Array
(
[TAGS] =>
[~TAGS] =>
[ID] => 26046
[~ID] => 26046
[NAME] => Новыя гістарычныя апавяданні пра жыццё ў Вялікай Бераставіцы
[~NAME] => Новыя гістарычныя апавяданні пра жыццё ў Вялікай Бераставіцы
[IBLOCK_ID] => 1
[~IBLOCK_ID] => 1
[IBLOCK_SECTION_ID] => 4
[~IBLOCK_SECTION_ID] => 4
[DETAIL_TEXT] => 
У мінулым выпуску тэматычнай старонкі мы змясцілі тры гістарычныя апавяданні нашага няштатнага аўтара Сяргея Лушчыка пра жыццё ў Вялікай Бераставіцы ў канцы 19-га – пачатку 20-га стагоддзяў. Сёння прапануем вашай увазе яшчэ яго тры гісторыі.
Гісторыя першая
Як электрыфікавалі маёнтак Касакоўскіх
Ці ведаеце вы, што адным з першых электрыфікаваных аб’ектаў у Вялікай Бераставіцы быў маёнтак графаў Касакоўскіх? Электрычнасць там з’явілася яшчэ ў 1903-1904 гг. У гарадзенскіх архівах ёсць матэрыялы, звязаныя з гэтай падзеяй.
Дык вось, пачалося ўсё з таго, што ў 1901 годзе ў маёнтку быў узведзены новы двухпавярховы графскі палац, які складаўся з вялікай колькасці пакояў. Гэты вялікі палац патрабаваў і сучаснага асвятлення.
У лютым 1903 года ўладальнік маёнтка граф Юзэф Касакоўскі ўласнаручна напісаў прашэнне ў будаўнічае аддзяленне Гро-дзенскага губернскага праўлення аб тым, каб яму дазволілі пабудаваць прысядзібную электрастанцыю, якая б выпрацоўвала электрычнасць для ўласных патрэбаў. Пасля ўзгаднення пытання з кіраўніцтвам Гродзенскай паштова-тэлеграфічнай службы і МУС дазвол быў атрыманы.
На тэрыторыі маёнтка пад станцыю ўзвялі будынак, у сярэдзіне якога рабочая брыгада з Варшавы ўсталявала вертыкальны аднацыліндровы керасінавы рухавік унутранага згарання нямецкай вытворчасці “Отта-Дэйц” магутнасцю ў 8 конскіх сіл. Гэты рухавік прыводзіў у дзеянне генератар, які, у сваю чаргу, выпрацоўваў ток. Для падачы паліва ў рухавік служыў аўтаматычны насос, які падводзіў керасін да фарсунак. У фарсунках паліва змешвалася з паветрам, а затым выбуховая сумесь трапляла ў цыліндр і запальвалася ад электрычнай свечкі. Ахалоджвалася сістэма з дапамогай двух бакаў цыркулюючай вады. Для забеспячэння раўнамернай падачы святла рухавік быў абсталяваны двума коламі-махавікамі. Магутнасць дынамамашыны пастаяннага току складала 5 кілават. Акумулятарная батарэя замежнай вытворчасці “Цюдор” знаходзілася ў асобным памяшканні станцыі на драўляным стэлажы.
Цікава, што ўсе работы па ўстаноўцы і запуску сістэмы ў маёнтку Касакоўскіх выконвала вядомая нямецкая фірма “Siеmens und Halske”, а дакладней яе варшаўскае аддзяленне (Варшава, Іерусалімскія алеі, 43).
Уся сістэма асвятлення на тэрыторыі маёнтка складалася са 181 лямпачкі напальвання. Электрычнасць правялі ва ўсіх трох карпусах графскага палацавага комплексу, у тым ліку і ў падвальным памяшканні новага палаца, дзе захоўваўся каштоўны сямейны архіў і іншыя гістарычныя рэліквіі.
У архіўных дакументах пазнейшага перыяду гэта электрастанцыя ўзгадваецца ў інвентарным апісанні маёнтка. Цяжка сказаць, да якога часу яна дзейнічала. Вядома, што ў даваенны час (пры паляках) электрычнасць у маёнтак паступала ўжо з вадзянога млына.
Гісторыя другая
Пра пастарунак паліцыі
Ідучы ў Бераставіцы па в
уліцы Чырвонаармейскай у бок Эймінаўцаў, мімаволі прыцягвае ўвагу жылы драўляны дом пад нумарам 17, што стаіць злева ад дарогі. Гэта прадаўгаваты аднапавярховы будынак, пафарбаваны ў карычневы колер, з чатырма вокнамі і прыгожымі разнымі дзвярыма. Ён - трэці па ліку за мураванымі пабудовамі РАУС. Жыхары пасёлка ў савецкія часы назвалі яго “домам Белабокіх”. Назва гэта пайшла ад прозвішча жыхароў, якія некалі тут пражывалі.
Цяпер мала хто ведае, што да вайны ў гэтым будынку знаходзілася адна з важнейшых у тагачасным населеным пункце ўстаноў – местачковы пастарунак польскай дзяржаўнай паліцыі. Апошнія перадваенныя гады гэты пастарунак узначальваў камендант Пётр Асташэўскі, а дом, дзе ён жыў з сям’ёй, знаходзіўся недалёка праз дарогу. Яго дом таксама захаваўся (Чырвонаармейская 22). Сёння ён стаіць побач з сучасным будынкам пошты. Усяго ў міжваенны перыяд падраздзяленне бераставіцкага пастарунку налічвала 6-8 чалавек. Але гэты склад мог колькасна мяняцца.
У архіўных дакументах за чэрвень 1936 года значацца наступныя прозвішчы бераставіцкіх паліцэйскіх:
1) Асташэўскі Пётр (камендант, ранг сяржанта), пражываў па вуліцы Свіслацкай;
2) Маеўскі Юзэф (старшы пастарунковы, ранг капрала), вул. Ваўкавыская;
3) Пухальскі Юзэф (старшы пастарунковы), вул. Ваўкавыская;
4) Душэўскі Станіслаў (пастарунковы, ранг радавога), вул. Свентаяньская;
5) Лойка Эдвард (пастарунковы), вул. Свентаяньская;
6) Сідаровіч Пётр (пастарунковы), вул. Дольная, паходзіў з Індуры.
Акрамя гэтага ў дакументах за розныя гады ўзгадваюцца яшчэ такія прозвішчы, як Дэрэчык Влодзімеж, Вернікоўскі Эўгеніюш (камендант), Узэмбло Ежы (камендант, паходзіў з Варшавы), Канцман Зыгмунт (Лодзь), Дамброўскі Станіслаў, Стычыньскі Баляслаў (Хэлмжа), Легарт Францішак (Пётркув), Бартосяк Уладзіслаў (Варшава), Дабравольскі Эдвард (Беласток).
Большасць паліцэйскіх былі прыезджымі і праходзілі службу ў Вялікай Бераставіцы часова. Да 1933 года бераставіцкія паліцэйскія былі ўзброены расійскімі карабінамі “Мосіна” ўзору 1891 года, якія пасля замянілі на аўстра-венгерскія “Манліхеры” ўзору 1895 года. Усю неабходную амуніцыю і зброю местачковыя паліцэйскія ездзілі атрымліваць у павятовы камісарыят у Гродна. Акрамя гэтага кожны з іх меў свой службовы веласіпед.
На пастарунку быў тэлефон, а ўсе здарэнні, якія адбываліся на падведамаснай яму тэрыторыі, фіксаваліся ў спецыяльных кнігах (журналах). Пры неабходнасці пастарунковыя на веласіпедах выязджалі для разбору ў навакольныя вёскі.
Адзначу, што мясцовыя паліцэйскія займаліся не толькі крымінальнымі справамі, але нярэдка выпісвалі і адміністрацыйныя штрафы, напрыклад, за несвоечасова прыбранае смецце з вуліцы альбо за незаконнае вырошчванне ў гародзе тытуню і г. д.
І яшчэ адзін цікавы момант. У нашым мястэчку памяшканне для часова затрыманых паліцыяй асоб знаходзілася не пры пастарунку, а зусім у іншым месцы – у адным будынку з праўленнем вялікабераставіцкай гміны (сёння гэта скрыжаванне вуліц Савецкай і Камсамольскай).
Гісторыя трэцяя
Як Касакоўскія прымалі Аляксандра II
Вядома, што ўладальнікі Вялікай Бераставіцы Касакоўскія акрамя маёнткаў у нашым мястэчку і Вайткушках (Літва), мелі і шыкоўны палац у цэнтры Варшавы. Адной з самых знамянальных падзей, звязаных з гэтым палацам, быў высокасвецкі баль, арганізаваны яго ўладальнікамі ў гонар Расійскага Імператара Аляксандра ІІ.
Гэты баль адбыўся ў пятніцу 9 кастрычніка 1859 года. Тады малады расійскі цар часова
знаходзіўся ў Варшаве, складаючы свой першы афіцыйны візіт у сталіцу Каралеўства Польскага. Менавіта ў той час імператар прагнуў сустрэцца з вышэйшай польскай арыстакратыяй, знайсці з ёю кантакт і заручыцца падтрымкай.
Празорлівы граф і сенатар Станіслаў Шчэнсны Касакоўскі, шырока вядомы ў вышэйшым польскім грамадстве, скарыстаўся магчымасцю і запрасіў Найвысачэйшую асобу наведаць салоны яго палацу, азнаёміцца з галерэяй карцін і прыняць удзел у вячэрнім балі. Аляксандр ІІ з задавальненнем прыняў прапанову. Перамовы праводзіліся за пасярэдніцтвам князя Гарчакова, тагачаснага намесніка Каралеўства.
Жонка Станіслава Шчэнснага Аляксандра де Лаваль-Касакоўская спешна за тры дні падрыхтавала ўсё неабходнае для прыняцця незвычайнага госця.
Увечары ў палацы Касакоўскіх сабралася шмат гасцей. Цар прыбыў апранутым у мундзір Падольскага гвардзейскага кірасірскага палка, які некалі стаяў у Варшаве, а цяпер насіў назву Яго Высокасці Уласнага палка. На ўваходзе цара сустракалі гаспадар граф Станіслаў Шчэнсны Касакоўскі з сынам Станіславам Казімірам (будучым фатографам), а таксама гаспадыня дома з нявесткай. У гэты час урачыста гучаў меладычны гімн Львова.
Танцавальная частка вечара пачалася з “Паланэза”. Расійскі імператар запрасіў на першы танец графіню Аляксандру де Лаваль-Касакоўскую, а Яго Каралеўская Высокасць Вялікі князь Саксонска-Веймарскі – нявестку Касакоўскіх. Далей пайшлі мазуркі, полькі, вальсы і г.д. Сведкі гэтай падзеі гавораць, што на вечарыне ўражвала элегантнасць прыбыўшых гасцей, багацце і прыгажосць іх касцюмаў, пашытых у Францыі на лепшых парыжскіх і ліёнскіх фабрыках, бляск дарагіх камянёў і дыяментаў.
Увесь час гаспадыня палацу з нявесткай былі ў таварыстве Аляксандра ІІ.
Апоўначы публіка пакінула вялікую бальную залу і перайшла ў банкетную, якая асвятлялася газавымі ліхтарамі. Галоўнае месца за цэнтральным сталом заняў імператар, а па правую руку ад яго сядзела Аляксандра де Лаваль (жонка гаспадара). Усе занялі свае месцы згодна з пратаколам, складзеным Станіславам Шчэнсным. Уладальнік Бераставіцы, як былы майстар цырымоніі і дыпламат, меў у гэтых справах вялікі вопыт і ведаў каго куды пасадзіць. Што датычыцца самога гаспадара, то яны з сынам за ўрачысты стол не сядалі, паколькі ўвесь час прымалі гасцей і збоку назіралі за ходам справы.
Найвялікшай нечаканасцю ўсяго вечара быў тост Аляксандра ІІ на карысць Касакоўскіх, сказаны напаўголаса па-польску: “Zdrowie gospodarza”(“Здароўе гаспадара”).
Баль працягваўся да таго часу, пакуль цар са світай не пакінуў апартаменты.
Пазней пра гэты вечар Касакоўскія напішуць у сваёй сямейнай хроніцы, як пра адзін з найбольш запамінаючых фактаў. Візіт імператара яшчэ больш умацаваў высокую пазіцыю ўладальнікаў Бераставіцы не толькі ў Варшаве, але і ў Пецярбургу.
[~DETAIL_TEXT] => У мінулым выпуску тэматычнай старонкі мы змясцілі тры гістарычныя апавяданні нашага няштатнага аўтара Сяргея Лушчыка пра жыццё ў Вялікай Бераставіцы ў канцы 19-га – пачатку 20-га стагоддзяў. Сёння прапануем вашай увазе яшчэ яго тры гісторыі.
Гісторыя першая
Як электрыфікавалі маёнтак Касакоўскіх
Ці ведаеце вы, што адным з першых электрыфікаваных аб’ектаў у Вялікай Бераставіцы быў маёнтак графаў Касакоўскіх? Электрычнасць там з’явілася яшчэ ў 1903-1904 гг. У гарадзенскіх архівах ёсць матэрыялы, звязаныя з гэтай падзеяй.
Дык вось, пачалося ўсё з таго, што ў 1901 годзе ў маёнтку быў узведзены новы двухпавярховы графскі палац, які складаўся з вялікай колькасці пакояў. Гэты вялікі палац патрабаваў і сучаснага асвятлення.
У лютым 1903 года ўладальнік маёнтка граф Юзэф Касакоўскі ўласнаручна напісаў прашэнне ў будаўнічае аддзяленне Гро-дзенскага губернскага праўлення аб тым, каб яму дазволілі пабудаваць прысядзібную электрастанцыю, якая б выпрацоўвала электрычнасць для ўласных патрэбаў. Пасля ўзгаднення пытання з кіраўніцтвам Гродзенскай паштова-тэлеграфічнай службы і МУС дазвол быў атрыманы.
На тэрыторыі маёнтка пад станцыю ўзвялі будынак, у сярэдзіне якога рабочая брыгада з Варшавы ўсталявала вертыкальны аднацыліндровы керасінавы рухавік унутранага згарання нямецкай вытворчасці “Отта-Дэйц” магутнасцю ў 8 конскіх сіл. Гэты рухавік прыводзіў у дзеянне генератар, які, у сваю чаргу, выпрацоўваў ток. Для падачы паліва ў рухавік служыў аўтаматычны насос, які падводзіў керасін да фарсунак. У фарсунках паліва змешвалася з паветрам, а затым выбуховая сумесь трапляла ў цыліндр і запальвалася ад электрычнай свечкі. Ахалоджвалася сістэма з дапамогай двух бакаў цыркулюючай вады. Для забеспячэння раўнамернай падачы святла рухавік быў абсталяваны двума коламі-махавікамі. Магутнасць дынамамашыны пастаяннага току складала 5 кілават. Акумулятарная батарэя замежнай вытворчасці “Цюдор” знаходзілася ў асобным памяшканні станцыі на драўляным стэлажы.
Цікава, што ўсе работы па ўстаноўцы і запуску сістэмы ў маёнтку Касакоўскіх выконвала вядомая нямецкая фірма “Siеmens und Halske”, а дакладней яе варшаўскае аддзяленне (Варшава, Іерусалімскія алеі, 43).
Уся сістэма асвятлення на тэрыторыі маёнтка складалася са 181 лямпачкі напальвання. Электрычнасць правялі ва ўсіх трох карпусах графскага палацавага комплексу, у тым ліку і ў падвальным памяшканні новага палаца, дзе захоўваўся каштоўны сямейны архіў і іншыя гістарычныя рэліквіі.
У архіўных дакументах пазнейшага перыяду гэта электрастанцыя ўзгадваецца ў інвентарным апісанні маёнтка. Цяжка сказаць, да якога часу яна дзейнічала. Вядома, што ў даваенны час (пры паляках) электрычнасць у маёнтак паступала ўжо з вадзянога млына.
Гісторыя другая
Пра пастарунак паліцыі
Ідучы ў Бераставіцы па в
уліцы Чырвонаармейскай у бок Эймінаўцаў, мімаволі прыцягвае ўвагу жылы драўляны дом пад нумарам 17, што стаіць злева ад дарогі. Гэта прадаўгаваты аднапавярховы будынак, пафарбаваны ў карычневы колер, з чатырма вокнамі і прыгожымі разнымі дзвярыма. Ён - трэці па ліку за мураванымі пабудовамі РАУС. Жыхары пасёлка ў савецкія часы назвалі яго “домам Белабокіх”. Назва гэта пайшла ад прозвішча жыхароў, якія некалі тут пражывалі.
Цяпер мала хто ведае, што да вайны ў гэтым будынку знаходзілася адна з важнейшых у тагачасным населеным пункце ўстаноў – местачковы пастарунак польскай дзяржаўнай паліцыі. Апошнія перадваенныя гады гэты пастарунак узначальваў камендант Пётр Асташэўскі, а дом, дзе ён жыў з сям’ёй, знаходзіўся недалёка праз дарогу. Яго дом таксама захаваўся (Чырвонаармейская 22). Сёння ён стаіць побач з сучасным будынкам пошты. Усяго ў міжваенны перыяд падраздзяленне бераставіцкага пастарунку налічвала 6-8 чалавек. Але гэты склад мог колькасна мяняцца.
У архіўных дакументах за чэрвень 1936 года значацца наступныя прозвішчы бераставіцкіх паліцэйскіх:
1) Асташэўскі Пётр (камендант, ранг сяржанта), пражываў па вуліцы Свіслацкай;
2) Маеўскі Юзэф (старшы пастарунковы, ранг капрала), вул. Ваўкавыская;
3) Пухальскі Юзэф (старшы пастарунковы), вул. Ваўкавыская;
4) Душэўскі Станіслаў (пастарунковы, ранг радавога), вул. Свентаяньская;
5) Лойка Эдвард (пастарунковы), вул. Свентаяньская;
6) Сідаровіч Пётр (пастарунковы), вул. Дольная, паходзіў з Індуры.
Акрамя гэтага ў дакументах за розныя гады ўзгадваюцца яшчэ такія прозвішчы, як Дэрэчык Влодзімеж, Вернікоўскі Эўгеніюш (камендант), Узэмбло Ежы (камендант, паходзіў з Варшавы), Канцман Зыгмунт (Лодзь), Дамброўскі Станіслаў, Стычыньскі Баляслаў (Хэлмжа), Легарт Францішак (Пётркув), Бартосяк Уладзіслаў (Варшава), Дабравольскі Эдвард (Беласток).
Большасць паліцэйскіх былі прыезджымі і праходзілі службу ў Вялікай Бераставіцы часова. Да 1933 года бераставіцкія паліцэйскія былі ўзброены расійскімі карабінамі “Мосіна” ўзору 1891 года, якія пасля замянілі на аўстра-венгерскія “Манліхеры” ўзору 1895 года. Усю неабходную амуніцыю і зброю местачковыя паліцэйскія ездзілі атрымліваць у павятовы камісарыят у Гродна. Акрамя гэтага кожны з іх меў свой службовы веласіпед.
На пастарунку быў тэлефон, а ўсе здарэнні, якія адбываліся на падведамаснай яму тэрыторыі, фіксаваліся ў спецыяльных кнігах (журналах). Пры неабходнасці пастарунковыя на веласіпедах выязджалі для разбору ў навакольныя вёскі.
Адзначу, што мясцовыя паліцэйскія займаліся не толькі крымінальнымі справамі, але нярэдка выпісвалі і адміністрацыйныя штрафы, напрыклад, за несвоечасова прыбранае смецце з вуліцы альбо за незаконнае вырошчванне ў гародзе тытуню і г. д.
І яшчэ адзін цікавы момант. У нашым мястэчку памяшканне для часова затрыманых паліцыяй асоб знаходзілася не пры пастарунку, а зусім у іншым месцы – у адным будынку з праўленнем вялікабераставіцкай гміны (сёння гэта скрыжаванне вуліц Савецкай і Камсамольскай).
Гісторыя трэцяя
Як Касакоўскія прымалі Аляксандра II
Вядома, што ўладальнікі Вялікай Бераставіцы Касакоўскія акрамя маёнткаў у нашым мястэчку і Вайткушках (Літва), мелі і шыкоўны палац у цэнтры Варшавы. Адной з самых знамянальных падзей, звязаных з гэтым палацам, быў высокасвецкі баль, арганізаваны яго ўладальнікамі ў гонар Расійскага Імператара Аляксандра ІІ.
Гэты баль адбыўся ў пятніцу 9 кастрычніка 1859 года. Тады малады расійскі цар часова
знаходзіўся ў Варшаве, складаючы свой першы афіцыйны візіт у сталіцу Каралеўства Польскага. Менавіта ў той час імператар прагнуў сустрэцца з вышэйшай польскай арыстакратыяй, знайсці з ёю кантакт і заручыцца падтрымкай.
Празорлівы граф і сенатар Станіслаў Шчэнсны Касакоўскі, шырока вядомы ў вышэйшым польскім грамадстве, скарыстаўся магчымасцю і запрасіў Найвысачэйшую асобу наведаць салоны яго палацу, азнаёміцца з галерэяй карцін і прыняць удзел у вячэрнім балі. Аляксандр ІІ з задавальненнем прыняў прапанову. Перамовы праводзіліся за пасярэдніцтвам князя Гарчакова, тагачаснага намесніка Каралеўства.
Жонка Станіслава Шчэнснага Аляксандра де Лаваль-Касакоўская спешна за тры дні падрыхтавала ўсё неабходнае для прыняцця незвычайнага госця.
Увечары ў палацы Касакоўскіх сабралася шмат гасцей. Цар прыбыў апранутым у мундзір Падольскага гвардзейскага кірасірскага палка, які некалі стаяў у Варшаве, а цяпер насіў назву Яго Высокасці Уласнага палка. На ўваходзе цара сустракалі гаспадар граф Станіслаў Шчэнсны Касакоўскі з сынам Станіславам Казімірам (будучым фатографам), а таксама гаспадыня дома з нявесткай. У гэты час урачыста гучаў меладычны гімн Львова.
Танцавальная частка вечара пачалася з “Паланэза”. Расійскі імператар запрасіў на першы танец графіню Аляксандру де Лаваль-Касакоўскую, а Яго Каралеўская Высокасць Вялікі князь Саксонска-Веймарскі – нявестку Касакоўскіх. Далей пайшлі мазуркі, полькі, вальсы і г.д. Сведкі гэтай падзеі гавораць, што на вечарыне ўражвала элегантнасць прыбыўшых гасцей, багацце і прыгажосць іх касцюмаў, пашытых у Францыі на лепшых парыжскіх і ліёнскіх фабрыках, бляск дарагіх камянёў і дыяментаў.
Увесь час гаспадыня палацу з нявесткай былі ў таварыстве Аляксандра ІІ.
Апоўначы публіка пакінула вялікую бальную залу і перайшла ў банкетную, якая асвятлялася газавымі ліхтарамі. Галоўнае месца за цэнтральным сталом заняў імператар, а па правую руку ад яго сядзела Аляксандра де Лаваль (жонка гаспадара). Усе занялі свае месцы згодна з пратаколам, складзеным Станіславам Шчэнсным. Уладальнік Бераставіцы, як былы майстар цырымоніі і дыпламат, меў у гэтых справах вялікі вопыт і ведаў каго куды пасадзіць. Што датычыцца самога гаспадара, то яны з сынам за ўрачысты стол не сядалі, паколькі ўвесь час прымалі гасцей і збоку назіралі за ходам справы.
Найвялікшай нечаканасцю ўсяго вечара быў тост Аляксандра ІІ на карысць Касакоўскіх, сказаны напаўголаса па-польску: “Zdrowie gospodarza”(“Здароўе гаспадара”).
Баль працягваўся да таго часу, пакуль цар са світай не пакінуў апартаменты.
Пазней пра гэты вечар Касакоўскія напішуць у сваёй сямейнай хроніцы, як пра адзін з найбольш запамінаючых фактаў. Візіт імператара яшчэ больш умацаваў высокую пазіцыю ўладальнікаў Бераставіцы не толькі ў Варшаве, але і ў Пецярбургу.
[DETAIL_TEXT_TYPE] => html
[~DETAIL_TEXT_TYPE] => html
[PREVIEW_TEXT] => Новыя гістарычныя апавяданні пра жыццё ў Вялікай Бераставіцы
[~PREVIEW_TEXT] => Новыя гістарычныя апавяданні пра жыццё ў Вялікай Бераставіцы
[PREVIEW_TEXT_TYPE] => html
[~PREVIEW_TEXT_TYPE] => html
[DETAIL_PICTURE] => Array
(
[ID] => 50463
[TIMESTAMP_X] => 15.08.2025 12:10:48
[MODULE_ID] => iblock
[HEIGHT] => 438
[WIDTH] => 580
[FILE_SIZE] => 80824
[CONTENT_TYPE] => image/jpeg
[SUBDIR] => iblock/606
[FILE_NAME] => 6ga8nnth1jx0tpnq9bzevdzh24a31teb.jpg
[ORIGINAL_NAME] => 19-10-4.jpg
[DESCRIPTION] =>
[HANDLER_ID] =>
[EXTERNAL_ID] => 1174f9d83b0db30c024d8df44f8b0522
[VERSION_ORIGINAL_ID] =>
[META] =>
[SRC] => /upload/iblock/606/6ga8nnth1jx0tpnq9bzevdzh24a31teb.jpg
[UNSAFE_SRC] => /upload/iblock/606/6ga8nnth1jx0tpnq9bzevdzh24a31teb.jpg
[SAFE_SRC] => /upload/iblock/606/6ga8nnth1jx0tpnq9bzevdzh24a31teb.jpg
[ALT] => Новыя гістарычныя апавяданні пра жыццё ў Вялікай Бераставіцы
[TITLE] => Новыя гістарычныя апавяданні пра жыццё ў Вялікай Бераставіцы
)
[~DETAIL_PICTURE] => 50463
[TIMESTAMP_X] => 15.08.2025 15:10:48
[~TIMESTAMP_X] => 15.08.2025 15:10:48
[ACTIVE_FROM_X] => 2012-12-23 00:00:00
[~ACTIVE_FROM_X] => 2012-12-23 00:00:00
[ACTIVE_FROM] => 23.12.2012
[~ACTIVE_FROM] => 23.12.2012
[LIST_PAGE_URL] => /news/
[~LIST_PAGE_URL] => /news/
[DETAIL_PAGE_URL] => /news/kultura-i-dukhovnost/%25d0%25bd%25d0%25be%25d0%25b2%25d1%258b%25d1%258f-%25d0%25b3%25d1%2596%25d1%2581%25d1%2582%25d0%25b0%25d1%2580%25d1%258b%25d1%2587%25d0%25bd%25d1%258b%25d1%258f-%25d0%25b0%25d0%25bf%25d0%25b0%25d0%25b2%25d1%258f%25d0%25b4%25d0%25b0%25d0%25bd%25d0%25bd%25d1%2596-%25d0%25bf%25d1%2580%25d0%25b0-%25d0%25b6%25d1%258b%25d1%2586/
[~DETAIL_PAGE_URL] => /news/kultura-i-dukhovnost/%25d0%25bd%25d0%25be%25d0%25b2%25d1%258b%25d1%258f-%25d0%25b3%25d1%2596%25d1%2581%25d1%2582%25d0%25b0%25d1%2580%25d1%258b%25d1%2587%25d0%25bd%25d1%258b%25d1%258f-%25d0%25b0%25d0%25bf%25d0%25b0%25d0%25b2%25d1%258f%25d0%25b4%25d0%25b0%25d0%25bd%25d0%25bd%25d1%2596-%25d0%25bf%25d1%2580%25d0%25b0-%25d0%25b6%25d1%258b%25d1%2586/
[LANG_DIR] => /
[~LANG_DIR] => /
[CODE] => %d0%bd%d0%be%d0%b2%d1%8b%d1%8f-%d0%b3%d1%96%d1%81%d1%82%d0%b0%d1%80%d1%8b%d1%87%d0%bd%d1%8b%d1%8f-%d0%b0%d0%bf%d0%b0%d0%b2%d1%8f%d0%b4%d0%b0%d0%bd%d0%bd%d1%96-%d0%bf%d1%80%d0%b0-%d0%b6%d1%8b%d1%86
[~CODE] => %d0%bd%d0%be%d0%b2%d1%8b%d1%8f-%d0%b3%d1%96%d1%81%d1%82%d0%b0%d1%80%d1%8b%d1%87%d0%bd%d1%8b%d1%8f-%d0%b0%d0%bf%d0%b0%d0%b2%d1%8f%d0%b4%d0%b0%d0%bd%d0%bd%d1%96-%d0%bf%d1%80%d0%b0-%d0%b6%d1%8b%d1%86
[EXTERNAL_ID] => 26046
[~EXTERNAL_ID] => 26046
[IBLOCK_TYPE_ID] => news
[~IBLOCK_TYPE_ID] => news
[IBLOCK_CODE] => corporate_news_s1
[~IBLOCK_CODE] => corporate_news_s1
[IBLOCK_EXTERNAL_ID] =>
[~IBLOCK_EXTERNAL_ID] =>
[LID] => s1
[~LID] => s1
[NAV_RESULT] =>
[NAV_CACHED_DATA] =>
[DISPLAY_ACTIVE_FROM] => 23.12.2012
[IPROPERTY_VALUES] => Array
(
[SECTION_META_TITLE] => Новыя гістарычныя апавяданні пра жыццё ў Вялікай Бераставіцы
[SECTION_META_KEYWORDS] => Новости
[SECTION_META_DESCRIPTION] =>
[SECTION_PAGE_TITLE] => Новыя гістарычныя апавяданні пра жыццё ў Вялікай Бераставіцы
[ELEMENT_META_TITLE] => Новыя гістарычныя апавяданні пра жыццё ў Вялікай Бераставіцы
[ELEMENT_META_KEYWORDS] => Культура и духовность
[ELEMENT_META_DESCRIPTION] => У мінулым выпуску тэматычнай старонкі мы змясцілі тры гістарычныя апавяданні нашага няштатнага аўтара Сяргея Лушчыка пра жыццё ў Вялікай Бераставіцы ў канцы 19-га – пачатку 20-га стагоддзяў Сёння прапануем вашай увазе яшчэ яго тры гісторыі.
[ELEMENT_PAGE_TITLE] => Новыя гістарычныя апавяданні пра жыццё ў Вялікай Бераставіцы
)
[FIELDS] => Array
(
[TAGS] =>
)
[PROPERTIES] => Array
(
[VIDEO] => Array
(
[ID] => 4
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Видео
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => VIDEO
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => F
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] => mpg, avi, wmv, mpeg, mpe, flv, mp4
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Видео
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[DONT_SHOW] => Array
(
[ID] => 6
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Не отображать в верхней карусели на главной
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => DONT_SHOW
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => C
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[VALUE_ENUM_ID] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Не отображать в верхней карусели на главной
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[AUTHOR] => Array
(
[ID] => 7
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Автор
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => AUTHOR
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => S
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Автор
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[WATERMARKER] => Array
(
[ID] => 8
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Водяной знак
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => WATERMARKER
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => F
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] => jpg, gif, bmp, png, jpeg, webp
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Водяной знак
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[WATERMARKER_PREV] => Array
(
[ID] => 9
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Водяной знак в превью
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => WATERMARKER_PREV
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => F
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] => jpg, gif, bmp, png, jpeg, webp
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Водяной знак в превью
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[DONT_SHOW_LIST] => Array
(
[ID] => 11
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Не отображать в карусели с разделами на главной
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => DONT_SHOW_LIST
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => C
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[VALUE_ENUM_ID] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Не отображать в карусели с разделами на главной
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[MAIN_SECTION] => Array
(
[ID] => 12
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Главный раздел
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => MAIN_SECTION
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[VALUE_ENUM_ID] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Главный раздел
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[PHOTOGRAPHER] => Array
(
[ID] => 13
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Фотограф
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => PHOTOGRAPHER
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => S
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Фотограф
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[NASHE_VIDEO] => Array
(
[ID] => 14
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Наше видео
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => NASHE_VIDEO
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => S
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] => video
[USER_TYPE_SETTINGS] => Array
(
[BUFFER_LENGTH] => 10
[CONTROLBAR] => bottom
[AUTOSTART] => N
[VOLUME] => 90
[SKIN] =>
[FLASHVARS] =>
[WMODE_FLV] => transparent
[BGCOLOR] => FFFFFF
[COLOR] => 000000
[OVER_COLOR] => 000000
[SCREEN_COLOR] => 000000
[SILVERVARS] =>
[WMODE_WMV] => windowless
[WIDTH] => 400
[HEIGHT] => 300
)
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Наше видео
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[YOUTUBE_VIDEO] => Array
(
[ID] => 15
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Наше видео ютуб
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => YOUTUBE_VIDEO
[DEFAULT_VALUE] => https://www.youtube.com/embed/
[PROPERTY_TYPE] => S
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Наше видео ютуб
[~DEFAULT_VALUE] => https://www.youtube.com/embed/
)
[YES_WATERMARK] => Array
(
[ID] => 17
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Выводить водяной знак
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => YES_WATERMARK
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => C
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[VALUE_ENUM_ID] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Выводить водяной знак
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[YES_WATERMARK_PREV] => Array
(
[ID] => 18
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Выводить водяной знак превью
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => YES_WATERMARK_PREV
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => C
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[VALUE_ENUM_ID] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Выводить водяной знак превью
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[DETAIL_PICTERS_NEW] => Array
(
[ID] => 19
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Детальная картинка
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => DETAIL_PICTERS_NEW
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => F
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] => jpg, gif, bmp, png, jpeg, webp
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Детальная картинка
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
)
[DISPLAY_PROPERTIES] => Array
(
)
[IBLOCK] => Array
(
[ID] => 1
[~ID] => 1
[TIMESTAMP_X] => 05.09.2026 23:21:37
[~TIMESTAMP_X] => 05.09.2026 23:21:37
[IBLOCK_TYPE_ID] => news
[~IBLOCK_TYPE_ID] => news
[LID] => s1
[~LID] => s1
[CODE] => corporate_news_s1
[~CODE] => corporate_news_s1
[API_CODE] =>
[~API_CODE] =>
[REST_ON] => N
[~REST_ON] => N
[NAME] => Новости
[~NAME] => Новости
[ACTIVE] => Y
[~ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[~SORT] => 500
[LIST_PAGE_URL] => /news/
[~LIST_PAGE_URL] => /news/
[DETAIL_PAGE_URL] => #SITE_DIR#/news/#SECTION_CODE_PATH#/#ELEMENT_CODE#/
[~DETAIL_PAGE_URL] => #SITE_DIR#/news/#SECTION_CODE_PATH#/#ELEMENT_CODE#/
[SECTION_PAGE_URL] => #SITE_DIR#/news/#SECTION_CODE_PATH#/
[~SECTION_PAGE_URL] => #SITE_DIR#/news/#SECTION_CODE_PATH#/
[CANONICAL_PAGE_URL] => https://beresta.by/news/corporate_news_s1/
[~CANONICAL_PAGE_URL] => https://beresta.by/news/corporate_news_s1/
[PICTURE] =>
[~PICTURE] =>
[DESCRIPTION] =>
[~DESCRIPTION] =>
[DESCRIPTION_TYPE] => text
[~DESCRIPTION_TYPE] => text
[RSS_TTL] => 24
[~RSS_TTL] => 24
[RSS_ACTIVE] => Y
[~RSS_ACTIVE] => Y
[RSS_FILE_ACTIVE] => N
[~RSS_FILE_ACTIVE] => N
[RSS_FILE_LIMIT] =>
[~RSS_FILE_LIMIT] =>
[RSS_FILE_DAYS] =>
[~RSS_FILE_DAYS] =>
[RSS_YANDEX_ACTIVE] => N
[~RSS_YANDEX_ACTIVE] => N
[XML_ID] =>
[~XML_ID] =>
[TMP_ID] => c0e792eea55f78fdf2f56a185b80509e
[~TMP_ID] => c0e792eea55f78fdf2f56a185b80509e
[INDEX_ELEMENT] => Y
[~INDEX_ELEMENT] => Y
[INDEX_SECTION] => Y
[~INDEX_SECTION] => Y
[WORKFLOW] => N
[~WORKFLOW] => N
[BIZPROC] => N
[~BIZPROC] => N
[SECTION_CHOOSER] => L
[~SECTION_CHOOSER] => L
[LIST_MODE] =>
[~LIST_MODE] =>
[RIGHTS_MODE] => S
[~RIGHTS_MODE] => S
[SECTION_PROPERTY] => N
[~SECTION_PROPERTY] => N
[PROPERTY_INDEX] => N
[~PROPERTY_INDEX] => N
[VERSION] => 1
[~VERSION] => 1
[LAST_CONV_ELEMENT] => 0
[~LAST_CONV_ELEMENT] => 0
[SOCNET_GROUP_ID] =>
[~SOCNET_GROUP_ID] =>
[EDIT_FILE_BEFORE] =>
[~EDIT_FILE_BEFORE] =>
[EDIT_FILE_AFTER] =>
[~EDIT_FILE_AFTER] =>
[SECTIONS_NAME] => Разделы
[~SECTIONS_NAME] => Разделы
[SECTION_NAME] => Раздел
[~SECTION_NAME] => Раздел
[ELEMENTS_NAME] => Элементы
[~ELEMENTS_NAME] => Элементы
[ELEMENT_NAME] => Элемент
[~ELEMENT_NAME] => Элемент
[FULLTEXT_INDEX] => N
[~FULLTEXT_INDEX] => N
[EXTERNAL_ID] =>
[~EXTERNAL_ID] =>
[LANG_DIR] => /
[~LANG_DIR] => /
[SERVER_NAME] => beresta.by
[~SERVER_NAME] => beresta.by
)
[SECTION] => Array
(
[PATH] => Array
(
[0] => Array
(
[ID] => 4
[~ID] => 4
[CODE] => kultura-i-dukhovnost
[~CODE] => kultura-i-dukhovnost
[XML_ID] =>
[~XML_ID] =>
[EXTERNAL_ID] =>
[~EXTERNAL_ID] =>
[IBLOCK_ID] => 1
[~IBLOCK_ID] => 1
[IBLOCK_SECTION_ID] =>
[~IBLOCK_SECTION_ID] =>
[SORT] => 500
[~SORT] => 500
[NAME] => Культура и духовность
[~NAME] => Культура и духовность
[ACTIVE] => Y
[~ACTIVE] => Y
[DEPTH_LEVEL] => 1
[~DEPTH_LEVEL] => 1
[SECTION_PAGE_URL] => /news/kultura-i-dukhovnost/
[~SECTION_PAGE_URL] => /news/kultura-i-dukhovnost/
[IBLOCK_TYPE_ID] => news
[~IBLOCK_TYPE_ID] => news
[IBLOCK_CODE] => corporate_news_s1
[~IBLOCK_CODE] => corporate_news_s1
[IBLOCK_EXTERNAL_ID] =>
[~IBLOCK_EXTERNAL_ID] =>
[GLOBAL_ACTIVE] => Y
[~GLOBAL_ACTIVE] => Y
[IPROPERTY_VALUES] => Array
(
[SECTION_META_TITLE] => Культура и духовность
[SECTION_META_KEYWORDS] => Новости
[SECTION_META_DESCRIPTION] =>
[SECTION_PAGE_TITLE] => Культура и духовность
[ELEMENT_META_TITLE] => Культура и духовность
[ELEMENT_META_KEYWORDS] => Новости
[ELEMENT_META_DESCRIPTION] => .
[ELEMENT_PAGE_TITLE] => Культура и духовность
)
)
)
)
[SECTION_URL] => /news/kultura-i-dukhovnost/
[META_TAGS] => Array
(
[TITLE] => Новыя гістарычныя апавяданні пра жыццё ў Вялікай Бераставіцы
[BROWSER_TITLE] => Новыя гістарычныя апавяданні пра жыццё ў Вялікай Бераставіцы
[KEYWORDS] => Культура и духовность
[DESCRIPTION] => У мінулым выпуску тэматычнай старонкі мы змясцілі тры гістарычныя апавяданні нашага няштатнага аўтара Сяргея Лушчыка пра жыццё ў Вялікай Бераставіцы ў канцы 19-га – пачатку 20-га стагоддзяў Сёння прапануем вашай увазе яшчэ яго тры гісторыі.
)
)
23.12.2012
Новыя гістарычныя апавяданні пра жыццё ў Вялікай Бераставіцы
У мінулым выпуску тэматычнай старонкі мы змясцілі тры гістарычныя апавяданні нашага няштатнага аўтара Сяргея Лушчыка пра жыццё ў Вялікай Бераставіцы ў канцы 19-га – пачатку 20-га стагоддзяў. Сёння прапануем вашай увазе яшчэ яго тры гісторыі.
Гісторыя першая
Як электрыфікавалі маёнтак Касакоўскіх
Ці ведаеце вы, што адным з першых электрыфікаваных аб’ектаў у Вялікай Бераставіцы быў маёнтак графаў Касакоўскіх? Электрычнасць там з’явілася яшчэ ў 1903-1904 гг. У гарадзенскіх архівах ёсць матэрыялы, звязаныя з гэтай падзеяй.
Дык вось, пачалося ўсё з таго, што ў 1901 годзе ў маёнтку быў узведзены новы двухпавярховы графскі палац, які складаўся з вялікай колькасці пакояў. Гэты вялікі палац патрабаваў і сучаснага асвятлення.
У лютым 1903 года ўладальнік маёнтка граф Юзэф Касакоўскі ўласнаручна напісаў прашэнне ў будаўнічае аддзяленне Гро-дзенскага губернскага праўлення аб тым, каб яму дазволілі пабудаваць прысядзібную электрастанцыю, якая б выпрацоўвала электрычнасць для ўласных патрэбаў. Пасля ўзгаднення пытання з кіраўніцтвам Гродзенскай паштова-тэлеграфічнай службы і МУС дазвол быў атрыманы.
На тэрыторыі маёнтка пад станцыю ўзвялі будынак, у сярэдзіне якога рабочая брыгада з Варшавы ўсталявала вертыкальны аднацыліндровы керасінавы рухавік унутранага згарання нямецкай вытворчасці “Отта-Дэйц” магутнасцю ў 8 конскіх сіл. Гэты рухавік прыводзіў у дзеянне генератар, які, у сваю чаргу, выпрацоўваў ток. Для падачы паліва ў рухавік служыў аўтаматычны насос, які падводзіў керасін да фарсунак. У фарсунках паліва змешвалася з паветрам, а затым выбуховая сумесь трапляла ў цыліндр і запальвалася ад электрычнай свечкі. Ахалоджвалася сістэма з дапамогай двух бакаў цыркулюючай вады. Для забеспячэння раўнамернай падачы святла рухавік быў абсталяваны двума коламі-махавікамі. Магутнасць дынамамашыны пастаяннага току складала 5 кілават. Акумулятарная батарэя замежнай вытворчасці “Цюдор” знаходзілася ў асобным памяшканні станцыі на драўляным стэлажы.
Цікава, што ўсе работы па ўстаноўцы і запуску сістэмы ў маёнтку Касакоўскіх выконвала вядомая нямецкая фірма “Siеmens und Halske”, а дакладней яе варшаўскае аддзяленне (Варшава, Іерусалімскія алеі, 43).
Уся сістэма асвятлення на тэрыторыі маёнтка складалася са 181 лямпачкі напальвання. Электрычнасць правялі ва ўсіх трох карпусах графскага палацавага комплексу, у тым ліку і ў падвальным памяшканні новага палаца, дзе захоўваўся каштоўны сямейны архіў і іншыя гістарычныя рэліквіі.
У архіўных дакументах пазнейшага перыяду гэта электрастанцыя ўзгадваецца ў інвентарным апісанні маёнтка. Цяжка сказаць, да якога часу яна дзейнічала. Вядома, што ў даваенны час (пры паляках) электрычнасць у маёнтак паступала ўжо з вадзянога млына.
Гісторыя другая
Пра пастарунак паліцыі
Ідучы ў Бераставіцы па в
уліцы Чырвонаармейскай у бок Эймінаўцаў, мімаволі прыцягвае ўвагу жылы драўляны дом пад нумарам 17, што стаіць злева ад дарогі. Гэта прадаўгаваты аднапавярховы будынак, пафарбаваны ў карычневы колер, з чатырма вокнамі і прыгожымі разнымі дзвярыма. Ён - трэці па ліку за мураванымі пабудовамі РАУС. Жыхары пасёлка ў савецкія часы назвалі яго “домам Белабокіх”. Назва гэта пайшла ад прозвішча жыхароў, якія некалі тут пражывалі.
Цяпер мала хто ведае, што да вайны ў гэтым будынку знаходзілася адна з важнейшых у тагачасным населеным пункце ўстаноў – местачковы пастарунак польскай дзяржаўнай паліцыі. Апошнія перадваенныя гады гэты пастарунак узначальваў камендант Пётр Асташэўскі, а дом, дзе ён жыў з сям’ёй, знаходзіўся недалёка праз дарогу. Яго дом таксама захаваўся (Чырвонаармейская 22). Сёння ён стаіць побач з сучасным будынкам пошты. Усяго ў міжваенны перыяд падраздзяленне бераставіцкага пастарунку налічвала 6-8 чалавек. Але гэты склад мог колькасна мяняцца.
У архіўных дакументах за чэрвень 1936 года значацца наступныя прозвішчы бераставіцкіх паліцэйскіх:
1) Асташэўскі Пётр (камендант, ранг сяржанта), пражываў па вуліцы Свіслацкай;
2) Маеўскі Юзэф (старшы пастарунковы, ранг капрала), вул. Ваўкавыская;
3) Пухальскі Юзэф (старшы пастарунковы), вул. Ваўкавыская;
4) Душэўскі Станіслаў (пастарунковы, ранг радавога), вул. Свентаяньская;
5) Лойка Эдвард (пастарунковы), вул. Свентаяньская;
6) Сідаровіч Пётр (пастарунковы), вул. Дольная, паходзіў з Індуры.
Акрамя гэтага ў дакументах за розныя гады ўзгадваюцца яшчэ такія прозвішчы, як Дэрэчык Влодзімеж, Вернікоўскі Эўгеніюш (камендант), Узэмбло Ежы (камендант, паходзіў з Варшавы), Канцман Зыгмунт (Лодзь), Дамброўскі Станіслаў, Стычыньскі Баляслаў (Хэлмжа), Легарт Францішак (Пётркув), Бартосяк Уладзіслаў (Варшава), Дабравольскі Эдвард (Беласток).
Большасць паліцэйскіх былі прыезджымі і праходзілі службу ў Вялікай Бераставіцы часова. Да 1933 года бераставіцкія паліцэйскія былі ўзброены расійскімі карабінамі “Мосіна” ўзору 1891 года, якія пасля замянілі на аўстра-венгерскія “Манліхеры” ўзору 1895 года. Усю неабходную амуніцыю і зброю местачковыя паліцэйскія ездзілі атрымліваць у павятовы камісарыят у Гродна. Акрамя гэтага кожны з іх меў свой службовы веласіпед.
На пастарунку быў тэлефон, а ўсе здарэнні, якія адбываліся на падведамаснай яму тэрыторыі, фіксаваліся ў спецыяльных кнігах (журналах). Пры неабходнасці пастарунковыя на веласіпедах выязджалі для разбору ў навакольныя вёскі.
Адзначу, што мясцовыя паліцэйскія займаліся не толькі крымінальнымі справамі, але нярэдка выпісвалі і адміністрацыйныя штрафы, напрыклад, за несвоечасова прыбранае смецце з вуліцы альбо за незаконнае вырошчванне ў гародзе тытуню і г. д.
І яшчэ адзін цікавы момант. У нашым мястэчку памяшканне для часова затрыманых паліцыяй асоб знаходзілася не пры пастарунку, а зусім у іншым месцы – у адным будынку з праўленнем вялікабераставіцкай гміны (сёння гэта скрыжаванне вуліц Савецкай і Камсамольскай).
Гісторыя трэцяя
Як Касакоўскія прымалі Аляксандра II
Вядома, што ўладальнікі Вялікай Бераставіцы Касакоўскія акрамя маёнткаў у нашым мястэчку і Вайткушках (Літва), мелі і шыкоўны палац у цэнтры Варшавы. Адной з самых знамянальных падзей, звязаных з гэтым палацам, быў высокасвецкі баль, арганізаваны яго ўладальнікамі ў гонар Расійскага Імператара Аляксандра ІІ.
Гэты баль адбыўся ў пятніцу 9 кастрычніка 1859 года. Тады малады расійскі цар часова
знаходзіўся ў Варшаве, складаючы свой першы афіцыйны візіт у сталіцу Каралеўства Польскага. Менавіта ў той час імператар прагнуў сустрэцца з вышэйшай польскай арыстакратыяй, знайсці з ёю кантакт і заручыцца падтрымкай.
Празорлівы граф і сенатар Станіслаў Шчэнсны Касакоўскі, шырока вядомы ў вышэйшым польскім грамадстве, скарыстаўся магчымасцю і запрасіў Найвысачэйшую асобу наведаць салоны яго палацу, азнаёміцца з галерэяй карцін і прыняць удзел у вячэрнім балі. Аляксандр ІІ з задавальненнем прыняў прапанову. Перамовы праводзіліся за пасярэдніцтвам князя Гарчакова, тагачаснага намесніка Каралеўства.
Жонка Станіслава Шчэнснага Аляксандра де Лаваль-Касакоўская спешна за тры дні падрыхтавала ўсё неабходнае для прыняцця незвычайнага госця.
Увечары ў палацы Касакоўскіх сабралася шмат гасцей. Цар прыбыў апранутым у мундзір Падольскага гвардзейскага кірасірскага палка, які некалі стаяў у Варшаве, а цяпер насіў назву Яго Высокасці Уласнага палка. На ўваходзе цара сустракалі гаспадар граф Станіслаў Шчэнсны Касакоўскі з сынам Станіславам Казімірам (будучым фатографам), а таксама гаспадыня дома з нявесткай. У гэты час урачыста гучаў меладычны гімн Львова.
Танцавальная частка вечара пачалася з “Паланэза”. Расійскі імператар запрасіў на першы танец графіню Аляксандру де Лаваль-Касакоўскую, а Яго Каралеўская Высокасць Вялікі князь Саксонска-Веймарскі – нявестку Касакоўскіх. Далей пайшлі мазуркі, полькі, вальсы і г.д. Сведкі гэтай падзеі гавораць, што на вечарыне ўражвала элегантнасць прыбыўшых гасцей, багацце і прыгажосць іх касцюмаў, пашытых у Францыі на лепшых парыжскіх і ліёнскіх фабрыках, бляск дарагіх камянёў і дыяментаў.
Увесь час гаспадыня палацу з нявесткай былі ў таварыстве Аляксандра ІІ.
Апоўначы публіка пакінула вялікую бальную залу і перайшла ў банкетную, якая асвятлялася газавымі ліхтарамі. Галоўнае месца за цэнтральным сталом заняў імператар, а па правую руку ад яго сядзела Аляксандра де Лаваль (жонка гаспадара). Усе занялі свае месцы згодна з пратаколам, складзеным Станіславам Шчэнсным. Уладальнік Бераставіцы, як былы майстар цырымоніі і дыпламат, меў у гэтых справах вялікі вопыт і ведаў каго куды пасадзіць. Што датычыцца самога гаспадара, то яны з сынам за ўрачысты стол не сядалі, паколькі ўвесь час прымалі гасцей і збоку назіралі за ходам справы.
Найвялікшай нечаканасцю ўсяго вечара быў тост Аляксандра ІІ на карысць Касакоўскіх, сказаны напаўголаса па-польску: “Zdrowie gospodarza”(“Здароўе гаспадара”).
Баль працягваўся да таго часу, пакуль цар са світай не пакінуў апартаменты.
Пазней пра гэты вечар Касакоўскія напішуць у сваёй сямейнай хроніцы, як пра адзін з найбольш запамінаючых фактаў. Візіт імператара яшчэ больш умацаваў высокую пазіцыю ўладальнікаў Бераставіцы не толькі ў Варшаве, але і ў Пецярбургу.
