Array
(
[TAGS] =>
[~TAGS] =>
[ID] => 16915
[~ID] => 16915
[NAME] => Роздум каля масалянскай брамы
[~NAME] => Роздум каля масалянскай брамы
[IBLOCK_ID] => 1
[~IBLOCK_ID] => 1
[IBLOCK_SECTION_ID] => 4
[~IBLOCK_SECTION_ID] => 4
[DETAIL_TEXT] => 
Хіба можа не радаваць будаўніцтва на вёсцы! Жыхароў Масалян цешыць рэканструкцыя старых дамоў на цэнтральнай алеі. Яны, пабудаваныя ў 60-я гады без аніякіх выгод, былі прытулкам для 6 сямей. Цяпер жа, адрамантаваныя, з падведзеным прыродным газам, з усімі выгодамі, грунтоўна ўцепленыя, з густам пафарбаваныя, яны падзелены на дзве сучасныя цудоўныя кватэры і амаль ўжо чакаюць сваіх навасёлаў. За імі нанова пабудаваны прыемныя для вока гаспадарчыя пабудовы, перад імі – добраўпарадкаваная тэрыторыя з вымашчанымі пліткай сцежкамі. Уезд у Масаляны набывае святочны, урачысты выгляд.
Шкада толькі, што з цягам часу ўсё менш і менш застаецца пабудоў, якія стваралі гістарычную спадчыну нашага населенага пункта. Змяніўся выгляд брамы, што вядзе да сядзібна-паркавага комплексу, дзе размешчана адміністрацыя РУСП “Масаляны”. Няма ўжо і старожкі, пабудаванай у незвычайным для Гродзеншчыны закапанскім стылі, што некалі была ля гэтай брамы, афіцыны, пабудаванай у вялікапольскім стылі, што стаяла на беразе возера. Няўмольны час знішчыў і аранжарэю, і домік рыбака, непазнавальна змяніў знешні выгляд самога палаца, капліцы за возерам, неўпрыкмет знікаюць і пабудовы былога фальварка. Асабліва шкада прыгажэнных пабудоў з бутавага каменю, годных пэндзля таленавітага мастака! Як мяняюцца іх адценні ў залежнасці ад асвятлення! Якая гульня тонаў і паўтонаў! Сэрца пяе!
З усёй мінулай раскошы засталіся толькі бакавыя крылы палаца, пабудаванага па індывідуальным праекце гродзенскага архітэктара Градзецкага ў стылі класіцызму з моднымі тады рамантычнымі элементамі неаготыкі, ды двухпавярховы флігель у двары, што служыў кухняй ды жыллём для дваровай прыслугі. Флігель гэты, дарэчы, таксама ўяўляе сабой архітэктурную каштоўнасць. Усё больш паглынаецца балотам парк, па класічных канонах спланаваны і пасаджаны амаль два стагоддзі назад, рамантычную нотку якому надалі выспа і жывапісны ставок, выкапаны няздольнымі да земляробства палоннымі туркамі летам 1878 года. Лішняя сырасць бязлітасна скарачае адпушчаны прыродай век паркавых насаджэнняў.
Створаны сёстрамі Біспінг з вялікім размахам і мастацкім густам амаль два стагоддзі назад, сядзібна-паркавы комплекс у Масалянах быў задуманы як цэнтр Масалянскай ардынацыі, праіснаваўшай з 1845 па 1939 г. Ардынацыя (па-руску - заповедное имение) – гэта непадзельная і неадчужальная ўласнасць магнацкага роду на нерухомасць. Пасля Рыжскага дагавору на тэрыторыі Заходняй Беларусі існавалі ўсяго 4 ардынацыі: Нясвіжская, Клецкая і Давыд-Гарадоцкая Радзівілаў, Браніцкіх у Росі і Масалянская Біспінгаў, куды першапачаткова ўвайшлі маёнткі Вярэйкі, Траглі, Скраблякі, Верцялішкі, Кузьмічы, Мацейкаўшчына, Скалубава, Паплаўцы, уласна Масаляны з вёскамі, а ўсяго тысяча дзевяцьсот семдзесят сялян мужчынскага полу ці чатырыста дваццаць восем сялянскіх двароў, 5000 гектараў зямлі. Цікава чытаць імператарскі ўказ ад 1 ліпеня 1845 г. аб высачайшым дазваленні Аляксандры Свечынай і Юзэфе Вайчынскай на заснаванне ардынацыі. Акт складзены так, каб наследаваць ардынацыю маглі ўнучатыя пляменнікі мужчынскага полу, а калі ж гэта будзе немагчымым, то наследаваць могуць і нашчадкі па жаночай лініі з абавязковай умовай – каб спачатку прынялі прозвішча Біспінг. На спадкаемцаў ардынацыі накладаліся строгія абавязкі: яны павінны былі палегчыць баршчынныя павіннасці сялян адным жаночым днём у ты-дзень супроць устаноўленага; у лістападзе кожнаму сялянскаму двару павінны былі выдаць па тры рублі серабром для ўплаты казённых падаткаў; пасля смерці заснавальніц - дараваць сялянам усе іх даўгі; унесці 6000 рублёў серабром на рахунак Гродзенскага Прыказа Грамадскага Догляду для выкарыстання працэнтаў з названай сумы на асабліва вострыя патрэбы сялян; пабудаваць і ўфундаваць праваслаўную царкву ў Дзявоцькаўцах; пры Верцялішкаўскай царкве і Вярэйкаўскім касцёле пабудаваць школы для сялянскіх дзяцей і багадзельні на 3 ложкі для сялян і бедных; пабудаваць у Скрабляках дом для навучання сялянскіх хлопчыкаў святаром Мастаўлянскай царквы; у Масалянах і Паплаўцах пабудаваць прытулкі на 4 бедных; таксама штогод адпускаць грошы на ўтрыманне цэркваў і касцёлаў, помнікаў пры іх, школ, прытулкаў; на Каляды і Вялікдзень раздаваць у Вярэйкаўскім касцёле 300 рублёў серабром сялянам, а 19 сакавіка раздаваць у тым жа касцёле па пятнаццаць рублёў серабром кожнаму сапраўды беднаму чалавеку, хто прыбыў на набажэнства з іншых месцаў, плаціць пажыццёвае ўтрыманне былым служачым у памеры паловы жалавання ад Свечынай і цэлага жалавання ад Вайчынскай і т.п.
Лёс усіх ардынацый, як і ардынатаў, трагічны, і Масалянская – не выключэнне. Першы з іх, Аляксандр, зацкаваны пасля 1863 г. за ўдзел у паўстанні, ва ўзросце 26 гадоў скончыў жыццё самагубствам, другі, Ян, ва ўзросце 52 гадоў памёр ад туберкулёзу нежанатым, трэці, Юзаф, моцна хворы на раўматызм, таксама рана сышоў з жыцця, а жонку яго, жыцця - радасную Алену Галынскую, замучылі уласаўцы ў час Варшаўскага паўстання, іх сыноў Казіміра і Яна заўчасна звялі са свету як ворагаў народа. Жонка апошняга, Марыя Замойская, дачка сапраўднай прынцэсы з Габзбургаў, народзіць у Масалянах 13 дзяцей, якія мусяць пасля
1939 г. шукаць паратунак у Еўропе. Усе яны стануць дастойнымі людзьмі, пазней некаторыя пакінуць успаміны пра Масаляны. А сама яна дажыве ў Францыі да 1961 г.
Балюча сёння назіраць заняпад былых маёнткаў. Ці зразумеюць нашы нашчадкі нашы сённяшнія фінансавыя цяжкасці? Каб захаваць памяць пра іх, можа варта было б устанавіць хоць банеры з выявамі мясцовых сядзібных комплексаў і кароткімі звесткамі пра іх, гэта ў значна большай ступені спрыяла б выхаванню цікавасці моладзі да гісторыі свайго краю, гордасці за Айчыну і адказнасці за яе будучыню.
Галіна Румак,
настаўнік Алекшыцкай СШ
[~DETAIL_TEXT] => Хіба можа не радаваць будаўніцтва на вёсцы! Жыхароў Масалян цешыць рэканструкцыя старых дамоў на цэнтральнай алеі. Яны, пабудаваныя ў 60-я гады без аніякіх выгод, былі прытулкам для 6 сямей. Цяпер жа, адрамантаваныя, з падведзеным прыродным газам, з усімі выгодамі, грунтоўна ўцепленыя, з густам пафарбаваныя, яны падзелены на дзве сучасныя цудоўныя кватэры і амаль ўжо чакаюць сваіх навасёлаў. За імі нанова пабудаваны прыемныя для вока гаспадарчыя пабудовы, перад імі – добраўпарадкаваная тэрыторыя з вымашчанымі пліткай сцежкамі. Уезд у Масаляны набывае святочны, урачысты выгляд.
Шкада толькі, што з цягам часу ўсё менш і менш застаецца пабудоў, якія стваралі гістарычную спадчыну нашага населенага пункта. Змяніўся выгляд брамы, што вядзе да сядзібна-паркавага комплексу, дзе размешчана адміністрацыя РУСП “Масаляны”. Няма ўжо і старожкі, пабудаванай у незвычайным для Гродзеншчыны закапанскім стылі, што некалі была ля гэтай брамы, афіцыны, пабудаванай у вялікапольскім стылі, што стаяла на беразе возера. Няўмольны час знішчыў і аранжарэю, і домік рыбака, непазнавальна змяніў знешні выгляд самога палаца, капліцы за возерам, неўпрыкмет знікаюць і пабудовы былога фальварка. Асабліва шкада прыгажэнных пабудоў з бутавага каменю, годных пэндзля таленавітага мастака! Як мяняюцца іх адценні ў залежнасці ад асвятлення! Якая гульня тонаў і паўтонаў! Сэрца пяе!
З усёй мінулай раскошы засталіся толькі бакавыя крылы палаца, пабудаванага па індывідуальным праекце гродзенскага архітэктара Градзецкага ў стылі класіцызму з моднымі тады рамантычнымі элементамі неаготыкі, ды двухпавярховы флігель у двары, што служыў кухняй ды жыллём для дваровай прыслугі. Флігель гэты, дарэчы, таксама ўяўляе сабой архітэктурную каштоўнасць. Усё больш паглынаецца балотам парк, па класічных канонах спланаваны і пасаджаны амаль два стагоддзі назад, рамантычную нотку якому надалі выспа і жывапісны ставок, выкапаны няздольнымі да земляробства палоннымі туркамі летам 1878 года. Лішняя сырасць бязлітасна скарачае адпушчаны прыродай век паркавых насаджэнняў.
Створаны сёстрамі Біспінг з вялікім размахам і мастацкім густам амаль два стагоддзі назад, сядзібна-паркавы комплекс у Масалянах быў задуманы як цэнтр Масалянскай ардынацыі, праіснаваўшай з 1845 па 1939 г. Ардынацыя (па-руску - заповедное имение) – гэта непадзельная і неадчужальная ўласнасць магнацкага роду на нерухомасць. Пасля Рыжскага дагавору на тэрыторыі Заходняй Беларусі існавалі ўсяго 4 ардынацыі: Нясвіжская, Клецкая і Давыд-Гарадоцкая Радзівілаў, Браніцкіх у Росі і Масалянская Біспінгаў, куды першапачаткова ўвайшлі маёнткі Вярэйкі, Траглі, Скраблякі, Верцялішкі, Кузьмічы, Мацейкаўшчына, Скалубава, Паплаўцы, уласна Масаляны з вёскамі, а ўсяго тысяча дзевяцьсот семдзесят сялян мужчынскага полу ці чатырыста дваццаць восем сялянскіх двароў, 5000 гектараў зямлі. Цікава чытаць імператарскі ўказ ад 1 ліпеня 1845 г. аб высачайшым дазваленні Аляксандры Свечынай і Юзэфе Вайчынскай на заснаванне ардынацыі. Акт складзены так, каб наследаваць ардынацыю маглі ўнучатыя пляменнікі мужчынскага полу, а калі ж гэта будзе немагчымым, то наследаваць могуць і нашчадкі па жаночай лініі з абавязковай умовай – каб спачатку прынялі прозвішча Біспінг. На спадкаемцаў ардынацыі накладаліся строгія абавязкі: яны павінны былі палегчыць баршчынныя павіннасці сялян адным жаночым днём у ты-дзень супроць устаноўленага; у лістападзе кожнаму сялянскаму двару павінны былі выдаць па тры рублі серабром для ўплаты казённых падаткаў; пасля смерці заснавальніц - дараваць сялянам усе іх даўгі; унесці 6000 рублёў серабром на рахунак Гродзенскага Прыказа Грамадскага Догляду для выкарыстання працэнтаў з названай сумы на асабліва вострыя патрэбы сялян; пабудаваць і ўфундаваць праваслаўную царкву ў Дзявоцькаўцах; пры Верцялішкаўскай царкве і Вярэйкаўскім касцёле пабудаваць школы для сялянскіх дзяцей і багадзельні на 3 ложкі для сялян і бедных; пабудаваць у Скрабляках дом для навучання сялянскіх хлопчыкаў святаром Мастаўлянскай царквы; у Масалянах і Паплаўцах пабудаваць прытулкі на 4 бедных; таксама штогод адпускаць грошы на ўтрыманне цэркваў і касцёлаў, помнікаў пры іх, школ, прытулкаў; на Каляды і Вялікдзень раздаваць у Вярэйкаўскім касцёле 300 рублёў серабром сялянам, а 19 сакавіка раздаваць у тым жа касцёле па пятнаццаць рублёў серабром кожнаму сапраўды беднаму чалавеку, хто прыбыў на набажэнства з іншых месцаў, плаціць пажыццёвае ўтрыманне былым служачым у памеры паловы жалавання ад Свечынай і цэлага жалавання ад Вайчынскай і т.п.
Лёс усіх ардынацый, як і ардынатаў, трагічны, і Масалянская – не выключэнне. Першы з іх, Аляксандр, зацкаваны пасля 1863 г. за ўдзел у паўстанні, ва ўзросце 26 гадоў скончыў жыццё самагубствам, другі, Ян, ва ўзросце 52 гадоў памёр ад туберкулёзу нежанатым, трэці, Юзаф, моцна хворы на раўматызм, таксама рана сышоў з жыцця, а жонку яго, жыцця - радасную Алену Галынскую, замучылі уласаўцы ў час Варшаўскага паўстання, іх сыноў Казіміра і Яна заўчасна звялі са свету як ворагаў народа. Жонка апошняга, Марыя Замойская, дачка сапраўднай прынцэсы з Габзбургаў, народзіць у Масалянах 13 дзяцей, якія мусяць пасля
1939 г. шукаць паратунак у Еўропе. Усе яны стануць дастойнымі людзьмі, пазней некаторыя пакінуць успаміны пра Масаляны. А сама яна дажыве ў Францыі да 1961 г.
Балюча сёння назіраць заняпад былых маёнткаў. Ці зразумеюць нашы нашчадкі нашы сённяшнія фінансавыя цяжкасці? Каб захаваць памяць пра іх, можа варта было б устанавіць хоць банеры з выявамі мясцовых сядзібных комплексаў і кароткімі звесткамі пра іх, гэта ў значна большай ступені спрыяла б выхаванню цікавасці моладзі да гісторыі свайго краю, гордасці за Айчыну і адказнасці за яе будучыню.
Галіна Румак,
настаўнік Алекшыцкай СШ
[DETAIL_TEXT_TYPE] => html
[~DETAIL_TEXT_TYPE] => html
[PREVIEW_TEXT] => Роздум каля масалянскай брамы
[~PREVIEW_TEXT] => Роздум каля масалянскай брамы
[PREVIEW_TEXT_TYPE] => html
[~PREVIEW_TEXT_TYPE] => html
[DETAIL_PICTURE] => Array
(
[ID] => 33713
[TIMESTAMP_X] => 01.04.2025 16:06:19
[MODULE_ID] => iblock
[HEIGHT] => 683
[WIDTH] => 1024
[FILE_SIZE] => 185218
[CONTENT_TYPE] => image/jpeg
[SUBDIR] => iblock/6e2
[FILE_NAME] => 33ycmjz99wzgwpemg7twm1wmd6t82vdz.jpg
[ORIGINAL_NAME] => 0-55.jpg
[DESCRIPTION] =>
[HANDLER_ID] =>
[EXTERNAL_ID] => 18e11d8311f82fb5540a55df85f40df2
[VERSION_ORIGINAL_ID] =>
[META] =>
[SRC] => /upload/iblock/6e2/33ycmjz99wzgwpemg7twm1wmd6t82vdz.jpg
[UNSAFE_SRC] => /upload/iblock/6e2/33ycmjz99wzgwpemg7twm1wmd6t82vdz.jpg
[SAFE_SRC] => /upload/iblock/6e2/33ycmjz99wzgwpemg7twm1wmd6t82vdz.jpg
[ALT] => Роздум каля масалянскай брамы
[TITLE] => Роздум каля масалянскай брамы
)
[~DETAIL_PICTURE] => 33713
[TIMESTAMP_X] => 09.04.2025 18:11:12
[~TIMESTAMP_X] => 09.04.2025 18:11:12
[ACTIVE_FROM_X] => 2017-09-30 00:00:00
[~ACTIVE_FROM_X] => 2017-09-30 00:00:00
[ACTIVE_FROM] => 30.09.2017
[~ACTIVE_FROM] => 30.09.2017
[LIST_PAGE_URL] => /news/
[~LIST_PAGE_URL] => /news/
[DETAIL_PAGE_URL] => /news/kultura-i-dukhovnost/%D1%80%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D1%83%D0%BC-%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8F-%D0%BC%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%8F%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9-%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B/
[~DETAIL_PAGE_URL] => /news/kultura-i-dukhovnost/%D1%80%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D1%83%D0%BC-%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8F-%D0%BC%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%8F%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9-%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B/
[LANG_DIR] => /
[~LANG_DIR] => /
[CODE] => роздум-каля-масалянскай-брамы
[~CODE] => роздум-каля-масалянскай-брамы
[EXTERNAL_ID] => 16915
[~EXTERNAL_ID] => 16915
[IBLOCK_TYPE_ID] => news
[~IBLOCK_TYPE_ID] => news
[IBLOCK_CODE] => corporate_news_s1
[~IBLOCK_CODE] => corporate_news_s1
[IBLOCK_EXTERNAL_ID] =>
[~IBLOCK_EXTERNAL_ID] =>
[LID] => s1
[~LID] => s1
[NAV_RESULT] =>
[NAV_CACHED_DATA] =>
[DISPLAY_ACTIVE_FROM] => 30.09.2017
[IPROPERTY_VALUES] => Array
(
[SECTION_META_TITLE] => Роздум каля масалянскай брамы
[SECTION_META_KEYWORDS] => Новости
[SECTION_META_DESCRIPTION] =>
[SECTION_PAGE_TITLE] => Роздум каля масалянскай брамы
[ELEMENT_META_TITLE] => Роздум каля масалянскай брамы
[ELEMENT_META_KEYWORDS] => Культура и духовность
[ELEMENT_META_DESCRIPTION] => Хіба можа не радаваць будаўніцтва на вёсцы! Жыхароў Масалян цешыць рэканструкцыя старых дамоў на цэнтральнай алеі Яны, пабудаваныя ў 60-я гады без аніякіх выгод, былі прытулкам для 6 сямей.
[ELEMENT_PAGE_TITLE] => Роздум каля масалянскай брамы
)
[FIELDS] => Array
(
[TAGS] =>
)
[PROPERTIES] => Array
(
[VIDEO] => Array
(
[ID] => 4
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Видео
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => VIDEO
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => F
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] => mpg, avi, wmv, mpeg, mpe, flv, mp4
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Видео
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[DONT_SHOW] => Array
(
[ID] => 6
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Не отображать в верхней карусели на главной
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => DONT_SHOW
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => C
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[VALUE_ENUM_ID] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Не отображать в верхней карусели на главной
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[AUTHOR] => Array
(
[ID] => 7
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Автор
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => AUTHOR
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => S
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Автор
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[WATERMARKER] => Array
(
[ID] => 8
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Водяной знак
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => WATERMARKER
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => F
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] => jpg, gif, bmp, png, jpeg, webp
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Водяной знак
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[WATERMARKER_PREV] => Array
(
[ID] => 9
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Водяной знак в превью
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => WATERMARKER_PREV
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => F
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] => jpg, gif, bmp, png, jpeg, webp
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Водяной знак в превью
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[DONT_SHOW_LIST] => Array
(
[ID] => 11
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Не отображать в карусели с разделами на главной
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => DONT_SHOW_LIST
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => C
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[VALUE_ENUM_ID] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Не отображать в карусели с разделами на главной
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[MAIN_SECTION] => Array
(
[ID] => 12
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Главный раздел
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => MAIN_SECTION
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[VALUE_ENUM_ID] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Главный раздел
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[PHOTOGRAPHER] => Array
(
[ID] => 13
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Фотограф
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => PHOTOGRAPHER
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => S
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Фотограф
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[NASHE_VIDEO] => Array
(
[ID] => 14
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Наше видео
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => NASHE_VIDEO
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => S
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] => video
[USER_TYPE_SETTINGS] => Array
(
[BUFFER_LENGTH] => 10
[CONTROLBAR] => bottom
[AUTOSTART] => N
[VOLUME] => 90
[SKIN] =>
[FLASHVARS] =>
[WMODE_FLV] => transparent
[BGCOLOR] => FFFFFF
[COLOR] => 000000
[OVER_COLOR] => 000000
[SCREEN_COLOR] => 000000
[SILVERVARS] =>
[WMODE_WMV] => windowless
[WIDTH] => 400
[HEIGHT] => 300
)
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Наше видео
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[YOUTUBE_VIDEO] => Array
(
[ID] => 15
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Наше видео ютуб
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => YOUTUBE_VIDEO
[DEFAULT_VALUE] => https://www.youtube.com/embed/
[PROPERTY_TYPE] => S
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Наше видео ютуб
[~DEFAULT_VALUE] => https://www.youtube.com/embed/
)
[YES_WATERMARK] => Array
(
[ID] => 17
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Выводить водяной знак
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => YES_WATERMARK
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => C
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[VALUE_ENUM_ID] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Выводить водяной знак
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[YES_WATERMARK_PREV] => Array
(
[ID] => 18
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Выводить водяной знак превью
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => YES_WATERMARK_PREV
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => C
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[VALUE_ENUM_ID] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Выводить водяной знак превью
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[DETAIL_PICTERS_NEW] => Array
(
[ID] => 19
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Детальная картинка
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => DETAIL_PICTERS_NEW
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => F
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] => jpg, gif, bmp, png, jpeg, webp
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Детальная картинка
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
)
[DISPLAY_PROPERTIES] => Array
(
)
[IBLOCK] => Array
(
[ID] => 1
[~ID] => 1
[TIMESTAMP_X] => 05.09.2026 23:21:37
[~TIMESTAMP_X] => 05.09.2026 23:21:37
[IBLOCK_TYPE_ID] => news
[~IBLOCK_TYPE_ID] => news
[LID] => s1
[~LID] => s1
[CODE] => corporate_news_s1
[~CODE] => corporate_news_s1
[API_CODE] =>
[~API_CODE] =>
[REST_ON] => N
[~REST_ON] => N
[NAME] => Новости
[~NAME] => Новости
[ACTIVE] => Y
[~ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[~SORT] => 500
[LIST_PAGE_URL] => /news/
[~LIST_PAGE_URL] => /news/
[DETAIL_PAGE_URL] => #SITE_DIR#/news/#SECTION_CODE_PATH#/#ELEMENT_CODE#/
[~DETAIL_PAGE_URL] => #SITE_DIR#/news/#SECTION_CODE_PATH#/#ELEMENT_CODE#/
[SECTION_PAGE_URL] => #SITE_DIR#/news/#SECTION_CODE_PATH#/
[~SECTION_PAGE_URL] => #SITE_DIR#/news/#SECTION_CODE_PATH#/
[CANONICAL_PAGE_URL] => https://beresta.by/news/corporate_news_s1/
[~CANONICAL_PAGE_URL] => https://beresta.by/news/corporate_news_s1/
[PICTURE] =>
[~PICTURE] =>
[DESCRIPTION] =>
[~DESCRIPTION] =>
[DESCRIPTION_TYPE] => text
[~DESCRIPTION_TYPE] => text
[RSS_TTL] => 24
[~RSS_TTL] => 24
[RSS_ACTIVE] => Y
[~RSS_ACTIVE] => Y
[RSS_FILE_ACTIVE] => N
[~RSS_FILE_ACTIVE] => N
[RSS_FILE_LIMIT] =>
[~RSS_FILE_LIMIT] =>
[RSS_FILE_DAYS] =>
[~RSS_FILE_DAYS] =>
[RSS_YANDEX_ACTIVE] => N
[~RSS_YANDEX_ACTIVE] => N
[XML_ID] =>
[~XML_ID] =>
[TMP_ID] => c0e792eea55f78fdf2f56a185b80509e
[~TMP_ID] => c0e792eea55f78fdf2f56a185b80509e
[INDEX_ELEMENT] => Y
[~INDEX_ELEMENT] => Y
[INDEX_SECTION] => Y
[~INDEX_SECTION] => Y
[WORKFLOW] => N
[~WORKFLOW] => N
[BIZPROC] => N
[~BIZPROC] => N
[SECTION_CHOOSER] => L
[~SECTION_CHOOSER] => L
[LIST_MODE] =>
[~LIST_MODE] =>
[RIGHTS_MODE] => S
[~RIGHTS_MODE] => S
[SECTION_PROPERTY] => N
[~SECTION_PROPERTY] => N
[PROPERTY_INDEX] => N
[~PROPERTY_INDEX] => N
[VERSION] => 1
[~VERSION] => 1
[LAST_CONV_ELEMENT] => 0
[~LAST_CONV_ELEMENT] => 0
[SOCNET_GROUP_ID] =>
[~SOCNET_GROUP_ID] =>
[EDIT_FILE_BEFORE] =>
[~EDIT_FILE_BEFORE] =>
[EDIT_FILE_AFTER] =>
[~EDIT_FILE_AFTER] =>
[SECTIONS_NAME] => Разделы
[~SECTIONS_NAME] => Разделы
[SECTION_NAME] => Раздел
[~SECTION_NAME] => Раздел
[ELEMENTS_NAME] => Элементы
[~ELEMENTS_NAME] => Элементы
[ELEMENT_NAME] => Элемент
[~ELEMENT_NAME] => Элемент
[FULLTEXT_INDEX] => N
[~FULLTEXT_INDEX] => N
[EXTERNAL_ID] =>
[~EXTERNAL_ID] =>
[LANG_DIR] => /
[~LANG_DIR] => /
[SERVER_NAME] => beresta.by
[~SERVER_NAME] => beresta.by
)
[SECTION] => Array
(
[PATH] => Array
(
[0] => Array
(
[ID] => 4
[~ID] => 4
[CODE] => kultura-i-dukhovnost
[~CODE] => kultura-i-dukhovnost
[XML_ID] =>
[~XML_ID] =>
[EXTERNAL_ID] =>
[~EXTERNAL_ID] =>
[IBLOCK_ID] => 1
[~IBLOCK_ID] => 1
[IBLOCK_SECTION_ID] =>
[~IBLOCK_SECTION_ID] =>
[SORT] => 500
[~SORT] => 500
[NAME] => Культура и духовность
[~NAME] => Культура и духовность
[ACTIVE] => Y
[~ACTIVE] => Y
[DEPTH_LEVEL] => 1
[~DEPTH_LEVEL] => 1
[SECTION_PAGE_URL] => /news/kultura-i-dukhovnost/
[~SECTION_PAGE_URL] => /news/kultura-i-dukhovnost/
[IBLOCK_TYPE_ID] => news
[~IBLOCK_TYPE_ID] => news
[IBLOCK_CODE] => corporate_news_s1
[~IBLOCK_CODE] => corporate_news_s1
[IBLOCK_EXTERNAL_ID] =>
[~IBLOCK_EXTERNAL_ID] =>
[GLOBAL_ACTIVE] => Y
[~GLOBAL_ACTIVE] => Y
[IPROPERTY_VALUES] => Array
(
[SECTION_META_TITLE] => Культура и духовность
[SECTION_META_KEYWORDS] => Новости
[SECTION_META_DESCRIPTION] =>
[SECTION_PAGE_TITLE] => Культура и духовность
[ELEMENT_META_TITLE] => Культура и духовность
[ELEMENT_META_KEYWORDS] => Новости
[ELEMENT_META_DESCRIPTION] => .
[ELEMENT_PAGE_TITLE] => Культура и духовность
)
)
)
)
[SECTION_URL] => /news/kultura-i-dukhovnost/
[META_TAGS] => Array
(
[TITLE] => Роздум каля масалянскай брамы
[BROWSER_TITLE] => Роздум каля масалянскай брамы
[KEYWORDS] => Культура и духовность
[DESCRIPTION] => Хіба можа не радаваць будаўніцтва на вёсцы! Жыхароў Масалян цешыць рэканструкцыя старых дамоў на цэнтральнай алеі Яны, пабудаваныя ў 60-я гады без аніякіх выгод, былі прытулкам для 6 сямей.
)
)
30.09.2017
Роздум каля масалянскай брамы
Хіба можа не радаваць будаўніцтва на вёсцы! Жыхароў Масалян цешыць рэканструкцыя старых дамоў на цэнтральнай алеі. Яны, пабудаваныя ў 60-я гады без аніякіх выгод, былі прытулкам для 6 сямей. Цяпер жа, адрамантаваныя, з падведзеным прыродным газам, з усімі выгодамі, грунтоўна ўцепленыя, з густам пафарбаваныя, яны падзелены на дзве сучасныя цудоўныя кватэры і амаль ўжо чакаюць сваіх навасёлаў. За імі нанова пабудаваны прыемныя для вока гаспадарчыя пабудовы, перад імі – добраўпарадкаваная тэрыторыя з вымашчанымі пліткай сцежкамі. Уезд у Масаляны набывае святочны, урачысты выгляд.
Шкада толькі, што з цягам часу ўсё менш і менш застаецца пабудоў, якія стваралі гістарычную спадчыну нашага населенага пункта. Змяніўся выгляд брамы, што вядзе да сядзібна-паркавага комплексу, дзе размешчана адміністрацыя РУСП “Масаляны”. Няма ўжо і старожкі, пабудаванай у незвычайным для Гродзеншчыны закапанскім стылі, што некалі была ля гэтай брамы, афіцыны, пабудаванай у вялікапольскім стылі, што стаяла на беразе возера. Няўмольны час знішчыў і аранжарэю, і домік рыбака, непазнавальна змяніў знешні выгляд самога палаца, капліцы за возерам, неўпрыкмет знікаюць і пабудовы былога фальварка. Асабліва шкада прыгажэнных пабудоў з бутавага каменю, годных пэндзля таленавітага мастака! Як мяняюцца іх адценні ў залежнасці ад асвятлення! Якая гульня тонаў і паўтонаў! Сэрца пяе!
З усёй мінулай раскошы засталіся толькі бакавыя крылы палаца, пабудаванага па індывідуальным праекце гродзенскага архітэктара Градзецкага ў стылі класіцызму з моднымі тады рамантычнымі элементамі неаготыкі, ды двухпавярховы флігель у двары, што служыў кухняй ды жыллём для дваровай прыслугі. Флігель гэты, дарэчы, таксама ўяўляе сабой архітэктурную каштоўнасць. Усё больш паглынаецца балотам парк, па класічных канонах спланаваны і пасаджаны амаль два стагоддзі назад, рамантычную нотку якому надалі выспа і жывапісны ставок, выкапаны няздольнымі да земляробства палоннымі туркамі летам 1878 года. Лішняя сырасць бязлітасна скарачае адпушчаны прыродай век паркавых насаджэнняў.
Створаны сёстрамі Біспінг з вялікім размахам і мастацкім густам амаль два стагоддзі назад, сядзібна-паркавы комплекс у Масалянах быў задуманы як цэнтр Масалянскай ардынацыі, праіснаваўшай з 1845 па 1939 г. Ардынацыя (па-руску - заповедное имение) – гэта непадзельная і неадчужальная ўласнасць магнацкага роду на нерухомасць. Пасля Рыжскага дагавору на тэрыторыі Заходняй Беларусі існавалі ўсяго 4 ардынацыі: Нясвіжская, Клецкая і Давыд-Гарадоцкая Радзівілаў, Браніцкіх у Росі і Масалянская Біспінгаў, куды першапачаткова ўвайшлі маёнткі Вярэйкі, Траглі, Скраблякі, Верцялішкі, Кузьмічы, Мацейкаўшчына, Скалубава, Паплаўцы, уласна Масаляны з вёскамі, а ўсяго тысяча дзевяцьсот семдзесят сялян мужчынскага полу ці чатырыста дваццаць восем сялянскіх двароў, 5000 гектараў зямлі. Цікава чытаць імператарскі ўказ ад 1 ліпеня 1845 г. аб высачайшым дазваленні Аляксандры Свечынай і Юзэфе Вайчынскай на заснаванне ардынацыі. Акт складзены так, каб наследаваць ардынацыю маглі ўнучатыя пляменнікі мужчынскага полу, а калі ж гэта будзе немагчымым, то наследаваць могуць і нашчадкі па жаночай лініі з абавязковай умовай – каб спачатку прынялі прозвішча Біспінг. На спадкаемцаў ардынацыі накладаліся строгія абавязкі: яны павінны былі палегчыць баршчынныя павіннасці сялян адным жаночым днём у ты-дзень супроць устаноўленага; у лістападзе кожнаму сялянскаму двару павінны былі выдаць па тры рублі серабром для ўплаты казённых падаткаў; пасля смерці заснавальніц - дараваць сялянам усе іх даўгі; унесці 6000 рублёў серабром на рахунак Гродзенскага Прыказа Грамадскага Догляду для выкарыстання працэнтаў з названай сумы на асабліва вострыя патрэбы сялян; пабудаваць і ўфундаваць праваслаўную царкву ў Дзявоцькаўцах; пры Верцялішкаўскай царкве і Вярэйкаўскім касцёле пабудаваць школы для сялянскіх дзяцей і багадзельні на 3 ложкі для сялян і бедных; пабудаваць у Скрабляках дом для навучання сялянскіх хлопчыкаў святаром Мастаўлянскай царквы; у Масалянах і Паплаўцах пабудаваць прытулкі на 4 бедных; таксама штогод адпускаць грошы на ўтрыманне цэркваў і касцёлаў, помнікаў пры іх, школ, прытулкаў; на Каляды і Вялікдзень раздаваць у Вярэйкаўскім касцёле 300 рублёў серабром сялянам, а 19 сакавіка раздаваць у тым жа касцёле па пятнаццаць рублёў серабром кожнаму сапраўды беднаму чалавеку, хто прыбыў на набажэнства з іншых месцаў, плаціць пажыццёвае ўтрыманне былым служачым у памеры паловы жалавання ад Свечынай і цэлага жалавання ад Вайчынскай і т.п.
Лёс усіх ардынацый, як і ардынатаў, трагічны, і Масалянская – не выключэнне. Першы з іх, Аляксандр, зацкаваны пасля 1863 г. за ўдзел у паўстанні, ва ўзросце 26 гадоў скончыў жыццё самагубствам, другі, Ян, ва ўзросце 52 гадоў памёр ад туберкулёзу нежанатым, трэці, Юзаф, моцна хворы на раўматызм, таксама рана сышоў з жыцця, а жонку яго, жыцця - радасную Алену Галынскую, замучылі уласаўцы ў час Варшаўскага паўстання, іх сыноў Казіміра і Яна заўчасна звялі са свету як ворагаў народа. Жонка апошняга, Марыя Замойская, дачка сапраўднай прынцэсы з Габзбургаў, народзіць у Масалянах 13 дзяцей, якія мусяць пасля
1939 г. шукаць паратунак у Еўропе. Усе яны стануць дастойнымі людзьмі, пазней некаторыя пакінуць успаміны пра Масаляны. А сама яна дажыве ў Францыі да 1961 г.
Балюча сёння назіраць заняпад былых маёнткаў. Ці зразумеюць нашы нашчадкі нашы сённяшнія фінансавыя цяжкасці? Каб захаваць памяць пра іх, можа варта было б устанавіць хоць банеры з выявамі мясцовых сядзібных комплексаў і кароткімі звесткамі пра іх, гэта ў значна большай ступені спрыяла б выхаванню цікавасці моладзі да гісторыі свайго краю, гордасці за Айчыну і адказнасці за яе будучыню.
Галіна Румак,
настаўнік Алекшыцкай СШ
