Array
(
[TAGS] =>
[~TAGS] =>
[ID] => 21404
[~ID] => 21404
[NAME] => Вуліца Перэца. Ці была яна ў Бераставіцы?
[~NAME] => Вуліца Перэца. Ці была яна ў Бераставіцы?
[IBLOCK_ID] => 1
[~IBLOCK_ID] => 1
[IBLOCK_SECTION_ID] => 4
[~IBLOCK_SECTION_ID] => 4
[DETAIL_TEXT] => 
Калі звярнуць у Бераставіцы з вуліцы Леніна на Кастрычніцкую (да вайны Дольную), і прайсці яшчэ метраў 40, то злева за “ветэранскім” магазінам трапляеш на невялікі тупіковы завулак. На ім сёння cтаяць усяго чатыры дамы. Далей дарога ўпіраецца ў плот, за якім знаходзіцца тэрыторыя гаражоў райвыканкама. Некалі пры Польшчы гэта быў не проста завулак. Тут пачыналася доўгая, шчыльна заселеная вуліца. Пачатак свой яна брала ад Дольнай і ішла паралельна цяперашняй вуліцы Леніна. А там, дзе стаяць сёння гаражы райвыканкама, і далей, не даходзячы да будынка сучаснага банка, вуліца рабіла круты паварот управа і цягнулася далей паралельна Беластоцкай (сёння Савецкай). Вуліца была цалкам забудавана драўлянымі дамамі і заселена пераважна яўрэйскім насельніцтвам – рамеснікамі і гандлярамі.
Напачатку вуліцы Кастрычніцкай, дзе сёння стаіць дом № 5, жыў яўрэйскі сталяр. На жаль, імя і прозвішча яго ўстанавіць не ўдалося. А побач з ім (Кастрыч-ніцкая, 7) быў дом таленавітага майстра па вырабу скуранога абутку Элі Аўсеевіча. Перад самай вайной з ім адбыўся кур’ёзны выпадак. Парадаксальна, але гэты выпадак якраз і ўратаваў яму жыццё падчас халакосту. Нагадаю, што ў верасні 1939 года на землях былой Польшчы была ўсталявана савецкая ўлада. Рамеснік насуперак новым парадкам патаемна зарэзаў каня і здзёр з яго скуру. Даведаўшыся аб гэтым, улады асудзілі яго на некалькі гадоў пазбаўлення волі і выслалі для адбывання пакарання недзе ў далёкую расійскую глыбінку. Як бы там ні было, але пасля вызвалення тэрыторыі ад немцаў былы рамеснік вярнуўся ў родныя мясціны жывы і здаровы. Праўда, далейшы яго лёс невядомы.
Прыкладна там, дзе ў нашы дні размяшчаецца тыльная частка бераставіцкага кінатэатра, некалі стаяў невялікі драўляны “шцібл” – яўрэйскі малітоўны дом. Гэта была адна з трох сінагог мястэчка. Жыхары старэйшага ўзросту казалі, што побач з ёю, на самым павароце вуліцы, толькі з унутранага боку, знаходзіўся дом рабіна гэтай самай сінагогі, а недалёка ад яго праз дарогу, бліжэй сённяшняга дому №6 па вуліцы Савецкай пражываў яшчэ адзін добра вядомы нават ў ваколіцах мястэчка яўрэйскі шавец ботаў, які часта, за вызначаную плату, набіраў сабе ў вучні юнакоў. Заканчвалася вуліца недзе побач з каменнай галоўнай сінагогай (сёння на гэтым месцы стаіць пяціпавярховы дом). На месцы сучаснай кацельнай за РДК у той час знаходзіліся старыя яўрэйскія могілкі (нагадаю, што ў Бераставіцы былі яшчэ і новыя). Старыя могілкі ўжо ў даваенны час былі закрытымі і памерлых іўдзеяў хавалі на новых, якія знаходзіліся на ўзгорку, праз дарогу насупраць былой старой школы. Пры ўваходзе ж на старыя могілкі стаяў аднапавярховы драўляны дом, дзе жыў галоўны рабін Бераставіцы.
У часы акупацыі ўсім жыхарам Бераставіцы яўрэйскага паходжання нямецкія ўлады загадалі насіць для распазнавання на верхняй вопратцы прышытую жоўтую зорку Давіда. А ў 1942 годзе ўсіх местачковых яўрэяў разам з хатнім маёнткам прымусова выселілі са сваіх дамоў у гета, якое загадзя падрыхтавалі дзесьці ў раёне сучаснага кінатэатра і гаражоў. Мужчыны і жанчыны ўтрымліваліся у розных будынках. Адсюль іх выводзілі калонай на разнастайныя работы: брукаваць вуліцы, капаць траншэі, падмятаць вуліцы, чысціць снег і г.д.
Вельмі верагодна, што згаданая вышэй вуліца да вайны насіла назву імя Перэца (хаця поўнай упэўненасці ў гэтым няма). У сувязі з гэтым хацелася б адзначыць, што не так даўно, гартаючы падшыўку мінулагодніх нумароў “Бераставіцкай газеты”, прачытаў адзін змястоўны гістарычны артыкул, які даў шмат цікавай для роздуму інфармацыі. Цяпер не прыгадаю а ні нумара гэтай газеты, а ні назвы самога артыкула. Найбольш верагодна, што ён быў прысвечаны 500-гадоваму юбілею нашага мястэчка. Аўтар артыкула (жыхарка пасёлка сталага ўзросту), узгадваючы Бераставіцу 50-х гадоў мінулага стагоддзя, адзначала, што ў першыя пасляваенныя гады тут нейкі час усё яшчэ існавала вуліца Пярэцкага, а потым яна была неўзабаве перайменавана. Праўда, не называлася, дзе канкрэтна ў пасёлку знаходзілася гэтая вуліца. Тая інфармацыя прывяла мяне да высновы, што ў нашым мястэчку ўсё ж была вуліца Перэца. У пасляваенны час яна спачатку сапраўды была перайменавана, а потым, у сувязі з новай забудовай, яна ўвогуле знікла. Нагадаю, што вуліцы, якія насілі імя Перэца, існавалі да вайны ў пераважнай большасці польскіх гарадоў і мястэчак. Упэўнены, што назва “вуліца Пярэцкага” у нашым выпадку – гэта толькі інтэрпрэтацыя мясцовых жыхароў.
Іцхак Лейбуш Перэц (1851-1915) – вядомы яўрэйскі і польскі пісьменнік, класік яўрэйскай літаратуры, буйны грамадскі дзеяч свайго часу. Пражываў у Варшаве. Вуліцы, насіўшыя яго імя, размяшчаліся менавіта ў тых кварталах даваенных гарадоў, дзе шчыльна пражывала яўрэйскае насельніцтва. У Гродне, напрыклад, імя Перэца насіла назву сённяшняя вуліца Вялікая Траецкая (Алега Кашавога). Гэты раён некалі амаль поўнасцю засялялі яўрэі. Тут былі Вялікая і Малая Сінагогі. А на тым месцы, дзе цяпер знаходзіцца аўтастаянка, у свой час штодня дзейнічаў вялікі яўрэйскі рыбны кірмаш.
Паміж дамамі №13 (кнігарня) і №11 па вуліцы Леніна у Вялікай Бераставіцы да вайны існаваў яшчэ кароткі і вузкі пешаходны завулак, які злучаўся з вышэйзгаданай вуліцай Перэца. Завулак знаходзіўся пад ухілам і, як казалі бераставіцкія старажылы, узімку мясцовая дзетвара з задавальненнем каталася з яго на санках.
І яшчэ адно. “За польскім часам” у нашым мястэчку, акрамя вуліцы імя Перэца, было яшчэ і яўрэйскае моладзевае культурна-асветніцкае таварыства “Biblioteka rzydowska im. Pereca w Brzostowicy Wielkiej”. Згуртаванне дзейнічала легальна, мела сваё памяшканне і карысталася сваёй круглай пячаткай. Адбітак гэтай пячаткі ёсць у матэрыялах аднаго з архіваў Гродна. Выглядаў адбітак наступным чынам : па краях – былі надпісы па польскай мове і на іўрыце, а ў цэнтры змяшчалася шасціканечная іўдзейская Зорка Давіда. Згодна з архіўнымі дадзенымі за 1926 год у склад згуртавання бібліятэкі Перэца ў Бераставіцы ўваходзілі 13 чалавек :
Гец Файвель (узрост 33 гады), скарбнік арганізацыі (казначэй), працаваў мясцовым цырульнікам, пражываў па вул. Прабашчоўскай (Чкалава) №1;
Урублеўскі Фішэль (24 гады), прэзэс (старшыня) бібліятэкі, уладальнік крамы, вул. Свентаяньская (Святога Яна, цяпер Чырвонаармейская);
Левін Копель (24 гады), сакратар, працаваў фарбоўшчыкам палатна і іншых матэрыялаў, вул. Хадкевічоўская (Дзяржынскага) 23;
Элановіч Барух (31 год), намеснік прэзэса, майстар па вырабу капелюшоў і шапак, вул. Дольная (Кастрычніцкая);
Элановіч Хана (21 год), рэвізійная камісія таварыства, краўчыха, вул.Дольная;
Хацкел Янкель (34 гады), член таварыства, пераплётчык кніжак і іншай папяровай прадукцыі, вул.Беластоцкая (Савецкая);
Фековіч Лейба (22 гады), член таварыства, пекар, вул.Беластоцкая;
Ёселевіч Рахель (20 гадоў), член кіраўніцтва бібліятэкі, краўчыха, вул.Касцёльная;
Галант Ёсель (29 гадоў), член кіраўніцтва, токар, вул.Хадкевічоўская;
Карабельнік Сара (19 гадоў), член кіраўніцтва, беспрацоўная, вул.Дольная;
Жак Хаім (30 гадоў), член кіраўніцтва, вул.Беластоцкая;
Смальніцкі Ізраэль (34 гады), рэвізійная камісія, настаўнік, вул.Беластоцкая;
Шапіра Ёсель (29 гадоў), рэвізійная камісія, пекар, вул.Рынкавая
Сяргей ЛУШЧЫК, г. Гродна
[~DETAIL_TEXT] => Калі звярнуць у Бераставіцы з вуліцы Леніна на Кастрычніцкую (да вайны Дольную), і прайсці яшчэ метраў 40, то злева за “ветэранскім” магазінам трапляеш на невялікі тупіковы завулак. На ім сёння cтаяць усяго чатыры дамы. Далей дарога ўпіраецца ў плот, за якім знаходзіцца тэрыторыя гаражоў райвыканкама. Некалі пры Польшчы гэта быў не проста завулак. Тут пачыналася доўгая, шчыльна заселеная вуліца. Пачатак свой яна брала ад Дольнай і ішла паралельна цяперашняй вуліцы Леніна. А там, дзе стаяць сёння гаражы райвыканкама, і далей, не даходзячы да будынка сучаснага банка, вуліца рабіла круты паварот управа і цягнулася далей паралельна Беластоцкай (сёння Савецкай). Вуліца была цалкам забудавана драўлянымі дамамі і заселена пераважна яўрэйскім насельніцтвам – рамеснікамі і гандлярамі.
Напачатку вуліцы Кастрычніцкай, дзе сёння стаіць дом № 5, жыў яўрэйскі сталяр. На жаль, імя і прозвішча яго ўстанавіць не ўдалося. А побач з ім (Кастрыч-ніцкая, 7) быў дом таленавітага майстра па вырабу скуранога абутку Элі Аўсеевіча. Перад самай вайной з ім адбыўся кур’ёзны выпадак. Парадаксальна, але гэты выпадак якраз і ўратаваў яму жыццё падчас халакосту. Нагадаю, што ў верасні 1939 года на землях былой Польшчы была ўсталявана савецкая ўлада. Рамеснік насуперак новым парадкам патаемна зарэзаў каня і здзёр з яго скуру. Даведаўшыся аб гэтым, улады асудзілі яго на некалькі гадоў пазбаўлення волі і выслалі для адбывання пакарання недзе ў далёкую расійскую глыбінку. Як бы там ні было, але пасля вызвалення тэрыторыі ад немцаў былы рамеснік вярнуўся ў родныя мясціны жывы і здаровы. Праўда, далейшы яго лёс невядомы.
Прыкладна там, дзе ў нашы дні размяшчаецца тыльная частка бераставіцкага кінатэатра, некалі стаяў невялікі драўляны “шцібл” – яўрэйскі малітоўны дом. Гэта была адна з трох сінагог мястэчка. Жыхары старэйшага ўзросту казалі, што побач з ёю, на самым павароце вуліцы, толькі з унутранага боку, знаходзіўся дом рабіна гэтай самай сінагогі, а недалёка ад яго праз дарогу, бліжэй сённяшняга дому №6 па вуліцы Савецкай пражываў яшчэ адзін добра вядомы нават ў ваколіцах мястэчка яўрэйскі шавец ботаў, які часта, за вызначаную плату, набіраў сабе ў вучні юнакоў. Заканчвалася вуліца недзе побач з каменнай галоўнай сінагогай (сёння на гэтым месцы стаіць пяціпавярховы дом). На месцы сучаснай кацельнай за РДК у той час знаходзіліся старыя яўрэйскія могілкі (нагадаю, што ў Бераставіцы былі яшчэ і новыя). Старыя могілкі ўжо ў даваенны час былі закрытымі і памерлых іўдзеяў хавалі на новых, якія знаходзіліся на ўзгорку, праз дарогу насупраць былой старой школы. Пры ўваходзе ж на старыя могілкі стаяў аднапавярховы драўляны дом, дзе жыў галоўны рабін Бераставіцы.
У часы акупацыі ўсім жыхарам Бераставіцы яўрэйскага паходжання нямецкія ўлады загадалі насіць для распазнавання на верхняй вопратцы прышытую жоўтую зорку Давіда. А ў 1942 годзе ўсіх местачковых яўрэяў разам з хатнім маёнткам прымусова выселілі са сваіх дамоў у гета, якое загадзя падрыхтавалі дзесьці ў раёне сучаснага кінатэатра і гаражоў. Мужчыны і жанчыны ўтрымліваліся у розных будынках. Адсюль іх выводзілі калонай на разнастайныя работы: брукаваць вуліцы, капаць траншэі, падмятаць вуліцы, чысціць снег і г.д.
Вельмі верагодна, што згаданая вышэй вуліца да вайны насіла назву імя Перэца (хаця поўнай упэўненасці ў гэтым няма). У сувязі з гэтым хацелася б адзначыць, што не так даўно, гартаючы падшыўку мінулагодніх нумароў “Бераставіцкай газеты”, прачытаў адзін змястоўны гістарычны артыкул, які даў шмат цікавай для роздуму інфармацыі. Цяпер не прыгадаю а ні нумара гэтай газеты, а ні назвы самога артыкула. Найбольш верагодна, што ён быў прысвечаны 500-гадоваму юбілею нашага мястэчка. Аўтар артыкула (жыхарка пасёлка сталага ўзросту), узгадваючы Бераставіцу 50-х гадоў мінулага стагоддзя, адзначала, што ў першыя пасляваенныя гады тут нейкі час усё яшчэ існавала вуліца Пярэцкага, а потым яна была неўзабаве перайменавана. Праўда, не называлася, дзе канкрэтна ў пасёлку знаходзілася гэтая вуліца. Тая інфармацыя прывяла мяне да высновы, што ў нашым мястэчку ўсё ж была вуліца Перэца. У пасляваенны час яна спачатку сапраўды была перайменавана, а потым, у сувязі з новай забудовай, яна ўвогуле знікла. Нагадаю, што вуліцы, якія насілі імя Перэца, існавалі да вайны ў пераважнай большасці польскіх гарадоў і мястэчак. Упэўнены, што назва “вуліца Пярэцкага” у нашым выпадку – гэта толькі інтэрпрэтацыя мясцовых жыхароў.
Іцхак Лейбуш Перэц (1851-1915) – вядомы яўрэйскі і польскі пісьменнік, класік яўрэйскай літаратуры, буйны грамадскі дзеяч свайго часу. Пражываў у Варшаве. Вуліцы, насіўшыя яго імя, размяшчаліся менавіта ў тых кварталах даваенных гарадоў, дзе шчыльна пражывала яўрэйскае насельніцтва. У Гродне, напрыклад, імя Перэца насіла назву сённяшняя вуліца Вялікая Траецкая (Алега Кашавога). Гэты раён некалі амаль поўнасцю засялялі яўрэі. Тут былі Вялікая і Малая Сінагогі. А на тым месцы, дзе цяпер знаходзіцца аўтастаянка, у свой час штодня дзейнічаў вялікі яўрэйскі рыбны кірмаш.
Паміж дамамі №13 (кнігарня) і №11 па вуліцы Леніна у Вялікай Бераставіцы да вайны існаваў яшчэ кароткі і вузкі пешаходны завулак, які злучаўся з вышэйзгаданай вуліцай Перэца. Завулак знаходзіўся пад ухілам і, як казалі бераставіцкія старажылы, узімку мясцовая дзетвара з задавальненнем каталася з яго на санках.
І яшчэ адно. “За польскім часам” у нашым мястэчку, акрамя вуліцы імя Перэца, было яшчэ і яўрэйскае моладзевае культурна-асветніцкае таварыства “Biblioteka rzydowska im. Pereca w Brzostowicy Wielkiej”. Згуртаванне дзейнічала легальна, мела сваё памяшканне і карысталася сваёй круглай пячаткай. Адбітак гэтай пячаткі ёсць у матэрыялах аднаго з архіваў Гродна. Выглядаў адбітак наступным чынам : па краях – былі надпісы па польскай мове і на іўрыце, а ў цэнтры змяшчалася шасціканечная іўдзейская Зорка Давіда. Згодна з архіўнымі дадзенымі за 1926 год у склад згуртавання бібліятэкі Перэца ў Бераставіцы ўваходзілі 13 чалавек :
Гец Файвель (узрост 33 гады), скарбнік арганізацыі (казначэй), працаваў мясцовым цырульнікам, пражываў па вул. Прабашчоўскай (Чкалава) №1;
Урублеўскі Фішэль (24 гады), прэзэс (старшыня) бібліятэкі, уладальнік крамы, вул. Свентаяньская (Святога Яна, цяпер Чырвонаармейская);
Левін Копель (24 гады), сакратар, працаваў фарбоўшчыкам палатна і іншых матэрыялаў, вул. Хадкевічоўская (Дзяржынскага) 23;
Элановіч Барух (31 год), намеснік прэзэса, майстар па вырабу капелюшоў і шапак, вул. Дольная (Кастрычніцкая);
Элановіч Хана (21 год), рэвізійная камісія таварыства, краўчыха, вул.Дольная;
Хацкел Янкель (34 гады), член таварыства, пераплётчык кніжак і іншай папяровай прадукцыі, вул.Беластоцкая (Савецкая);
Фековіч Лейба (22 гады), член таварыства, пекар, вул.Беластоцкая;
Ёселевіч Рахель (20 гадоў), член кіраўніцтва бібліятэкі, краўчыха, вул.Касцёльная;
Галант Ёсель (29 гадоў), член кіраўніцтва, токар, вул.Хадкевічоўская;
Карабельнік Сара (19 гадоў), член кіраўніцтва, беспрацоўная, вул.Дольная;
Жак Хаім (30 гадоў), член кіраўніцтва, вул.Беластоцкая;
Смальніцкі Ізраэль (34 гады), рэвізійная камісія, настаўнік, вул.Беластоцкая;
Шапіра Ёсель (29 гадоў), рэвізійная камісія, пекар, вул.Рынкавая
Сяргей ЛУШЧЫК, г. Гродна
[DETAIL_TEXT_TYPE] => html
[~DETAIL_TEXT_TYPE] => html
[PREVIEW_TEXT] => Вуліца Перэца. Ці была яна ў Бераставіцы?
[~PREVIEW_TEXT] => Вуліца Перэца. Ці была яна ў Бераставіцы?
[PREVIEW_TEXT_TYPE] => html
[~PREVIEW_TEXT_TYPE] => html
[DETAIL_PICTURE] => Array
(
[ID] => 42615
[TIMESTAMP_X] => 04.04.2025 14:09:06
[MODULE_ID] => iblock
[HEIGHT] => 258
[WIDTH] => 216
[FILE_SIZE] => 12997
[CONTENT_TYPE] => image/jpeg
[SUBDIR] => iblock/82d
[FILE_NAME] => oxp784m3umsetc3u0pki0ik8inp3niv2.jpg
[ORIGINAL_NAME] => 220px-I_L_Peretz_postcard.jpg
[DESCRIPTION] =>
[HANDLER_ID] =>
[EXTERNAL_ID] => 924b8814f9d63984145cb30bae61eee5
[VERSION_ORIGINAL_ID] =>
[META] =>
[SRC] => /upload/iblock/82d/oxp784m3umsetc3u0pki0ik8inp3niv2.jpg
[UNSAFE_SRC] => /upload/iblock/82d/oxp784m3umsetc3u0pki0ik8inp3niv2.jpg
[SAFE_SRC] => /upload/iblock/82d/oxp784m3umsetc3u0pki0ik8inp3niv2.jpg
[ALT] => Вуліца Перэца. Ці была яна ў Бераставіцы?
[TITLE] => Вуліца Перэца. Ці была яна ў Бераставіцы?
)
[~DETAIL_PICTURE] => 42615
[TIMESTAMP_X] => 09.04.2025 15:14:38
[~TIMESTAMP_X] => 09.04.2025 15:14:38
[ACTIVE_FROM_X] => 2011-09-23 00:00:00
[~ACTIVE_FROM_X] => 2011-09-23 00:00:00
[ACTIVE_FROM] => 23.09.2011
[~ACTIVE_FROM] => 23.09.2011
[LIST_PAGE_URL] => /news/
[~LIST_PAGE_URL] => /news/
[DETAIL_PAGE_URL] => /news/kultura-i-dukhovnost/%D0%B2%D1%83%D0%BB%D1%96%D1%86%D0%B0-%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%8D%D1%86%D0%B0-%D1%86%D1%96-%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0-%D1%8F%D0%BD%D0%B0-%D1%9E-%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%86/
[~DETAIL_PAGE_URL] => /news/kultura-i-dukhovnost/%D0%B2%D1%83%D0%BB%D1%96%D1%86%D0%B0-%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%8D%D1%86%D0%B0-%D1%86%D1%96-%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0-%D1%8F%D0%BD%D0%B0-%D1%9E-%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%86/
[LANG_DIR] => /
[~LANG_DIR] => /
[CODE] => вуліца-перэца-ці-была-яна-ў-бераставіц
[~CODE] => вуліца-перэца-ці-была-яна-ў-бераставіц
[EXTERNAL_ID] => 21404
[~EXTERNAL_ID] => 21404
[IBLOCK_TYPE_ID] => news
[~IBLOCK_TYPE_ID] => news
[IBLOCK_CODE] => corporate_news_s1
[~IBLOCK_CODE] => corporate_news_s1
[IBLOCK_EXTERNAL_ID] =>
[~IBLOCK_EXTERNAL_ID] =>
[LID] => s1
[~LID] => s1
[NAV_RESULT] =>
[NAV_CACHED_DATA] =>
[DISPLAY_ACTIVE_FROM] => 23.09.2011
[IPROPERTY_VALUES] => Array
(
[SECTION_META_TITLE] => Вуліца Перэца. Ці была яна ў Бераставіцы?
[SECTION_META_KEYWORDS] => Новости
[SECTION_META_DESCRIPTION] =>
[SECTION_PAGE_TITLE] => Вуліца Перэца. Ці была яна ў Бераставіцы?
[ELEMENT_META_TITLE] => Вуліца Перэца. Ці была яна ў Бераставіцы?
[ELEMENT_META_KEYWORDS] => Культура и духовность
[ELEMENT_META_DESCRIPTION] => Калі звярнуць у Бераставіцы з вуліцы Леніна на Кастрычніцкую (да вайны Дольную), і прайсці яшчэ метраў 40, то злева за “ветэранскім” магазінам трапляеш на невялікі тупіковы завулак На ім сёння cтаяць усяго чатыры дамы.
[ELEMENT_PAGE_TITLE] => Вуліца Перэца. Ці была яна ў Бераставіцы?
)
[FIELDS] => Array
(
[TAGS] =>
)
[PROPERTIES] => Array
(
[VIDEO] => Array
(
[ID] => 4
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Видео
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => VIDEO
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => F
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] => mpg, avi, wmv, mpeg, mpe, flv, mp4
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Видео
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[DONT_SHOW] => Array
(
[ID] => 6
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Не отображать в верхней карусели на главной
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => DONT_SHOW
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => C
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[VALUE_ENUM_ID] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Не отображать в верхней карусели на главной
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[AUTHOR] => Array
(
[ID] => 7
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Автор
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => AUTHOR
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => S
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Автор
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[WATERMARKER] => Array
(
[ID] => 8
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Водяной знак
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => WATERMARKER
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => F
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] => jpg, gif, bmp, png, jpeg, webp
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Водяной знак
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[WATERMARKER_PREV] => Array
(
[ID] => 9
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Водяной знак в превью
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => WATERMARKER_PREV
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => F
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] => jpg, gif, bmp, png, jpeg, webp
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Водяной знак в превью
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[DONT_SHOW_LIST] => Array
(
[ID] => 11
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Не отображать в карусели с разделами на главной
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => DONT_SHOW_LIST
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => C
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[VALUE_ENUM_ID] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Не отображать в карусели с разделами на главной
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[MAIN_SECTION] => Array
(
[ID] => 12
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Главный раздел
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => MAIN_SECTION
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[VALUE_ENUM_ID] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Главный раздел
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[PHOTOGRAPHER] => Array
(
[ID] => 13
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Фотограф
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => PHOTOGRAPHER
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => S
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Фотограф
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[NASHE_VIDEO] => Array
(
[ID] => 14
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Наше видео
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => NASHE_VIDEO
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => S
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] => video
[USER_TYPE_SETTINGS] => Array
(
[BUFFER_LENGTH] => 10
[CONTROLBAR] => bottom
[AUTOSTART] => N
[VOLUME] => 90
[SKIN] =>
[FLASHVARS] =>
[WMODE_FLV] => transparent
[BGCOLOR] => FFFFFF
[COLOR] => 000000
[OVER_COLOR] => 000000
[SCREEN_COLOR] => 000000
[SILVERVARS] =>
[WMODE_WMV] => windowless
[WIDTH] => 400
[HEIGHT] => 300
)
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Наше видео
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[YOUTUBE_VIDEO] => Array
(
[ID] => 15
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Наше видео ютуб
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => YOUTUBE_VIDEO
[DEFAULT_VALUE] => https://www.youtube.com/embed/
[PROPERTY_TYPE] => S
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Наше видео ютуб
[~DEFAULT_VALUE] => https://www.youtube.com/embed/
)
[YES_WATERMARK] => Array
(
[ID] => 17
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Выводить водяной знак
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => YES_WATERMARK
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => C
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[VALUE_ENUM_ID] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Выводить водяной знак
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[YES_WATERMARK_PREV] => Array
(
[ID] => 18
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Выводить водяной знак превью
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => YES_WATERMARK_PREV
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => C
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[VALUE_ENUM_ID] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Выводить водяной знак превью
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[DETAIL_PICTERS_NEW] => Array
(
[ID] => 19
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Детальная картинка
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => DETAIL_PICTERS_NEW
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => F
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] => jpg, gif, bmp, png, jpeg, webp
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Детальная картинка
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
)
[DISPLAY_PROPERTIES] => Array
(
)
[IBLOCK] => Array
(
[ID] => 1
[~ID] => 1
[TIMESTAMP_X] => 05.09.2026 23:21:37
[~TIMESTAMP_X] => 05.09.2026 23:21:37
[IBLOCK_TYPE_ID] => news
[~IBLOCK_TYPE_ID] => news
[LID] => s1
[~LID] => s1
[CODE] => corporate_news_s1
[~CODE] => corporate_news_s1
[API_CODE] =>
[~API_CODE] =>
[REST_ON] => N
[~REST_ON] => N
[NAME] => Новости
[~NAME] => Новости
[ACTIVE] => Y
[~ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[~SORT] => 500
[LIST_PAGE_URL] => /news/
[~LIST_PAGE_URL] => /news/
[DETAIL_PAGE_URL] => #SITE_DIR#/news/#SECTION_CODE_PATH#/#ELEMENT_CODE#/
[~DETAIL_PAGE_URL] => #SITE_DIR#/news/#SECTION_CODE_PATH#/#ELEMENT_CODE#/
[SECTION_PAGE_URL] => #SITE_DIR#/news/#SECTION_CODE_PATH#/
[~SECTION_PAGE_URL] => #SITE_DIR#/news/#SECTION_CODE_PATH#/
[CANONICAL_PAGE_URL] => https://beresta.by/news/corporate_news_s1/
[~CANONICAL_PAGE_URL] => https://beresta.by/news/corporate_news_s1/
[PICTURE] =>
[~PICTURE] =>
[DESCRIPTION] =>
[~DESCRIPTION] =>
[DESCRIPTION_TYPE] => text
[~DESCRIPTION_TYPE] => text
[RSS_TTL] => 24
[~RSS_TTL] => 24
[RSS_ACTIVE] => Y
[~RSS_ACTIVE] => Y
[RSS_FILE_ACTIVE] => N
[~RSS_FILE_ACTIVE] => N
[RSS_FILE_LIMIT] =>
[~RSS_FILE_LIMIT] =>
[RSS_FILE_DAYS] =>
[~RSS_FILE_DAYS] =>
[RSS_YANDEX_ACTIVE] => N
[~RSS_YANDEX_ACTIVE] => N
[XML_ID] =>
[~XML_ID] =>
[TMP_ID] => c0e792eea55f78fdf2f56a185b80509e
[~TMP_ID] => c0e792eea55f78fdf2f56a185b80509e
[INDEX_ELEMENT] => Y
[~INDEX_ELEMENT] => Y
[INDEX_SECTION] => Y
[~INDEX_SECTION] => Y
[WORKFLOW] => N
[~WORKFLOW] => N
[BIZPROC] => N
[~BIZPROC] => N
[SECTION_CHOOSER] => L
[~SECTION_CHOOSER] => L
[LIST_MODE] =>
[~LIST_MODE] =>
[RIGHTS_MODE] => S
[~RIGHTS_MODE] => S
[SECTION_PROPERTY] => N
[~SECTION_PROPERTY] => N
[PROPERTY_INDEX] => N
[~PROPERTY_INDEX] => N
[VERSION] => 1
[~VERSION] => 1
[LAST_CONV_ELEMENT] => 0
[~LAST_CONV_ELEMENT] => 0
[SOCNET_GROUP_ID] =>
[~SOCNET_GROUP_ID] =>
[EDIT_FILE_BEFORE] =>
[~EDIT_FILE_BEFORE] =>
[EDIT_FILE_AFTER] =>
[~EDIT_FILE_AFTER] =>
[SECTIONS_NAME] => Разделы
[~SECTIONS_NAME] => Разделы
[SECTION_NAME] => Раздел
[~SECTION_NAME] => Раздел
[ELEMENTS_NAME] => Элементы
[~ELEMENTS_NAME] => Элементы
[ELEMENT_NAME] => Элемент
[~ELEMENT_NAME] => Элемент
[FULLTEXT_INDEX] => N
[~FULLTEXT_INDEX] => N
[EXTERNAL_ID] =>
[~EXTERNAL_ID] =>
[LANG_DIR] => /
[~LANG_DIR] => /
[SERVER_NAME] => beresta.by
[~SERVER_NAME] => beresta.by
)
[SECTION] => Array
(
[PATH] => Array
(
[0] => Array
(
[ID] => 4
[~ID] => 4
[CODE] => kultura-i-dukhovnost
[~CODE] => kultura-i-dukhovnost
[XML_ID] =>
[~XML_ID] =>
[EXTERNAL_ID] =>
[~EXTERNAL_ID] =>
[IBLOCK_ID] => 1
[~IBLOCK_ID] => 1
[IBLOCK_SECTION_ID] =>
[~IBLOCK_SECTION_ID] =>
[SORT] => 500
[~SORT] => 500
[NAME] => Культура и духовность
[~NAME] => Культура и духовность
[ACTIVE] => Y
[~ACTIVE] => Y
[DEPTH_LEVEL] => 1
[~DEPTH_LEVEL] => 1
[SECTION_PAGE_URL] => /news/kultura-i-dukhovnost/
[~SECTION_PAGE_URL] => /news/kultura-i-dukhovnost/
[IBLOCK_TYPE_ID] => news
[~IBLOCK_TYPE_ID] => news
[IBLOCK_CODE] => corporate_news_s1
[~IBLOCK_CODE] => corporate_news_s1
[IBLOCK_EXTERNAL_ID] =>
[~IBLOCK_EXTERNAL_ID] =>
[GLOBAL_ACTIVE] => Y
[~GLOBAL_ACTIVE] => Y
[IPROPERTY_VALUES] => Array
(
[SECTION_META_TITLE] => Культура и духовность
[SECTION_META_KEYWORDS] => Новости
[SECTION_META_DESCRIPTION] =>
[SECTION_PAGE_TITLE] => Культура и духовность
[ELEMENT_META_TITLE] => Культура и духовность
[ELEMENT_META_KEYWORDS] => Новости
[ELEMENT_META_DESCRIPTION] => .
[ELEMENT_PAGE_TITLE] => Культура и духовность
)
)
)
)
[SECTION_URL] => /news/kultura-i-dukhovnost/
[META_TAGS] => Array
(
[TITLE] => Вуліца Перэца. Ці была яна ў Бераставіцы?
[BROWSER_TITLE] => Вуліца Перэца. Ці была яна ў Бераставіцы?
[KEYWORDS] => Культура и духовность
[DESCRIPTION] => Калі звярнуць у Бераставіцы з вуліцы Леніна на Кастрычніцкую (да вайны Дольную), і прайсці яшчэ метраў 40, то злева за “ветэранскім” магазінам трапляеш на невялікі тупіковы завулак На ім сёння cтаяць усяго чатыры дамы.
)
)
23.09.2011
Вуліца Перэца. Ці была яна ў Бераставіцы?
Калі звярнуць у Бераставіцы з вуліцы Леніна на Кастрычніцкую (да вайны Дольную), і прайсці яшчэ метраў 40, то злева за “ветэранскім” магазінам трапляеш на невялікі тупіковы завулак. На ім сёння cтаяць усяго чатыры дамы. Далей дарога ўпіраецца ў плот, за якім знаходзіцца тэрыторыя гаражоў райвыканкама. Некалі пры Польшчы гэта быў не проста завулак. Тут пачыналася доўгая, шчыльна заселеная вуліца. Пачатак свой яна брала ад Дольнай і ішла паралельна цяперашняй вуліцы Леніна. А там, дзе стаяць сёння гаражы райвыканкама, і далей, не даходзячы да будынка сучаснага банка, вуліца рабіла круты паварот управа і цягнулася далей паралельна Беластоцкай (сёння Савецкай). Вуліца была цалкам забудавана драўлянымі дамамі і заселена пераважна яўрэйскім насельніцтвам – рамеснікамі і гандлярамі.
Напачатку вуліцы Кастрычніцкай, дзе сёння стаіць дом № 5, жыў яўрэйскі сталяр. На жаль, імя і прозвішча яго ўстанавіць не ўдалося. А побач з ім (Кастрыч-ніцкая, 7) быў дом таленавітага майстра па вырабу скуранога абутку Элі Аўсеевіча. Перад самай вайной з ім адбыўся кур’ёзны выпадак. Парадаксальна, але гэты выпадак якраз і ўратаваў яму жыццё падчас халакосту. Нагадаю, што ў верасні 1939 года на землях былой Польшчы была ўсталявана савецкая ўлада. Рамеснік насуперак новым парадкам патаемна зарэзаў каня і здзёр з яго скуру. Даведаўшыся аб гэтым, улады асудзілі яго на некалькі гадоў пазбаўлення волі і выслалі для адбывання пакарання недзе ў далёкую расійскую глыбінку. Як бы там ні было, але пасля вызвалення тэрыторыі ад немцаў былы рамеснік вярнуўся ў родныя мясціны жывы і здаровы. Праўда, далейшы яго лёс невядомы.
Прыкладна там, дзе ў нашы дні размяшчаецца тыльная частка бераставіцкага кінатэатра, некалі стаяў невялікі драўляны “шцібл” – яўрэйскі малітоўны дом. Гэта была адна з трох сінагог мястэчка. Жыхары старэйшага ўзросту казалі, што побач з ёю, на самым павароце вуліцы, толькі з унутранага боку, знаходзіўся дом рабіна гэтай самай сінагогі, а недалёка ад яго праз дарогу, бліжэй сённяшняга дому №6 па вуліцы Савецкай пражываў яшчэ адзін добра вядомы нават ў ваколіцах мястэчка яўрэйскі шавец ботаў, які часта, за вызначаную плату, набіраў сабе ў вучні юнакоў. Заканчвалася вуліца недзе побач з каменнай галоўнай сінагогай (сёння на гэтым месцы стаіць пяціпавярховы дом). На месцы сучаснай кацельнай за РДК у той час знаходзіліся старыя яўрэйскія могілкі (нагадаю, што ў Бераставіцы былі яшчэ і новыя). Старыя могілкі ўжо ў даваенны час былі закрытымі і памерлых іўдзеяў хавалі на новых, якія знаходзіліся на ўзгорку, праз дарогу насупраць былой старой школы. Пры ўваходзе ж на старыя могілкі стаяў аднапавярховы драўляны дом, дзе жыў галоўны рабін Бераставіцы.
У часы акупацыі ўсім жыхарам Бераставіцы яўрэйскага паходжання нямецкія ўлады загадалі насіць для распазнавання на верхняй вопратцы прышытую жоўтую зорку Давіда. А ў 1942 годзе ўсіх местачковых яўрэяў разам з хатнім маёнткам прымусова выселілі са сваіх дамоў у гета, якое загадзя падрыхтавалі дзесьці ў раёне сучаснага кінатэатра і гаражоў. Мужчыны і жанчыны ўтрымліваліся у розных будынках. Адсюль іх выводзілі калонай на разнастайныя работы: брукаваць вуліцы, капаць траншэі, падмятаць вуліцы, чысціць снег і г.д.
Вельмі верагодна, што згаданая вышэй вуліца да вайны насіла назву імя Перэца (хаця поўнай упэўненасці ў гэтым няма). У сувязі з гэтым хацелася б адзначыць, што не так даўно, гартаючы падшыўку мінулагодніх нумароў “Бераставіцкай газеты”, прачытаў адзін змястоўны гістарычны артыкул, які даў шмат цікавай для роздуму інфармацыі. Цяпер не прыгадаю а ні нумара гэтай газеты, а ні назвы самога артыкула. Найбольш верагодна, што ён быў прысвечаны 500-гадоваму юбілею нашага мястэчка. Аўтар артыкула (жыхарка пасёлка сталага ўзросту), узгадваючы Бераставіцу 50-х гадоў мінулага стагоддзя, адзначала, што ў першыя пасляваенныя гады тут нейкі час усё яшчэ існавала вуліца Пярэцкага, а потым яна была неўзабаве перайменавана. Праўда, не называлася, дзе канкрэтна ў пасёлку знаходзілася гэтая вуліца. Тая інфармацыя прывяла мяне да высновы, што ў нашым мястэчку ўсё ж была вуліца Перэца. У пасляваенны час яна спачатку сапраўды была перайменавана, а потым, у сувязі з новай забудовай, яна ўвогуле знікла. Нагадаю, што вуліцы, якія насілі імя Перэца, існавалі да вайны ў пераважнай большасці польскіх гарадоў і мястэчак. Упэўнены, што назва “вуліца Пярэцкага” у нашым выпадку – гэта толькі інтэрпрэтацыя мясцовых жыхароў.
Іцхак Лейбуш Перэц (1851-1915) – вядомы яўрэйскі і польскі пісьменнік, класік яўрэйскай літаратуры, буйны грамадскі дзеяч свайго часу. Пражываў у Варшаве. Вуліцы, насіўшыя яго імя, размяшчаліся менавіта ў тых кварталах даваенных гарадоў, дзе шчыльна пражывала яўрэйскае насельніцтва. У Гродне, напрыклад, імя Перэца насіла назву сённяшняя вуліца Вялікая Траецкая (Алега Кашавога). Гэты раён некалі амаль поўнасцю засялялі яўрэі. Тут былі Вялікая і Малая Сінагогі. А на тым месцы, дзе цяпер знаходзіцца аўтастаянка, у свой час штодня дзейнічаў вялікі яўрэйскі рыбны кірмаш.
Паміж дамамі №13 (кнігарня) і №11 па вуліцы Леніна у Вялікай Бераставіцы да вайны існаваў яшчэ кароткі і вузкі пешаходны завулак, які злучаўся з вышэйзгаданай вуліцай Перэца. Завулак знаходзіўся пад ухілам і, як казалі бераставіцкія старажылы, узімку мясцовая дзетвара з задавальненнем каталася з яго на санках.
І яшчэ адно. “За польскім часам” у нашым мястэчку, акрамя вуліцы імя Перэца, было яшчэ і яўрэйскае моладзевае культурна-асветніцкае таварыства “Biblioteka rzydowska im. Pereca w Brzostowicy Wielkiej”. Згуртаванне дзейнічала легальна, мела сваё памяшканне і карысталася сваёй круглай пячаткай. Адбітак гэтай пячаткі ёсць у матэрыялах аднаго з архіваў Гродна. Выглядаў адбітак наступным чынам : па краях – былі надпісы па польскай мове і на іўрыце, а ў цэнтры змяшчалася шасціканечная іўдзейская Зорка Давіда. Згодна з архіўнымі дадзенымі за 1926 год у склад згуртавання бібліятэкі Перэца ў Бераставіцы ўваходзілі 13 чалавек :
Гец Файвель (узрост 33 гады), скарбнік арганізацыі (казначэй), працаваў мясцовым цырульнікам, пражываў па вул. Прабашчоўскай (Чкалава) №1;
Урублеўскі Фішэль (24 гады), прэзэс (старшыня) бібліятэкі, уладальнік крамы, вул. Свентаяньская (Святога Яна, цяпер Чырвонаармейская);
Левін Копель (24 гады), сакратар, працаваў фарбоўшчыкам палатна і іншых матэрыялаў, вул. Хадкевічоўская (Дзяржынскага) 23;
Элановіч Барух (31 год), намеснік прэзэса, майстар па вырабу капелюшоў і шапак, вул. Дольная (Кастрычніцкая);
Элановіч Хана (21 год), рэвізійная камісія таварыства, краўчыха, вул.Дольная;
Хацкел Янкель (34 гады), член таварыства, пераплётчык кніжак і іншай папяровай прадукцыі, вул.Беластоцкая (Савецкая);
Фековіч Лейба (22 гады), член таварыства, пекар, вул.Беластоцкая;
Ёселевіч Рахель (20 гадоў), член кіраўніцтва бібліятэкі, краўчыха, вул.Касцёльная;
Галант Ёсель (29 гадоў), член кіраўніцтва, токар, вул.Хадкевічоўская;
Карабельнік Сара (19 гадоў), член кіраўніцтва, беспрацоўная, вул.Дольная;
Жак Хаім (30 гадоў), член кіраўніцтва, вул.Беластоцкая;
Смальніцкі Ізраэль (34 гады), рэвізійная камісія, настаўнік, вул.Беластоцкая;
Шапіра Ёсель (29 гадоў), рэвізійная камісія, пекар, вул.Рынкавая
Сяргей ЛУШЧЫК, г. Гродна
