Array
(
[TAGS] =>
[~TAGS] =>
[ID] => 13826
[~ID] => 13826
[NAME] => Шляхам друкаванага слова. 1 верасня - Дзень беларускага пісьменства
[~NAME] => Шляхам друкаванага слова. 1 верасня - Дзень беларускага пісьменства
[IBLOCK_ID] => 1
[~IBLOCK_ID] => 1
[IBLOCK_SECTION_ID] => 4
[~IBLOCK_SECTION_ID] => 4
[DETAIL_TEXT] =>
Дзень беларускага пісьменства — адна з самых значных культурных падзей Рэспублікі Беларусь і сапраўднае свята роднага слова. Як на беларускіх землях пісьменства з'явілася і як развівалася, расказваюць кніжныя экспанаты тэматычнай выставы “Шляхам друкаванага слова”, якая дзейнічае ў Бераставіцкай раённай бібліятэцы імя В. М. Кавалеўскага.
Пачатак
Першым алфавітам для славян стала глаголіца. Яна была створана ў сярэдзіне IX стагоддзя візантыйскім місіянерам Кірылам – адным са знакамітага асветніцкага дуэта. Аднак у Беларусі няма помнікаў літаратуры, напісаных гэтымі старажытнымі сімваламі. Першыя надпісы адносяцца да X стагоддзя – гэта пячаткі князёў, пісаныя кірыліцай імёны, графіці на сценах, выбіты на камянях тэкст. Рукапіснае Тураўскае Евангелле-апракос было створана ў XI стагоддзі. Ад яго захавалася 10 лістоў.
Беларусі ў часы Тураўскага Евангелля яшчэ не было, але ўласцівыя нашай мове асаблівасці ўжо праяўляліся. Напрыклад, гісторыкі выяўляюць іх у Дагаворнай грамаце смаленскага князя Мсціслава Давідовіча з Рыгаю і Готландам 1229 года. Напісана на старажытнарускай мове, але ёсць нюансы – там можна заўважыць нешта падобнае на “у нескладовае” ў некаторых словах: уздумаў, на ўстоку, у ніз, у Смольнск, у Рыз.
Прыкладамі эвалюцыі мовы могуць быць і граматы князя Гердзеня 1264 года, полацкага князя Ізяслава 1265 года, смаленскага князя Фёдара Расціслававіча 1281 года і іншыя.
Адасабленне
Адасабленне ж мясцовай мовы прыпала на XIV стагоддзе і наступны час. А ў XVI стагоддзі з'явіўся Францыск Скарына, які ў Празе выдаў пераклад кніг Бібліі на царкоўна-славянскай мове, але з вялікім уплывам старабеларускай, распаўсюджанай у Вялікім княстве Літоўскім, адкуль першадрукар быў родам.
Крыху пазней былі выдадзены зборы законаў Вялікага княства Літоўскага, статуты 1529, 1566 і 1588 гадоў – на мове, якую ў Беларусі называюць старабеларускай. Прыкладна ў адзін час з выданнем статутаў жыў Сымон Будны, які выдаў Новы Запавет на кніжнай старабеларускай мове. Васіль Цяпінскі таксама выкарыстоўваў у сваіх перакладах царкоўных кніг шматлікія фанетызаваныя напісанні: “месца”, “жонка”, “ужо”, “чалавек”, “чатыры”, формы займеннікаў “хто”, “што” замест “кто”, “что” і гэтак далей.
Афіцыйны статус старабеларуская мова атрымала ў часы статутаў Вялікага княства Літоўскага, бо справаводства вялося менавіта на ёй. Аднак паступова, з нарастаннем тэмпаў інтэграцыі ў саюзнай дзяржаве двух народаў – Рэчы Паспалітай – старабеларускі быў выцеснены польскім.
У другой палове XIX стагоддзя з'яўляюцца літаратурныя творы на сучаснай беларускай літаратурнай мове: “Энеіда навыварат” Вікенція Равінскага, гумарыстычная вершаваная паэма Канстанціна Вераніцына “Тарас на Парнасе”, літаратурныя творы Вікенція Дуніна-Марцінкевіча, Вінцэнта Каратынскага, Янкі Лучыны і іншых.
Росквіт
Пасля рэвалюцыі 1905 года ўлады Расійскай імперыі афіцыйна дазволілі выкарыстоўваць беларускую мову для выдання газет, часопісаў і кніг. Тады пачаўся росквіт беларускай літаратуры.
Афіцыйнае прызнанне і ўжыванне ў розных сферах жыццядзейнасці сучасная літаратурная мова атрымала ў асноўным пасля 1917 года. Цікавы факт: у 1920-я гады разам з ідышам, польскай і рускай мовамі беларуская была адной з афіцыйных моў Беларускай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі.
Беларуская літаратура заўсёды жыла клопатамі пра час, народны лёс, які праламляецца ў лёсе асобных людзей. Рэальныя здабыткі яе немалыя. Пашырылася рэчышча “ваеннай” прозы творамі В. Быкава, І. Навуменкі, І. Чыгрынава. А. Адамовіча, А. Савіцкага і іншых пісьменнікаў. Нямала твораў прысвечана маральна-этычным і філасофскім праблемам, пасляваеннаму часу. Адчувальнай была патрэба ў звароце да мінулага, да гістарычных падзей, якія ацэньваюцца з пункту гледжання сучаснікаў (творы У. Караткевіча, І. Шамякіна, У. Калесніка, В. Коўтун, А. Лойкі). Разам з традыцыйнымі ў сучаснай беларускай літаратуры з’явіліся новыя тэмы, уласцівыя менавіта сённяшняму дню.
Чытайце беларускае
На працягу наступнага тыдня ў Бераставіцкай раённай бібліятэцы і філіялах у аграгарадках пройдуць мерапрыемствы, прысвечаныя Дню беларускага пісьменства.
Завочныя кніжныя падарожжы, літаратурныя кампазіцыі, інфармацыйныя гадзіны і гадзіны гісторыі – у розных формах бібліятэкары звернуць увагу чытачоў на багатую гісторыю роднай мовы, на дзейнасць беларускіх асветнікаў і мастацкі талент айчынных пісьменнікаў і паэтаў, якія неслі і працягваюць несці беларускае слова ў масы. Так, да прыкладу, Пархімаўская інтэграваная сельская бібліятэка 5 верасня запрашае на акцыю “Сэлфі з беларускай кнігай”, Алекшыцкая – на выставу-рэкламу “Цікавыя кнігі для цікавых людзей”, Старадварэцкая – на выставу-прысвячэнне “Таямніца казак Артура Вольскага”, Масалянская – на адкрыты прагляд літаратуры “Кнігі, якія ацаніў увесь свет”. Тэматычныя мерапрыемствы пройдуць і ў іншых філіялах райбібліятэцы на вёсцы.
Святлана ГАНЧАРОВА
Фото автора
[~DETAIL_TEXT] =>
Дзень беларускага пісьменства — адна з самых значных культурных падзей Рэспублікі Беларусь і сапраўднае свята роднага слова. Як на беларускіх землях пісьменства з'явілася і як развівалася, расказваюць кніжныя экспанаты тэматычнай выставы “Шляхам друкаванага слова”, якая дзейнічае ў Бераставіцкай раённай бібліятэцы імя В. М. Кавалеўскага.
Пачатак
Першым алфавітам для славян стала глаголіца. Яна была створана ў сярэдзіне IX стагоддзя візантыйскім місіянерам Кірылам – адным са знакамітага асветніцкага дуэта. Аднак у Беларусі няма помнікаў літаратуры, напісаных гэтымі старажытнымі сімваламі. Першыя надпісы адносяцца да X стагоддзя – гэта пячаткі князёў, пісаныя кірыліцай імёны, графіці на сценах, выбіты на камянях тэкст. Рукапіснае Тураўскае Евангелле-апракос было створана ў XI стагоддзі. Ад яго захавалася 10 лістоў.
Беларусі ў часы Тураўскага Евангелля яшчэ не было, але ўласцівыя нашай мове асаблівасці ўжо праяўляліся. Напрыклад, гісторыкі выяўляюць іх у Дагаворнай грамаце смаленскага князя Мсціслава Давідовіча з Рыгаю і Готландам 1229 года. Напісана на старажытнарускай мове, але ёсць нюансы – там можна заўважыць нешта падобнае на “у нескладовае” ў некаторых словах: уздумаў, на ўстоку, у ніз, у Смольнск, у Рыз.
Прыкладамі эвалюцыі мовы могуць быць і граматы князя Гердзеня 1264 года, полацкага князя Ізяслава 1265 года, смаленскага князя Фёдара Расціслававіча 1281 года і іншыя.
Адасабленне
Адасабленне ж мясцовай мовы прыпала на XIV стагоддзе і наступны час. А ў XVI стагоддзі з'явіўся Францыск Скарына, які ў Празе выдаў пераклад кніг Бібліі на царкоўна-славянскай мове, але з вялікім уплывам старабеларускай, распаўсюджанай у Вялікім княстве Літоўскім, адкуль першадрукар быў родам.
Крыху пазней былі выдадзены зборы законаў Вялікага княства Літоўскага, статуты 1529, 1566 і 1588 гадоў – на мове, якую ў Беларусі называюць старабеларускай. Прыкладна ў адзін час з выданнем статутаў жыў Сымон Будны, які выдаў Новы Запавет на кніжнай старабеларускай мове. Васіль Цяпінскі таксама выкарыстоўваў у сваіх перакладах царкоўных кніг шматлікія фанетызаваныя напісанні: “месца”, “жонка”, “ужо”, “чалавек”, “чатыры”, формы займеннікаў “хто”, “што” замест “кто”, “что” і гэтак далей.
Афіцыйны статус старабеларуская мова атрымала ў часы статутаў Вялікага княства Літоўскага, бо справаводства вялося менавіта на ёй. Аднак паступова, з нарастаннем тэмпаў інтэграцыі ў саюзнай дзяржаве двух народаў – Рэчы Паспалітай – старабеларускі быў выцеснены польскім.
У другой палове XIX стагоддзя з'яўляюцца літаратурныя творы на сучаснай беларускай літаратурнай мове: “Энеіда навыварат” Вікенція Равінскага, гумарыстычная вершаваная паэма Канстанціна Вераніцына “Тарас на Парнасе”, літаратурныя творы Вікенція Дуніна-Марцінкевіча, Вінцэнта Каратынскага, Янкі Лучыны і іншых.
Росквіт
Пасля рэвалюцыі 1905 года ўлады Расійскай імперыі афіцыйна дазволілі выкарыстоўваць беларускую мову для выдання газет, часопісаў і кніг. Тады пачаўся росквіт беларускай літаратуры.
Афіцыйнае прызнанне і ўжыванне ў розных сферах жыццядзейнасці сучасная літаратурная мова атрымала ў асноўным пасля 1917 года. Цікавы факт: у 1920-я гады разам з ідышам, польскай і рускай мовамі беларуская была адной з афіцыйных моў Беларускай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі.
Беларуская літаратура заўсёды жыла клопатамі пра час, народны лёс, які праламляецца ў лёсе асобных людзей. Рэальныя здабыткі яе немалыя. Пашырылася рэчышча “ваеннай” прозы творамі В. Быкава, І. Навуменкі, І. Чыгрынава. А. Адамовіча, А. Савіцкага і іншых пісьменнікаў. Нямала твораў прысвечана маральна-этычным і філасофскім праблемам, пасляваеннаму часу. Адчувальнай была патрэба ў звароце да мінулага, да гістарычных падзей, якія ацэньваюцца з пункту гледжання сучаснікаў (творы У. Караткевіча, І. Шамякіна, У. Калесніка, В. Коўтун, А. Лойкі). Разам з традыцыйнымі ў сучаснай беларускай літаратуры з’явіліся новыя тэмы, уласцівыя менавіта сённяшняму дню.
Чытайце беларускае
На працягу наступнага тыдня ў Бераставіцкай раённай бібліятэцы і філіялах у аграгарадках пройдуць мерапрыемствы, прысвечаныя Дню беларускага пісьменства.
Завочныя кніжныя падарожжы, літаратурныя кампазіцыі, інфармацыйныя гадзіны і гадзіны гісторыі – у розных формах бібліятэкары звернуць увагу чытачоў на багатую гісторыю роднай мовы, на дзейнасць беларускіх асветнікаў і мастацкі талент айчынных пісьменнікаў і паэтаў, якія неслі і працягваюць несці беларускае слова ў масы. Так, да прыкладу, Пархімаўская інтэграваная сельская бібліятэка 5 верасня запрашае на акцыю “Сэлфі з беларускай кнігай”, Алекшыцкая – на выставу-рэкламу “Цікавыя кнігі для цікавых людзей”, Старадварэцкая – на выставу-прысвячэнне “Таямніца казак Артура Вольскага”, Масалянская – на адкрыты прагляд літаратуры “Кнігі, якія ацаніў увесь свет”. Тэматычныя мерапрыемствы пройдуць і ў іншых філіялах райбібліятэцы на вёсцы.
Святлана ГАНЧАРОВА
Фото автора
[DETAIL_TEXT_TYPE] => html
[~DETAIL_TEXT_TYPE] => html
[PREVIEW_TEXT] => Шляхам друкаванага слова. 1 верасня - Дзень беларускага пісьменства
[~PREVIEW_TEXT] => Шляхам друкаванага слова. 1 верасня - Дзень беларускага пісьменства
[PREVIEW_TEXT_TYPE] => html
[~PREVIEW_TEXT_TYPE] => html
[DETAIL_PICTURE] => Array
(
[ID] => 27574
[TIMESTAMP_X] => 24.03.2025 11:29:05
[MODULE_ID] => iblock
[HEIGHT] => 683
[WIDTH] => 1024
[FILE_SIZE] => 324961
[CONTENT_TYPE] => image/jpeg
[SUBDIR] => iblock/eec
[FILE_NAME] => 3vi1q1nprenf75m4pj1aunoywlw0gqas.jpg
[ORIGINAL_NAME] => img_1400.jpg
[DESCRIPTION] =>
[HANDLER_ID] =>
[EXTERNAL_ID] => b84e77f957a39e1c55b23f6a19f792ec
[VERSION_ORIGINAL_ID] =>
[META] =>
[SRC] => /upload/iblock/eec/3vi1q1nprenf75m4pj1aunoywlw0gqas.jpg
[UNSAFE_SRC] => /upload/iblock/eec/3vi1q1nprenf75m4pj1aunoywlw0gqas.jpg
[SAFE_SRC] => /upload/iblock/eec/3vi1q1nprenf75m4pj1aunoywlw0gqas.jpg
[ALT] => Шляхам друкаванага слова. 1 верасня - Дзень беларускага пісьменства
[TITLE] => Шляхам друкаванага слова. 1 верасня - Дзень беларускага пісьменства
)
[~DETAIL_PICTURE] => 27574
[TIMESTAMP_X] => 14.04.2025 18:26:24
[~TIMESTAMP_X] => 14.04.2025 18:26:24
[ACTIVE_FROM_X] => 2024-09-01 00:00:00
[~ACTIVE_FROM_X] => 2024-09-01 00:00:00
[ACTIVE_FROM] => 01.09.2024
[~ACTIVE_FROM] => 01.09.2024
[LIST_PAGE_URL] => /news/
[~LIST_PAGE_URL] => /news/
[DETAIL_PAGE_URL] => /news/kultura-i-dukhovnost/shljaham-drukavanaga-slova-1-verasnja-dzen-belaruskaga-pismenstva/
[~DETAIL_PAGE_URL] => /news/kultura-i-dukhovnost/shljaham-drukavanaga-slova-1-verasnja-dzen-belaruskaga-pismenstva/
[LANG_DIR] => /
[~LANG_DIR] => /
[CODE] => shljaham-drukavanaga-slova-1-verasnja-dzen-belaruskaga-pismenstva
[~CODE] => shljaham-drukavanaga-slova-1-verasnja-dzen-belaruskaga-pismenstva
[EXTERNAL_ID] => 13826
[~EXTERNAL_ID] => 13826
[IBLOCK_TYPE_ID] => news
[~IBLOCK_TYPE_ID] => news
[IBLOCK_CODE] => corporate_news_s1
[~IBLOCK_CODE] => corporate_news_s1
[IBLOCK_EXTERNAL_ID] =>
[~IBLOCK_EXTERNAL_ID] =>
[LID] => s1
[~LID] => s1
[NAV_RESULT] =>
[NAV_CACHED_DATA] =>
[DISPLAY_ACTIVE_FROM] => 01.09.2024
[IPROPERTY_VALUES] => Array
(
[SECTION_META_TITLE] => Шляхам друкаванага слова. 1 верасня - Дзень беларускага пісьменства
[SECTION_META_KEYWORDS] => Новости
[SECTION_META_DESCRIPTION] =>
[SECTION_PAGE_TITLE] => Шляхам друкаванага слова. 1 верасня - Дзень беларускага пісьменства
[ELEMENT_META_TITLE] => Шляхам друкаванага слова. 1 верасня - Дзень беларускага пісьменства
[ELEMENT_META_KEYWORDS] => Культура и духовность
[ELEMENT_META_DESCRIPTION] =>
Дзень беларускага пісьменства — адна з самых значных культурных падзей Рэспублікі Беларусь і сапраўднае свята роднага слова Як на беларускіх землях пісьменства з'явілася і як развівалася, расказваюць кніжныя экспанаты тэматычнай выставы “Шляхам друкаванага слова”, якая дзейнічае ў Бераставіцкай раённай бібліятэцы імя В.
[ELEMENT_PAGE_TITLE] => Шляхам друкаванага слова. 1 верасня - Дзень беларускага пісьменства
)
[FIELDS] => Array
(
[TAGS] =>
)
[PROPERTIES] => Array
(
[VIDEO] => Array
(
[ID] => 4
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Видео
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => VIDEO
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => F
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] => mpg, avi, wmv, mpeg, mpe, flv, mp4
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Видео
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[DONT_SHOW] => Array
(
[ID] => 6
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Не отображать в верхней карусели на главной
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => DONT_SHOW
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => C
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[VALUE_ENUM_ID] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Не отображать в верхней карусели на главной
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[AUTHOR] => Array
(
[ID] => 7
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Автор
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => AUTHOR
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => S
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Автор
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[WATERMARKER] => Array
(
[ID] => 8
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Водяной знак
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => WATERMARKER
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => F
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] => jpg, gif, bmp, png, jpeg, webp
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Водяной знак
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[WATERMARKER_PREV] => Array
(
[ID] => 9
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Водяной знак в превью
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => WATERMARKER_PREV
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => F
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] => jpg, gif, bmp, png, jpeg, webp
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Водяной знак в превью
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[DONT_SHOW_LIST] => Array
(
[ID] => 11
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Не отображать в карусели с разделами на главной
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => DONT_SHOW_LIST
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => C
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[VALUE_ENUM_ID] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Не отображать в карусели с разделами на главной
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[MAIN_SECTION] => Array
(
[ID] => 12
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Главный раздел
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => MAIN_SECTION
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[VALUE_ENUM_ID] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Главный раздел
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[PHOTOGRAPHER] => Array
(
[ID] => 13
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Фотограф
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => PHOTOGRAPHER
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => S
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Фотограф
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[NASHE_VIDEO] => Array
(
[ID] => 14
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Наше видео
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => NASHE_VIDEO
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => S
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] => video
[USER_TYPE_SETTINGS] => Array
(
[BUFFER_LENGTH] => 10
[CONTROLBAR] => bottom
[AUTOSTART] => N
[VOLUME] => 90
[SKIN] =>
[FLASHVARS] =>
[WMODE_FLV] => transparent
[BGCOLOR] => FFFFFF
[COLOR] => 000000
[OVER_COLOR] => 000000
[SCREEN_COLOR] => 000000
[SILVERVARS] =>
[WMODE_WMV] => windowless
[WIDTH] => 400
[HEIGHT] => 300
)
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Наше видео
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[YOUTUBE_VIDEO] => Array
(
[ID] => 15
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Наше видео ютуб
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => YOUTUBE_VIDEO
[DEFAULT_VALUE] => https://www.youtube.com/embed/
[PROPERTY_TYPE] => S
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Наше видео ютуб
[~DEFAULT_VALUE] => https://www.youtube.com/embed/
)
[YES_WATERMARK] => Array
(
[ID] => 17
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Выводить водяной знак
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => YES_WATERMARK
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => C
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[VALUE_ENUM_ID] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Выводить водяной знак
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[YES_WATERMARK_PREV] => Array
(
[ID] => 18
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Выводить водяной знак превью
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => YES_WATERMARK_PREV
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => C
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[VALUE_ENUM_ID] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Выводить водяной знак превью
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[DETAIL_PICTERS_NEW] => Array
(
[ID] => 19
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Детальная картинка
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => DETAIL_PICTERS_NEW
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => F
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] => jpg, gif, bmp, png, jpeg, webp
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Детальная картинка
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
)
[DISPLAY_PROPERTIES] => Array
(
)
[IBLOCK] => Array
(
[ID] => 1
[~ID] => 1
[TIMESTAMP_X] => 05.09.2026 23:21:37
[~TIMESTAMP_X] => 05.09.2026 23:21:37
[IBLOCK_TYPE_ID] => news
[~IBLOCK_TYPE_ID] => news
[LID] => s1
[~LID] => s1
[CODE] => corporate_news_s1
[~CODE] => corporate_news_s1
[API_CODE] =>
[~API_CODE] =>
[REST_ON] => N
[~REST_ON] => N
[NAME] => Новости
[~NAME] => Новости
[ACTIVE] => Y
[~ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[~SORT] => 500
[LIST_PAGE_URL] => /news/
[~LIST_PAGE_URL] => /news/
[DETAIL_PAGE_URL] => #SITE_DIR#/news/#SECTION_CODE_PATH#/#ELEMENT_CODE#/
[~DETAIL_PAGE_URL] => #SITE_DIR#/news/#SECTION_CODE_PATH#/#ELEMENT_CODE#/
[SECTION_PAGE_URL] => #SITE_DIR#/news/#SECTION_CODE_PATH#/
[~SECTION_PAGE_URL] => #SITE_DIR#/news/#SECTION_CODE_PATH#/
[CANONICAL_PAGE_URL] => https://beresta.by/news/corporate_news_s1/
[~CANONICAL_PAGE_URL] => https://beresta.by/news/corporate_news_s1/
[PICTURE] =>
[~PICTURE] =>
[DESCRIPTION] =>
[~DESCRIPTION] =>
[DESCRIPTION_TYPE] => text
[~DESCRIPTION_TYPE] => text
[RSS_TTL] => 24
[~RSS_TTL] => 24
[RSS_ACTIVE] => Y
[~RSS_ACTIVE] => Y
[RSS_FILE_ACTIVE] => N
[~RSS_FILE_ACTIVE] => N
[RSS_FILE_LIMIT] =>
[~RSS_FILE_LIMIT] =>
[RSS_FILE_DAYS] =>
[~RSS_FILE_DAYS] =>
[RSS_YANDEX_ACTIVE] => N
[~RSS_YANDEX_ACTIVE] => N
[XML_ID] =>
[~XML_ID] =>
[TMP_ID] => c0e792eea55f78fdf2f56a185b80509e
[~TMP_ID] => c0e792eea55f78fdf2f56a185b80509e
[INDEX_ELEMENT] => Y
[~INDEX_ELEMENT] => Y
[INDEX_SECTION] => Y
[~INDEX_SECTION] => Y
[WORKFLOW] => N
[~WORKFLOW] => N
[BIZPROC] => N
[~BIZPROC] => N
[SECTION_CHOOSER] => L
[~SECTION_CHOOSER] => L
[LIST_MODE] =>
[~LIST_MODE] =>
[RIGHTS_MODE] => S
[~RIGHTS_MODE] => S
[SECTION_PROPERTY] => N
[~SECTION_PROPERTY] => N
[PROPERTY_INDEX] => N
[~PROPERTY_INDEX] => N
[VERSION] => 1
[~VERSION] => 1
[LAST_CONV_ELEMENT] => 0
[~LAST_CONV_ELEMENT] => 0
[SOCNET_GROUP_ID] =>
[~SOCNET_GROUP_ID] =>
[EDIT_FILE_BEFORE] =>
[~EDIT_FILE_BEFORE] =>
[EDIT_FILE_AFTER] =>
[~EDIT_FILE_AFTER] =>
[SECTIONS_NAME] => Разделы
[~SECTIONS_NAME] => Разделы
[SECTION_NAME] => Раздел
[~SECTION_NAME] => Раздел
[ELEMENTS_NAME] => Элементы
[~ELEMENTS_NAME] => Элементы
[ELEMENT_NAME] => Элемент
[~ELEMENT_NAME] => Элемент
[FULLTEXT_INDEX] => N
[~FULLTEXT_INDEX] => N
[EXTERNAL_ID] =>
[~EXTERNAL_ID] =>
[LANG_DIR] => /
[~LANG_DIR] => /
[SERVER_NAME] => beresta.by
[~SERVER_NAME] => beresta.by
)
[SECTION] => Array
(
[PATH] => Array
(
[0] => Array
(
[ID] => 4
[~ID] => 4
[CODE] => kultura-i-dukhovnost
[~CODE] => kultura-i-dukhovnost
[XML_ID] =>
[~XML_ID] =>
[EXTERNAL_ID] =>
[~EXTERNAL_ID] =>
[IBLOCK_ID] => 1
[~IBLOCK_ID] => 1
[IBLOCK_SECTION_ID] =>
[~IBLOCK_SECTION_ID] =>
[SORT] => 500
[~SORT] => 500
[NAME] => Культура и духовность
[~NAME] => Культура и духовность
[ACTIVE] => Y
[~ACTIVE] => Y
[DEPTH_LEVEL] => 1
[~DEPTH_LEVEL] => 1
[SECTION_PAGE_URL] => /news/kultura-i-dukhovnost/
[~SECTION_PAGE_URL] => /news/kultura-i-dukhovnost/
[IBLOCK_TYPE_ID] => news
[~IBLOCK_TYPE_ID] => news
[IBLOCK_CODE] => corporate_news_s1
[~IBLOCK_CODE] => corporate_news_s1
[IBLOCK_EXTERNAL_ID] =>
[~IBLOCK_EXTERNAL_ID] =>
[GLOBAL_ACTIVE] => Y
[~GLOBAL_ACTIVE] => Y
[IPROPERTY_VALUES] => Array
(
[SECTION_META_TITLE] => Культура и духовность
[SECTION_META_KEYWORDS] => Новости
[SECTION_META_DESCRIPTION] =>
[SECTION_PAGE_TITLE] => Культура и духовность
[ELEMENT_META_TITLE] => Культура и духовность
[ELEMENT_META_KEYWORDS] => Новости
[ELEMENT_META_DESCRIPTION] => .
[ELEMENT_PAGE_TITLE] => Культура и духовность
)
)
)
)
[SECTION_URL] => /news/kultura-i-dukhovnost/
[META_TAGS] => Array
(
[TITLE] => Шляхам друкаванага слова. 1 верасня - Дзень беларускага пісьменства
[BROWSER_TITLE] => Шляхам друкаванага слова. 1 верасня - Дзень беларускага пісьменства
[KEYWORDS] => Культура и духовность
[DESCRIPTION] =>
Дзень беларускага пісьменства — адна з самых значных культурных падзей Рэспублікі Беларусь і сапраўднае свята роднага слова Як на беларускіх землях пісьменства з'явілася і як развівалася, расказваюць кніжныя экспанаты тэматычнай выставы “Шляхам друкаванага слова”, якая дзейнічае ў Бераставіцкай раённай бібліятэцы імя В.
)
)
01.09.2024
Шляхам друкаванага слова. 1 верасня - Дзень беларускага пісьменства
Дзень беларускага пісьменства — адна з самых значных культурных падзей Рэспублікі Беларусь і сапраўднае свята роднага слова. Як на беларускіх землях пісьменства з'явілася і як развівалася, расказваюць кніжныя экспанаты тэматычнай выставы “Шляхам друкаванага слова”, якая дзейнічае ў Бераставіцкай раённай бібліятэцы імя В. М. Кавалеўскага.
Пачатак
Першым алфавітам для славян стала глаголіца. Яна была створана ў сярэдзіне IX стагоддзя візантыйскім місіянерам Кірылам – адным са знакамітага асветніцкага дуэта. Аднак у Беларусі няма помнікаў літаратуры, напісаных гэтымі старажытнымі сімваламі. Першыя надпісы адносяцца да X стагоддзя – гэта пячаткі князёў, пісаныя кірыліцай імёны, графіці на сценах, выбіты на камянях тэкст. Рукапіснае Тураўскае Евангелле-апракос было створана ў XI стагоддзі. Ад яго захавалася 10 лістоў.
Беларусі ў часы Тураўскага Евангелля яшчэ не было, але ўласцівыя нашай мове асаблівасці ўжо праяўляліся. Напрыклад, гісторыкі выяўляюць іх у Дагаворнай грамаце смаленскага князя Мсціслава Давідовіча з Рыгаю і Готландам 1229 года. Напісана на старажытнарускай мове, але ёсць нюансы – там можна заўважыць нешта падобнае на “у нескладовае” ў некаторых словах: уздумаў, на ўстоку, у ніз, у Смольнск, у Рыз.
Прыкладамі эвалюцыі мовы могуць быць і граматы князя Гердзеня 1264 года, полацкага князя Ізяслава 1265 года, смаленскага князя Фёдара Расціслававіча 1281 года і іншыя.
Адасабленне
Адасабленне ж мясцовай мовы прыпала на XIV стагоддзе і наступны час. А ў XVI стагоддзі з'явіўся Францыск Скарына, які ў Празе выдаў пераклад кніг Бібліі на царкоўна-славянскай мове, але з вялікім уплывам старабеларускай, распаўсюджанай у Вялікім княстве Літоўскім, адкуль першадрукар быў родам.
Крыху пазней былі выдадзены зборы законаў Вялікага княства Літоўскага, статуты 1529, 1566 і 1588 гадоў – на мове, якую ў Беларусі называюць старабеларускай. Прыкладна ў адзін час з выданнем статутаў жыў Сымон Будны, які выдаў Новы Запавет на кніжнай старабеларускай мове. Васіль Цяпінскі таксама выкарыстоўваў у сваіх перакладах царкоўных кніг шматлікія фанетызаваныя напісанні: “месца”, “жонка”, “ужо”, “чалавек”, “чатыры”, формы займеннікаў “хто”, “што” замест “кто”, “что” і гэтак далей.
Афіцыйны статус старабеларуская мова атрымала ў часы статутаў Вялікага княства Літоўскага, бо справаводства вялося менавіта на ёй. Аднак паступова, з нарастаннем тэмпаў інтэграцыі ў саюзнай дзяржаве двух народаў – Рэчы Паспалітай – старабеларускі быў выцеснены польскім.
У другой палове XIX стагоддзя з'яўляюцца літаратурныя творы на сучаснай беларускай літаратурнай мове: “Энеіда навыварат” Вікенція Равінскага, гумарыстычная вершаваная паэма Канстанціна Вераніцына “Тарас на Парнасе”, літаратурныя творы Вікенція Дуніна-Марцінкевіча, Вінцэнта Каратынскага, Янкі Лучыны і іншых.
Росквіт
Пасля рэвалюцыі 1905 года ўлады Расійскай імперыі афіцыйна дазволілі выкарыстоўваць беларускую мову для выдання газет, часопісаў і кніг. Тады пачаўся росквіт беларускай літаратуры.
Афіцыйнае прызнанне і ўжыванне ў розных сферах жыццядзейнасці сучасная літаратурная мова атрымала ў асноўным пасля 1917 года. Цікавы факт: у 1920-я гады разам з ідышам, польскай і рускай мовамі беларуская была адной з афіцыйных моў Беларускай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі.
Беларуская літаратура заўсёды жыла клопатамі пра час, народны лёс, які праламляецца ў лёсе асобных людзей. Рэальныя здабыткі яе немалыя. Пашырылася рэчышча “ваеннай” прозы творамі В. Быкава, І. Навуменкі, І. Чыгрынава. А. Адамовіча, А. Савіцкага і іншых пісьменнікаў. Нямала твораў прысвечана маральна-этычным і філасофскім праблемам, пасляваеннаму часу. Адчувальнай была патрэба ў звароце да мінулага, да гістарычных падзей, якія ацэньваюцца з пункту гледжання сучаснікаў (творы У. Караткевіча, І. Шамякіна, У. Калесніка, В. Коўтун, А. Лойкі). Разам з традыцыйнымі ў сучаснай беларускай літаратуры з’явіліся новыя тэмы, уласцівыя менавіта сённяшняму дню.
Чытайце беларускае
На працягу наступнага тыдня ў Бераставіцкай раённай бібліятэцы і філіялах у аграгарадках пройдуць мерапрыемствы, прысвечаныя Дню беларускага пісьменства.
Завочныя кніжныя падарожжы, літаратурныя кампазіцыі, інфармацыйныя гадзіны і гадзіны гісторыі – у розных формах бібліятэкары звернуць увагу чытачоў на багатую гісторыю роднай мовы, на дзейнасць беларускіх асветнікаў і мастацкі талент айчынных пісьменнікаў і паэтаў, якія неслі і працягваюць несці беларускае слова ў масы. Так, да прыкладу, Пархімаўская інтэграваная сельская бібліятэка 5 верасня запрашае на акцыю “Сэлфі з беларускай кнігай”, Алекшыцкая – на выставу-рэкламу “Цікавыя кнігі для цікавых людзей”, Старадварэцкая – на выставу-прысвячэнне “Таямніца казак Артура Вольскага”, Масалянская – на адкрыты прагляд літаратуры “Кнігі, якія ацаніў увесь свет”. Тэматычныя мерапрыемствы пройдуць і ў іншых філіялах райбібліятэцы на вёсцы.
