, засталося хіба з 10. Усё згарэла, толькі каміны стаялі. Людзі паўцякалі, хаваліся ў зямлянках, па сваяках жылі, хлявы пад хаты прыстасоўвалі ды патроху адбудоўваліся.
А немцы як прыйшлі, дык пачалі вывозіць моладзь у Германію, хапалі проста на двары. Я неяк са старэйшай сястрой пайшла на вяселле да суседа, дык немцы прама туды наляцелі. Дарэчы, вяселляў тады шмат рабілі, бо жанатых не бралі ў Германію. Дык вось, сястра з сенцаў выскачыла і пабегла да хаты цёткі нашай, там пад коўдрай на ложку схавалася, а цётка мокрую анучу ёй на лоб прылажыла і вядро ля ложка паставіла. Немец увайшоў і пытае пра дзяўчыну, а яна адказвае: “Паночку, у яе тыф”. Тады немец адразу выскачыў з хаты, надта ж яны тыфу баяліся. А я з яшчэ адной сяброўкай таксама выбегла з хаты, ну і немцы за намі следам кінуліся. Мы ў нейкі хлеў заскочылі, ды ў саломе на гарышчы схаваліся.
Адзін немец вілы ўзяў ды пачаў імі па саломе пароць і крычаў: “Вылазь, бо праб’ю!” Мы ўсё ніжэй у салому закапваліся, аж пакуль праз дзірку ў столі не выпалі ў самыя рукі немцаў, што ўнізе стаялі. Яны нас на сані і павезлі ў Масаляны, там у старой школе быў зборны нямецкі пункт, цэлая школа моладзі ўжо назбірана, у адным класе хлопцы былі, у другім – дзяўчаты. Я да вечара пасядзела, потым накінула кажушок на плечы, падышла да немца і кажу: “Паночку, мне на двор трэба”. Ён кажа: “Ну ідзі, толькі хутка”. А я як выскачыла з будынку, дык з усіх ног кінулася бегчы. Бягу і думаю: “Вось зараз куля ў мяне трапіць, зараз страляць пачнуць”. Але, праўда, ніхто за мною не пабег. У Масалянах пераначавала ў знаёмых, а раніцай у Рымуцеўцы пайшла. Іду, а насустрач мне тата едзе канём. Ён кажа: “Ты ўцякла, а маці злавілі”. Я плачу, кажу, што пайду назад, бо маці ў Германію забяруць, але бацька не пусціў, сказаў, што не забяруць, яна ўжо для іх старая, патрымаюць і адпусцяць. Так і выйшла. Бо маці, як даведалася, што немцы мяне злавілі, вечарам прынесла мне паесці. Ды толькі мяне там ужо не аказалася, а немец вырашыў: няма дачкі – ёсць маці, і пакінуў яе за мяне, каб лічба тых, каго збіраліся вывезці, у яго сышлася. Але, на шчасце, раніцай яго змяніў іншы немец, які не ведаў пра мае ўцёкі, і кажа маці: “Чаго ты тут сядзіш? Дачка ўжо паела? Дык ідзі ўжо адсюль”.
Ой, хіба ўсё раскажаш, што было…
- Дарма Вы з мамай размову пра вайну пачалі, - далучаецца да нас дачка Таццяны Аляксееўны, - яна можа да вечара пра гэта расказваць.
Ганна Іванаўна ўжо на пенсіі і некалькі гадоў практычна жыве ў Красніках, даглядае маці разам з братам Паўлам. Яна нарадзілася тут, закончыла ў свой час адзінаццацігодку ў Масалянах, потым Навагрудскі гандлёва-эканамічны тэхнікум, 30 гадоў адпрацавала тавараведам у магазіне ў Гродне, а як пайшла на заслужаны адпачынак, можна сказаць, што вярнулася ў свае родныя мясціны.
- У Гродна цяпер езджу, як у госці, - усміхаецца жанчына, - хоць там кватэра, муж, дзеці, праўда, яны ўжо дарослыя. Многа гадоў жыве пры маці і яе брат Павел Іванавіч, ён таксама ўжо амаль дзесяць гадоў як на пенсіі.
- Усе мае дзеці вывучаныя, - з гонарам кажа Таццяна Аляксееўна, - Паша вось закончыў вучылішча хімікаў у Гродне, потым хіміка-тэхналагічны тэхнікум, а затым яшчэ і Белгарадскі інстытут. Яшчэ адна дачка, Валя, атрымала дыплом Мінскага політэхнічнага інстытута. А я сама ў школу зусім не хадзіла, так атрымалася, што з майго года нікога ў школу за польскім часам не выклікалі. Хоць дзве мае старэйшыя сястры і малодшы брат па некалькі класаў польскай школы закончылі. Я ж не вучылася, але чытаць-пісаць умею. Спачатку трохі пры сёстрах навучылася, а потым, калі ўжо свае дзеці ў школу пайшлі, дык з імі разам і вучылася.
Замуж Таццяна Аляксееўна вый-шла ў 1948 годзе за аднавяскоўца. На два гады старэйшы Іван быў вывезены ў Германію, пасля вызвалення яго забралі на фронт, паспеў яшчэ і паваяваць трохі, а потым вярнуўся ў родную вёску. Як пачалі арганізоўвацца калгасы, старэйшыя людзі вельмі іх баяліся, бо ўсё жыццё жылі і працавалі толькі на сваёй зямлі. А маладыя былі больш смелыя, вось і Таццяна Аляксееўна з мужам уступілі ў калгас і пераехалі ў Краснікі, дзе ім выдзелілі пакой у былым панскім доме. Маленькі пакойчык, можа квадратаў дзевяць, там і елі, і спалі. У 1958 годзе яны з дзецьмі засяліліся ў гэты дом на чатыры сям’і, дзе цяпер жыве Таццяна Аляксееўна.
- Муж вазіў малако з кароўніка, а я з дзецьмі дома была. Падгадавала дзяцей, пайшла працаваць на палявыя, а потым – на ферму. Саўгаснае поле жанчыны сярпамі жалі, а дзеці снапы ў дзясяткі ставілі. Бульбу за плугам выбіралі, салому скірдаваць хадзілі і буракі палолі, церабілі. Чаго толькі не рабілі. Тут, у Красніках, з мужам удваіх на цялятніку працавалі, гадоў 20, пакуль Іван не памёр раптоўна ў 1981 годзе, толькі 58 гадоў яму было.
Ад таго часу Таццяна Аляксееўна жыве адна, сама цягнула дом і гаспадарку.
- Можа, я таму і жыву доўга, што ўсё жыццё працавала, - жартуе бабуля, - ужо пад 80 гадоў мела, а карову трымала, па 5-6 свіней. Цяпер, вядома, здароўе ўжо зусім не тое, ногі не баляць, а чамусьці ісці зусім не хочуць. Бывае, ляжу, устаць не магу, але падумаю, што трэба ісці жывіну карміць, і ўстаю паціхеньку, потым неяк расходзішся і цюпаеш патроху. Каб не рабіла, то пэўна ўжо даўно памерла б ці ляжачай была б. За зіму гэту звязала 20 пар шкарпэтак, думаю, будуць Пашы ў боты, як памру…
Я цікаўлюся ў гаспадароў дома, якімі памятаюць яны ранейшыя Краснікі.
- Старажылы гаварылі, што раней тут быў панскі двор, - расказвае Павел Іванавіч. – Сам маёнтак знаходзіўся ў Масалянах, а тут жыў упраўляючы маёнткам. Я яшчэ сам памятаю той высокі дом з вінтавой лесвіцай. Ну і шмат гаспадарчых прыбудоў было пры двары. Тут побач, літаральна за нашым хлявом быў крухмальны завод, яшчэ і цяпер там ямы-чаны засталіся. Уявіце, усё выкладзена каменем і зацэментавана, да гэтага часу той цэмент добра трымае. Там і рэшткі сцен яшчэ стаяць, толькі зарасло ўсё каля іх. А яшчэ да нядаўняга часу тут тры вялізных будынкі з каменю стаяла: склад, сенасховішча і цялятнік. Толькі няма іх ужо, разбурылі і закапалі.
- Касцёл быў тут, калі трохі далей прайсці, - паказвае рукой у бок Таццяна Аляксееўна. – Усю вайну прастаяў некрануты, немцы яго не рушылі, а ў савецкія часы зруйнавалі, калі з Богам змагаліся. Я была ў тым касцёле. Там, як ідзеш на клірас, пакойчык невялікі, а ў ім быў склеп. Дык я там сваімі вачыма бачыла труну, у якім ляжаў памерлы чалавек, парэшткі якога былі амаль не кранутыя часам. Рукі зложаныя на грудзях, толькі валасы апаўшыя каля галавы і там, дзе вочы і нос - ямы.
А яшчэ клуб у свой час тут быў, у 60-х гадах кіно паказвалі.
- А цяпер паглядзіце, што засталося, - з горыччу у голасе гаворыць Ганна Іванаўна. – Краснікі толькі на нас і трымаюцца яшчэ.
- Што ж зрабіць, каб не ўміралі вёскі? - цікаўлюся, што яна думае на гэты конт.
- Я думаю, што перш за ўсё не трэба дзяліць людзей на вёсцы на сваіх і чужых, - адказвае жанчына. – Мы тут выраслі, тут наша радзіма, мы даглядаем тут бацькоў. Але калі іх не стане, мы будзем тут чужымі, дачнікамі. Калі ты не прапісаны ў вёсцы, трэба ў некалькі разоў даражэй плаціць за газ, электрычнасць. Але ж калі мы тут, то ў горадзе гэтымі паслугамі не карыстаемся. Вядома, можна сказаць: прапісвайцеся тут. Але як мне выпісвацца з гарадской кватэры, калі я там адна прапісана? Я ведаю многіх пенсіянераў, якія б ахвотна з горада пераехалі ў вёску, каб не ўмова плаціць за ўсё па сабекошту, калі чалавек тут не прапісаны. Многія і на зіму заставаліся б, а так, як кажуць, дарагое задавальненне атрымліваецца. Ды і тыя самыя соткі пасадзіць, параўнайце, што мясцовым пенсіянерам, а што гарадскім...
Мы выходзім са двара, і Ганна Іванаўна з Паўлам Іванавічам вядуць мяне на экскурсію па Красніках.
- Вось тут, дзе цяпер расце кукуруза, гадоў 5 назад стаяў велічны будынак, вымураваны з каменю, вышынёй з трохпавярховы дом, - Ганна Іванаўна не хавае ўзрушэння. – Гэта была панская стадола, потым - склад, 1861 года пабудовы. Сцены таўшчынёй да 90 см, каменьчык да каменьчыка падабраны. А потым што, прыгналі экскаватар вялізны, вырылі катлаван і ссунулі туды гэту пабудову царскіх часоў. Як яны тут руйнавалі ўсё, дык я прасіла: “Пакіньце хоць кавалачак майго дзяцінства, што вы робіце?”
- Бачыце, вось гэта была кузня, яшчэ пры нас, - Павел Іванавіч працягвае экскурсію і паказвае на рэшткі захаваных каменных сцен. – 1840 год пабудовы выбіты на камені. Кузню таксама спрабавалі бурыць Амкадорам, хлопец даўбаў-даўбаў, але потым плюнуў і паехаў. Гэта вось склад саўгасны, а раней людзі тут жылі. А вось тут канюшня была, таксама ёсць памятны камень – 1812 год. Тут быў яшчэ дом 6-кватэрны савецкай пабудовы, закапалі і яго ўжо. А вось гэта быў хлеў, як казалі старажылы, дзе ў панскіх парабкаў стаялі каровы. Сюды экскурсіі можна было б вазіць, толькі паглядзіце, якая кладка! Гэтыя пабудовы толькі таму і захаваліся, што на тэрыторыі нашага двара знаходзяцца, а так бы і іх даўно зраўнялі б з зямлёй. Напэўна, такія будынкі гаспадарцы складана ўтрымліваць, але ж гэта наша гісторыя, наша спадчына. Што пасля нас застанецца? Што будзем паказваць сваім унукам і праўнукам? Кукурузу вось гэтую?.. Ва ўсім свеце такія гістарычныя будынкі берагуць да апошняга каменьчыка, а ў нас бяздумна зруйнавалі ўсё…
Мы праходзім каля поля, дзе пасуцца авечкі, іх гаспадары купілі ў гэтым годзе.
- А яшчэ ў нас куры, індыкі, качкі, агарод свой садзім, працы хапае, - Ганна Іванаўна спыняецца на хвілінку. – Хоць людзей у вёсцы больш няма, затое спакойна тут у нас, а ў цяперашні час падумаеш яшчэ, з кім лепш жыць: з людзьмі ці з жывёламі. Усё ж гэта наша радзіма, мы прывыклі да гэтых месцаў, таму няма ніякага жадання ехаць у горад. І пакуль мы жывыя, і Краснікі будуць жыць…
Я пакідала Краснікі з цяжкім пачуццём: такое бывае, калі сутыкаешся з тым, што магло б быць гонарам нашых месцаў, а стала незваротнай стратай. Разбурыць і знішчыць гістарычную спадчыну лёгка, а вярнуць ужо немагчыма. На жаль…
Ірына МІКЛАШ,
фота аўтара
[DETAIL_TEXT_TYPE] => html
[~DETAIL_TEXT_TYPE] => html
[PREVIEW_TEXT] => Вандроўка ў глыбінку. Краснікі
[~PREVIEW_TEXT] => Вандроўка ў глыбінку. Краснікі
[PREVIEW_TEXT_TYPE] => html
[~PREVIEW_TEXT_TYPE] => html
[DETAIL_PICTURE] =>
[~DETAIL_PICTURE] =>
[TIMESTAMP_X] => 09.04.2025 18:11:11
[~TIMESTAMP_X] => 09.04.2025 18:11:11
[ACTIVE_FROM_X] => 2017-09-29 00:00:00
[~ACTIVE_FROM_X] => 2017-09-29 00:00:00
[ACTIVE_FROM] => 29.09.2017
[~ACTIVE_FROM] => 29.09.2017
[LIST_PAGE_URL] => /news/
[~LIST_PAGE_URL] => /news/
[DETAIL_PAGE_URL] => /news/obshchestvo/%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D1%9E%D0%BA%D0%B0-%D1%9E-%D0%B3%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%96%D0%BD%D0%BA%D1%83-%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%BD%D1%96%D0%BA%D1%96/
[~DETAIL_PAGE_URL] => /news/obshchestvo/%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D1%9E%D0%BA%D0%B0-%D1%9E-%D0%B3%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%96%D0%BD%D0%BA%D1%83-%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%BD%D1%96%D0%BA%D1%96/
[LANG_DIR] => /
[~LANG_DIR] => /
[CODE] => вандроўка-ў-глыбінку-краснікі
[~CODE] => вандроўка-ў-глыбінку-краснікі
[EXTERNAL_ID] => 16904
[~EXTERNAL_ID] => 16904
[IBLOCK_TYPE_ID] => news
[~IBLOCK_TYPE_ID] => news
[IBLOCK_CODE] => corporate_news_s1
[~IBLOCK_CODE] => corporate_news_s1
[IBLOCK_EXTERNAL_ID] =>
[~IBLOCK_EXTERNAL_ID] =>
[LID] => s1
[~LID] => s1
[NAV_RESULT] =>
[NAV_CACHED_DATA] =>
[DISPLAY_ACTIVE_FROM] => 29.09.2017
[IPROPERTY_VALUES] => Array
(
[SECTION_META_TITLE] => Вандроўка ў глыбінку. Краснікі
[SECTION_META_KEYWORDS] => Новости
[SECTION_META_DESCRIPTION] =>
[SECTION_PAGE_TITLE] => Вандроўка ў глыбінку. Краснікі
[ELEMENT_META_TITLE] => Вандроўка ў глыбінку. Краснікі
[ELEMENT_META_KEYWORDS] => Общество
[ELEMENT_META_DESCRIPTION] => А вы ведалі, што раней у Красніках быў касцёл, крухмальны завод і клуб? Цяпер, калі пройдзеш па гэтай вёсачцы, што знаходзіцца ў Алекшыцкім сельсавеце, пра гэта зусім не скажаш Краснікі нават і вёскай назваць ужо складана: тут застаўся адзін жылы дом, у якім жыве 93-гадовая Таццяна Аляксееўна Рыжко.
[ELEMENT_PAGE_TITLE] => Вандроўка ў глыбінку. Краснікі
)
[FIELDS] => Array
(
[TAGS] =>
)
[PROPERTIES] => Array
(
[VIDEO] => Array
(
[ID] => 4
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Видео
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => VIDEO
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => F
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] => mpg, avi, wmv, mpeg, mpe, flv, mp4
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Видео
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[DONT_SHOW] => Array
(
[ID] => 6
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Не отображать в верхней карусели на главной
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => DONT_SHOW
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => C
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[VALUE_ENUM_ID] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Не отображать в верхней карусели на главной
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[AUTHOR] => Array
(
[ID] => 7
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Автор
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => AUTHOR
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => S
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Автор
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[WATERMARKER] => Array
(
[ID] => 8
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Водяной знак
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => WATERMARKER
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => F
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] => jpg, gif, bmp, png, jpeg, webp
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Водяной знак
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[WATERMARKER_PREV] => Array
(
[ID] => 9
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Водяной знак в превью
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => WATERMARKER_PREV
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => F
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] => jpg, gif, bmp, png, jpeg, webp
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Водяной знак в превью
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[DONT_SHOW_LIST] => Array
(
[ID] => 11
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Не отображать в карусели с разделами на главной
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => DONT_SHOW_LIST
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => C
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[VALUE_ENUM_ID] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Не отображать в карусели с разделами на главной
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[MAIN_SECTION] => Array
(
[ID] => 12
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Главный раздел
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => MAIN_SECTION
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[VALUE_ENUM_ID] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Главный раздел
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[PHOTOGRAPHER] => Array
(
[ID] => 13
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Фотограф
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => PHOTOGRAPHER
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => S
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Фотограф
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[NASHE_VIDEO] => Array
(
[ID] => 14
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Наше видео
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => NASHE_VIDEO
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => S
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] => video
[USER_TYPE_SETTINGS] => Array
(
[BUFFER_LENGTH] => 10
[CONTROLBAR] => bottom
[AUTOSTART] => N
[VOLUME] => 90
[SKIN] =>
[FLASHVARS] =>
[WMODE_FLV] => transparent
[BGCOLOR] => FFFFFF
[COLOR] => 000000
[OVER_COLOR] => 000000
[SCREEN_COLOR] => 000000
[SILVERVARS] =>
[WMODE_WMV] => windowless
[WIDTH] => 400
[HEIGHT] => 300
)
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Наше видео
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[YOUTUBE_VIDEO] => Array
(
[ID] => 15
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Наше видео ютуб
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => YOUTUBE_VIDEO
[DEFAULT_VALUE] => https://www.youtube.com/embed/
[PROPERTY_TYPE] => S
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Наше видео ютуб
[~DEFAULT_VALUE] => https://www.youtube.com/embed/
)
[YES_WATERMARK] => Array
(
[ID] => 17
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Выводить водяной знак
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => YES_WATERMARK
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => C
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[VALUE_ENUM_ID] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Выводить водяной знак
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[YES_WATERMARK_PREV] => Array
(
[ID] => 18
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Выводить водяной знак превью
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => YES_WATERMARK_PREV
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => C
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[VALUE_ENUM_ID] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Выводить водяной знак превью
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[DETAIL_PICTERS_NEW] => Array
(
[ID] => 19
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Детальная картинка
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => DETAIL_PICTERS_NEW
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => F
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] => jpg, gif, bmp, png, jpeg, webp
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Детальная картинка
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
)
[DISPLAY_PROPERTIES] => Array
(
)
[IBLOCK] => Array
(
[ID] => 1
[~ID] => 1
[TIMESTAMP_X] => 05.09.2026 23:21:37
[~TIMESTAMP_X] => 05.09.2026 23:21:37
[IBLOCK_TYPE_ID] => news
[~IBLOCK_TYPE_ID] => news
[LID] => s1
[~LID] => s1
[CODE] => corporate_news_s1
[~CODE] => corporate_news_s1
[API_CODE] =>
[~API_CODE] =>
[REST_ON] => N
[~REST_ON] => N
[NAME] => Новости
[~NAME] => Новости
[ACTIVE] => Y
[~ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[~SORT] => 500
[LIST_PAGE_URL] => /news/
[~LIST_PAGE_URL] => /news/
[DETAIL_PAGE_URL] => #SITE_DIR#/news/#SECTION_CODE_PATH#/#ELEMENT_CODE#/
[~DETAIL_PAGE_URL] => #SITE_DIR#/news/#SECTION_CODE_PATH#/#ELEMENT_CODE#/
[SECTION_PAGE_URL] => #SITE_DIR#/news/#SECTION_CODE_PATH#/
[~SECTION_PAGE_URL] => #SITE_DIR#/news/#SECTION_CODE_PATH#/
[CANONICAL_PAGE_URL] => https://beresta.by/news/corporate_news_s1/
[~CANONICAL_PAGE_URL] => https://beresta.by/news/corporate_news_s1/
[PICTURE] =>
[~PICTURE] =>
[DESCRIPTION] =>
[~DESCRIPTION] =>
[DESCRIPTION_TYPE] => text
[~DESCRIPTION_TYPE] => text
[RSS_TTL] => 24
[~RSS_TTL] => 24
[RSS_ACTIVE] => Y
[~RSS_ACTIVE] => Y
[RSS_FILE_ACTIVE] => N
[~RSS_FILE_ACTIVE] => N
[RSS_FILE_LIMIT] =>
[~RSS_FILE_LIMIT] =>
[RSS_FILE_DAYS] =>
[~RSS_FILE_DAYS] =>
[RSS_YANDEX_ACTIVE] => N
[~RSS_YANDEX_ACTIVE] => N
[XML_ID] =>
[~XML_ID] =>
[TMP_ID] => 06c8f2cf310019e0e1a4aba1d7054c32
[~TMP_ID] => 06c8f2cf310019e0e1a4aba1d7054c32
[INDEX_ELEMENT] => Y
[~INDEX_ELEMENT] => Y
[INDEX_SECTION] => Y
[~INDEX_SECTION] => Y
[WORKFLOW] => N
[~WORKFLOW] => N
[BIZPROC] => N
[~BIZPROC] => N
[SECTION_CHOOSER] => L
[~SECTION_CHOOSER] => L
[LIST_MODE] =>
[~LIST_MODE] =>
[RIGHTS_MODE] => S
[~RIGHTS_MODE] => S
[SECTION_PROPERTY] => N
[~SECTION_PROPERTY] => N
[PROPERTY_INDEX] => N
[~PROPERTY_INDEX] => N
[VERSION] => 1
[~VERSION] => 1
[LAST_CONV_ELEMENT] => 0
[~LAST_CONV_ELEMENT] => 0
[SOCNET_GROUP_ID] =>
[~SOCNET_GROUP_ID] =>
[EDIT_FILE_BEFORE] =>
[~EDIT_FILE_BEFORE] =>
[EDIT_FILE_AFTER] =>
[~EDIT_FILE_AFTER] =>
[SECTIONS_NAME] => Разделы
[~SECTIONS_NAME] => Разделы
[SECTION_NAME] => Раздел
[~SECTION_NAME] => Раздел
[ELEMENTS_NAME] => Элементы
[~ELEMENTS_NAME] => Элементы
[ELEMENT_NAME] => Элемент
[~ELEMENT_NAME] => Элемент
[FULLTEXT_INDEX] => N
[~FULLTEXT_INDEX] => N
[EXTERNAL_ID] =>
[~EXTERNAL_ID] =>
[LANG_DIR] => /
[~LANG_DIR] => /
[SERVER_NAME] => beresta.by
[~SERVER_NAME] => beresta.by
)
[SECTION] => Array
(
[PATH] => Array
(
[0] => Array
(
[ID] => 10
[~ID] => 10
[CODE] => obshchestvo
[~CODE] => obshchestvo
[XML_ID] =>
[~XML_ID] =>
[EXTERNAL_ID] =>
[~EXTERNAL_ID] =>
[IBLOCK_ID] => 1
[~IBLOCK_ID] => 1
[IBLOCK_SECTION_ID] =>
[~IBLOCK_SECTION_ID] =>
[SORT] => 500
[~SORT] => 500
[NAME] => Общество
[~NAME] => Общество
[ACTIVE] => Y
[~ACTIVE] => Y
[DEPTH_LEVEL] => 1
[~DEPTH_LEVEL] => 1
[SECTION_PAGE_URL] => /news/obshchestvo/
[~SECTION_PAGE_URL] => /news/obshchestvo/
[IBLOCK_TYPE_ID] => news
[~IBLOCK_TYPE_ID] => news
[IBLOCK_CODE] => corporate_news_s1
[~IBLOCK_CODE] => corporate_news_s1
[IBLOCK_EXTERNAL_ID] =>
[~IBLOCK_EXTERNAL_ID] =>
[GLOBAL_ACTIVE] => Y
[~GLOBAL_ACTIVE] => Y
[IPROPERTY_VALUES] => Array
(
[SECTION_META_TITLE] => Общество
[SECTION_META_KEYWORDS] => Новости
[SECTION_META_DESCRIPTION] =>
[SECTION_PAGE_TITLE] => Общество
[ELEMENT_META_TITLE] => Общество
[ELEMENT_META_KEYWORDS] => Новости
[ELEMENT_META_DESCRIPTION] => .
[ELEMENT_PAGE_TITLE] => Общество
)
)
)
)
[SECTION_URL] => /news/obshchestvo/
[META_TAGS] => Array
(
[TITLE] => Вандроўка ў глыбінку. Краснікі
[BROWSER_TITLE] => Вандроўка ў глыбінку. Краснікі
[KEYWORDS] => Общество
[DESCRIPTION] => А вы ведалі, што раней у Красніках быў касцёл, крухмальны завод і клуб? Цяпер, калі пройдзеш па гэтай вёсачцы, што знаходзіцца ў Алекшыцкім сельсавеце, пра гэта зусім не скажаш Краснікі нават і вёскай назваць ужо складана: тут застаўся адзін жылы дом, у якім жыве 93-гадовая Таццяна Аляксееўна Рыжко.
)
)
29.09.2017
Вандроўка ў глыбінку. Краснікі

А вы ведалі, што раней у Красніках быў касцёл, крухмальны завод і клуб? Цяпер, калі пройдзеш па гэтай вёсачцы, што знаходзіцца ў Алекшыцкім сельсавеце, пра гэта зусім не скажаш. Краснікі нават і вёскай назваць ужо складана: тут застаўся адзін жылы дом, у якім жыве 93-гадовая Таццяна Аляксееўна Рыжко.
- Праўда, у сельсавеце я запісана 1926 годам нараджэння, - удакладняе бабуля, - але на самай справе нарадзілася на два гады раней, проста запісалі мяне маладзейшай, каб у вайну немцы ў Германію не вывезлі.
Мы сядзім з Таццянай Аляксееўнай у двары дома на лавачцы, мая субяседніца ахвотна згадзілася расказаць пра сваё жыццё-быццё і лёс сваёй вёскі. Нягледзячы на даволі паважаны ўзрост, памяць яе не падводзіць, бабуля нават успомніла на памяць верш, які калісьці вывучыла ў дзяцінстве.

- У Красніках я жыву дзесьці з 1950 года, - пачынае свой аповед Таццяна Аляксееўна, - пераехалі сюды з мужам, калі калгас арганізаваўся. Сямей трыццаць жыло тады ў вёсцы. А нарадзілася яна ў Рымуцеўцах, і муж, Іван Аляксандравіч, таксама адтуль быў родам.
Як пачалася вайна, Таццяне Аляксееўне было 17 гадоў, яна добра памятае тыя часы да драбніц.
- У першыя дні вайны над вёскай з’явіліся самалёты, - вяртаецца ўспамінамі ў ваенную пару бабуля, - а непадалёк ад нас быў савецкі аэрадром, таму гэта асабліва нікога не здзівіла, думалі, што манеўры якія. Але потым, як прыляцеў самалёт і стаў бамбіць сяло, зразумелі, што гэта зусім не манеўры. Чатыры бомбы скінуў на вёску, дык са 150 хат, што былі тады ў вёсцы, засталося хіба з 10. Усё згарэла, толькі каміны стаялі. Людзі паўцякалі, хаваліся ў зямлянках, па сваяках жылі, хлявы пад хаты прыстасоўвалі ды патроху адбудоўваліся.
А немцы як прыйшлі, дык пачалі вывозіць моладзь у Германію, хапалі проста на двары. Я неяк са старэйшай сястрой пайшла на вяселле да суседа, дык немцы прама туды наляцелі. Дарэчы, вяселляў тады шмат рабілі, бо жанатых не бралі ў Германію. Дык вось, сястра з сенцаў выскачыла і пабегла да хаты цёткі нашай, там пад коўдрай на ложку схавалася, а цётка мокрую анучу ёй на лоб прылажыла і вядро ля ложка паставіла. Немец увайшоў і пытае пра дзяўчыну, а яна адказвае: “Паночку, у яе тыф”. Тады немец адразу выскачыў з хаты, надта ж яны тыфу баяліся. А я з яшчэ адной сяброўкай таксама выбегла з хаты, ну і немцы за намі следам кінуліся. Мы ў нейкі хлеў заскочылі, ды ў саломе на гарышчы схаваліся.
Адзін немец вілы ўзяў ды пачаў імі па саломе пароць і крычаў: “Вылазь, бо праб’ю!” Мы ўсё ніжэй у салому закапваліся, аж пакуль праз дзірку ў столі не выпалі ў самыя рукі немцаў, што ўнізе стаялі. Яны нас на сані і павезлі ў Масаляны, там у старой школе быў зборны нямецкі пункт, цэлая школа моладзі ўжо назбірана, у адным класе хлопцы былі, у другім – дзяўчаты. Я да вечара пасядзела, потым накінула кажушок на плечы, падышла да немца і кажу: “Паночку, мне на двор трэба”. Ён кажа: “Ну ідзі, толькі хутка”. А я як выскачыла з будынку, дык з усіх ног кінулася бегчы. Бягу і думаю: “Вось зараз куля ў мяне трапіць, зараз страляць пачнуць”. Але, праўда, ніхто за мною не пабег. У Масалянах пераначавала ў знаёмых, а раніцай у Рымуцеўцы пайшла. Іду, а насустрач мне тата едзе канём. Ён кажа: “Ты ўцякла, а маці злавілі”. Я плачу, кажу, што пайду назад, бо маці ў Германію забяруць, але бацька не пусціў, сказаў, што не забяруць, яна ўжо для іх старая, патрымаюць і адпусцяць. Так і выйшла. Бо маці, як даведалася, што немцы мяне злавілі, вечарам прынесла мне паесці. Ды толькі мяне там ужо не аказалася, а немец вырашыў: няма дачкі – ёсць маці, і пакінуў яе за мяне, каб лічба тых, каго збіраліся вывезці, у яго сышлася. Але, на шчасце, раніцай яго змяніў іншы немец, які не ведаў пра мае ўцёкі, і кажа маці: “Чаго ты тут сядзіш? Дачка ўжо паела? Дык ідзі ўжо адсюль”.
Ой, хіба ўсё раскажаш, што было…
- Дарма Вы з мамай размову пра вайну пачалі, - далучаецца да нас дачка Таццяны Аляксееўны, - яна можа да вечара пра гэта расказваць.
Ганна Іванаўна ўжо на пенсіі і некалькі гадоў практычна жыве ў Красніках, даглядае маці разам з братам Паўлам. Яна нарадзілася тут, закончыла ў свой час адзінаццацігодку ў Масалянах, потым Навагрудскі гандлёва-эканамічны тэхнікум, 30 гадоў адпрацавала тавараведам у магазіне ў Гродне, а як пайшла на заслужаны адпачынак, можна сказаць, што вярнулася ў свае родныя мясціны.
- У Гродна цяпер езджу, як у госці, - усміхаецца жанчына, - хоць там кватэра, муж, дзеці, праўда, яны ўжо дарослыя. Многа гадоў жыве пры маці і яе брат Павел Іванавіч, ён таксама ўжо амаль дзесяць гадоў як на пенсіі.
- Усе мае дзеці вывучаныя, - з гонарам кажа Таццяна Аляксееўна, - Паша вось закончыў вучылішча хімікаў у Гродне, потым хіміка-тэхналагічны тэхнікум, а затым яшчэ і Белгарадскі інстытут. Яшчэ адна дачка, Валя, атрымала дыплом Мінскага політэхнічнага інстытута. А я сама ў школу зусім не хадзіла, так атрымалася, што з майго года нікога ў школу за польскім часам не выклікалі. Хоць дзве мае старэйшыя сястры і малодшы брат па некалькі класаў польскай школы закончылі. Я ж не вучылася, але чытаць-пісаць умею. Спачатку трохі пры сёстрах навучылася, а потым, калі ўжо свае дзеці ў школу пайшлі, дык з імі разам і вучылася.
Замуж Таццяна Аляксееўна вый-шла ў 1948 годзе за аднавяскоўца. На два гады старэйшы Іван быў вывезены ў Германію, пасля вызвалення яго забралі на фронт, паспеў яшчэ і паваяваць трохі, а потым вярнуўся ў родную вёску. Як пачалі арганізоўвацца калгасы, старэйшыя людзі вельмі іх баяліся, бо ўсё жыццё жылі і працавалі толькі на сваёй зямлі. А маладыя былі больш смелыя, вось і Таццяна Аляксееўна з мужам уступілі ў калгас і пераехалі ў Краснікі, дзе ім выдзелілі пакой у былым панскім доме. Маленькі пакойчык, можа квадратаў дзевяць, там і елі, і спалі. У 1958 годзе яны з дзецьмі засяліліся ў гэты дом на чатыры сям’і, дзе цяпер жыве Таццяна Аляксееўна.
- Муж вазіў малако з кароўніка, а я з дзецьмі дома была. Падгадавала дзяцей, пайшла працаваць на палявыя, а потым – на ферму. Саўгаснае поле жанчыны сярпамі жалі, а дзеці снапы ў дзясяткі ставілі. Бульбу за плугам выбіралі, салому скірдаваць хадзілі і буракі палолі, церабілі. Чаго толькі не рабілі. Тут, у Красніках, з мужам удваіх на цялятніку працавалі, гадоў 20, пакуль Іван не памёр раптоўна ў 1981 годзе, толькі 58 гадоў яму было.
Ад таго часу Таццяна Аляксееўна жыве адна, сама цягнула дом і гаспадарку.
- Можа, я таму і жыву доўга, што ўсё жыццё працавала, - жартуе бабуля, - ужо пад 80 гадоў мела, а карову трымала, па 5-6 свіней. Цяпер, вядома, здароўе ўжо зусім не тое, ногі не баляць, а чамусьці ісці зусім не хочуць. Бывае, ляжу, устаць не магу, але падумаю, што трэба ісці жывіну карміць, і ўстаю паціхеньку, потым неяк расходзішся і цюпаеш патроху. Каб не рабіла, то пэўна ўжо даўно памерла б ці ляжачай была б. За зіму гэту звязала 20 пар шкарпэтак, думаю, будуць Пашы ў боты, як памру…
Я цікаўлюся ў гаспадароў дома, якімі памятаюць яны ранейшыя Краснікі.
- Старажылы гаварылі, што раней тут быў панскі двор, - расказвае Павел Іванавіч. – Сам маёнтак знаходзіўся ў Масалянах, а тут жыў упраўляючы маёнткам. Я яшчэ сам памятаю той высокі дом з вінтавой лесвіцай. Ну і шмат гаспадарчых прыбудоў было пры двары. Тут побач, літаральна за нашым хлявом быў крухмальны завод, яшчэ і цяпер там ямы-чаны засталіся. Уявіце, усё выкладзена каменем і зацэментавана, да гэтага часу той цэмент добра трымае. Там і рэшткі сцен яшчэ стаяць, толькі зарасло ўсё каля іх. А яшчэ да нядаўняга часу тут тры вялізных будынкі з каменю стаяла: склад, сенасховішча і цялятнік. Толькі няма іх ужо, разбурылі і закапалі.
- Касцёл быў тут, калі трохі далей прайсці, - паказвае рукой у бок Таццяна Аляксееўна. – Усю вайну прастаяў некрануты, немцы яго не рушылі, а ў савецкія часы зруйнавалі, калі з Богам змагаліся. Я была ў тым касцёле. Там, як ідзеш на клірас, пакойчык невялікі, а ў ім быў склеп. Дык я там сваімі вачыма бачыла труну, у якім ляжаў памерлы чалавек, парэшткі якога былі амаль не кранутыя часам. Рукі зложаныя на грудзях, толькі валасы апаўшыя каля галавы і там, дзе вочы і нос - ямы.
А яшчэ клуб у свой час тут быў, у 60-х гадах кіно паказвалі.
- А цяпер паглядзіце, што засталося, - з горыччу у голасе гаворыць Ганна Іванаўна. – Краснікі толькі на нас і трымаюцца яшчэ.
- Што ж зрабіць, каб не ўміралі вёскі? - цікаўлюся, што яна думае на гэты конт.
- Я думаю, што перш за ўсё не трэба дзяліць людзей на вёсцы на сваіх і чужых, - адказвае жанчына. – Мы тут выраслі, тут наша радзіма, мы даглядаем тут бацькоў. Але калі іх не стане, мы будзем тут чужымі, дачнікамі. Калі ты не прапісаны ў вёсцы, трэба ў некалькі разоў даражэй плаціць за газ, электрычнасць. Але ж калі мы тут, то ў горадзе гэтымі паслугамі не карыстаемся. Вядома, можна сказаць: прапісвайцеся тут. Але як мне выпісвацца з гарадской кватэры, калі я там адна прапісана? Я ведаю многіх пенсіянераў, якія б ахвотна з горада пераехалі ў вёску, каб не ўмова плаціць за ўсё па сабекошту, калі чалавек тут не прапісаны. Многія і на зіму заставаліся б, а так, як кажуць, дарагое задавальненне атрымліваецца. Ды і тыя самыя соткі пасадзіць, параўнайце, што мясцовым пенсіянерам, а што гарадскім...
Мы выходзім са двара, і Ганна Іванаўна з Паўлам Іванавічам вядуць мяне на экскурсію па Красніках.
- Вось тут, дзе цяпер расце кукуруза, гадоў 5 назад стаяў велічны будынак, вымураваны з каменю, вышынёй з трохпавярховы дом, - Ганна Іванаўна не хавае ўзрушэння. – Гэта была панская стадола, потым - склад, 1861 года пабудовы. Сцены таўшчынёй да 90 см, каменьчык да каменьчыка падабраны. А потым што, прыгналі экскаватар вялізны, вырылі катлаван і ссунулі туды гэту пабудову царскіх часоў. Як яны тут руйнавалі ўсё, дык я прасіла: “Пакіньце хоць кавалачак майго дзяцінства, што вы робіце?”
- Бачыце, вось гэта была кузня, яшчэ пры нас, - Павел Іванавіч працягвае экскурсію і паказвае на рэшткі захаваных каменных сцен. – 1840 год пабудовы выбіты на камені. Кузню таксама спрабавалі бурыць Амкадорам, хлопец даўбаў-даўбаў, але потым плюнуў і паехаў. Гэта вось склад саўгасны, а раней людзі тут жылі. А вось тут канюшня была, таксама ёсць памятны камень – 1812 год. Тут быў яшчэ дом 6-кватэрны савецкай пабудовы, закапалі і яго ўжо. А вось гэта быў хлеў, як казалі старажылы, дзе ў панскіх парабкаў стаялі каровы. Сюды экскурсіі можна было б вазіць, толькі паглядзіце, якая кладка! Гэтыя пабудовы толькі таму і захаваліся, што на тэрыторыі нашага двара знаходзяцца, а так бы і іх даўно зраўнялі б з зямлёй. Напэўна, такія будынкі гаспадарцы складана ўтрымліваць, але ж гэта наша гісторыя, наша спадчына. Што пасля нас застанецца? Што будзем паказваць сваім унукам і праўнукам? Кукурузу вось гэтую?.. Ва ўсім свеце такія гістарычныя будынкі берагуць да апошняга каменьчыка, а ў нас бяздумна зруйнавалі ўсё…
Мы праходзім каля поля, дзе пасуцца авечкі, іх гаспадары купілі ў гэтым годзе.
- А яшчэ ў нас куры, індыкі, качкі, агарод свой садзім, працы хапае, - Ганна Іванаўна спыняецца на хвілінку. – Хоць людзей у вёсцы больш няма, затое спакойна тут у нас, а ў цяперашні час падумаеш яшчэ, з кім лепш жыць: з людзьмі ці з жывёламі. Усё ж гэта наша радзіма, мы прывыклі да гэтых месцаў, таму няма ніякага жадання ехаць у горад. І пакуль мы жывыя, і Краснікі будуць жыць…
Я пакідала Краснікі з цяжкім пачуццём: такое бывае, калі сутыкаешся з тым, што магло б быць гонарам нашых месцаў, а стала незваротнай стратай. Разбурыць і знішчыць гістарычную спадчыну лёгка, а вярнуць ужо немагчыма. На жаль…
Ірына МІКЛАШ,
фота аўтара