Array
(
[TAGS] =>
[~TAGS] =>
[ID] => 18132
[~ID] => 18132
[NAME] => Ураджэнец Бераставіцкага раёна Іван Карпуць: беларускі акадэмік і ганаровы прафесар Калумбійскага і Кембрыджскага ўніверсітэтаў
[~NAME] => Ураджэнец Бераставіцкага раёна Іван Карпуць: беларускі акадэмік і ганаровы прафесар Калумбійскага і Кембрыджскага ўніверсітэтаў
[IBLOCK_ID] => 1
[~IBLOCK_ID] => 1
[IBLOCK_SECTION_ID] => 7
[~IBLOCK_SECTION_ID] => 7
[DETAIL_TEXT] => 
Бераставіччына багата на таленавітых людзей, якія жывуць на сваёй малой радзіме. Адны з іх маюць ганаровыя званні “заслужаны” або з’яўляюцца лаўрэатамі прэстыжных прэмій, другія ўзнагароджаны ордэнамі і медалямі СССР і Рэспублікі Беларусь, аб іх пісалі ці пішуць у газетах. А вось аб тых, хто жыве ці жыў за межамі Бераставіччыны, мы ведаем вельмі мала або і зусім нічога. Таму вельмі дарэчы будзе ў Год малой Радзімы пазнаёміць чытачоў газеты з гэтымі людзьмі, якія праславілі наш край, сваю краіну.
Сёння мы раскажам пра Івана Матвеевіча Карпуця, ураджэнца вёскі Даўбянкі, навукоўца, які мае многа вучоных тытулаў і ганаровых званняў. Ён акадэмік Нацыянальнай Акадэміі навук Беларусі, член-карэспандэнт Акадэміі аграрных навук Рэспублікі Беларусь; доктар ветэрынарных навук, прарэктар па навуковай дзейнасці, прафесар Віцебскай ордэна «Знак Пашаны» Акадэміі ветэрынарнай медыцыны. Лаўрэат прэміі Нацыянальнай Акадэміі Республікі Беларусь, ганаровы прафесар і член навуковага Саветаў Кембрыджскага (Англія) і Калумбійскага (ЗША) ўніверсітэтаў.
Мне давялося некалькі разоў гутарыць з Іванам Матвеевічам і па тэлефоне, і ў час асабістых сустрэч у 1995-1998 гадах, калі я разам з іншымі збіраў матэрыялы для кнігі «Памяць». Ён расказваў, што ў 1953 годзе з Пахвальнай граматай скончыў 7 класаў Пархімаўскай сямігадовай школы. І ўжо тады перад ім стаў выбар: што рабіць далей?
— У мяне з дзяцінства было задумана набыць прафесію лекара жывёлы, - расказваў Іван Матвеевіч. - І гэтаму спрыяла многае. Калі мне было крыху больш за 10 гадкоў, дзесьці ў канцы 1940-ых гадоў, у нас раптоўна «прапала» карова. Як потым высветлілася, яна праглынула цвік. А гэта быў пасляваенны час, яна карміла і паіла нашу сям'ю. Я добра памятаю, як горка плакала тады мая мама Ганна Антонаўна і як цяжка перажываў гэтую напасць мой бацька Матвей Аляксеевіч. Вось тады і захацелася мне быць «жывёльным» доктарам, я ўжо потым даведаўся, што іх называюць «ветэрынарамі». Пасля заканчэння Пархімаўскай сямігодкі збіраўся паступаць у Ваўкавыскі ветэрынарны тэхнікум. Але бацькі не адпусцілі мяне ў Выўкавыск. Пайшоў у 8-ы клас Малабераставіцкай сярэдняй школы.
Іванава аднакласніца Людміла Паўлаўна Нашкевіч з Малой Бераставіцы ўспамінае:
— Ваня жвавы быў хлопец і здатны да навукі. Ён прыйшоў у 8-ы клас пасля Пархімаўскай сямігодкі. У нас ужо быў зладжаны калектыў. І хто прыходзіў да нас з Алекшыцкай і Пархімаўскай сямігодак, мы, асабліва хлопцы, сустракалі «навічкоў» насцярожана. Але Іван хутка падружыўся з нашымі аднакласнікамі. Памятаю, ён у 10-ым класе ўжо быў вельмі сімпатычным і зухаватым юнаком, і многія мае аднакласніцы на яго заглядваліся. Яму лёгка даваліся ўсе прадметы, неаднаразова я з ім ездзіла на раённыя спаборніцтвы па лёгкай атлетыцы. Наш фізрук Уладзімір Паўлавіч Прыбыльскі заўсёды быў задаволены нашымі вынікамі. А дырэктар школы, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны Емяльян Пятровіч Міронаў, які выкладаў у нас гісторыю, заўсёды даручаў яму рыхтаваць палітінфармацыю, бо Іван добра разбіраўся ў палітыцы і быў начытаным. Емельян Пятровіч агітаваў Ваню паступаць на гістарычны факультэт, але ён выбраў іншую прафесію.
Брат Івана Матвеевіча Аляксей, які працаваў загадчыкам фермы ў Даўбянках, расказвае:
— Я малодшы за Івана на шэсць гадоў. Мне добра помніцца, што ў нашай хаце, асабліва зімой, быў сапраўдны заапарк (жывы куток). Тут заўсёды хтосьці жыў: ці зайчык з пакалечанай ножкай, а побач сінічка і верабей з адмарожанай лапкай, а то і варона з пашкоджаным крылом. І ўсіх іх лячыў Іван: то змазваў нейкай маззю пакалечаныя месцы, то бінтаваў іх. Зімой у нашым двары вісела некалькі кармушак. У іх мы з братам лажылі і свой акрайчык хлеба, і маленькі кавалачак сала, якія давалі бацькі нам у школу. Тады ж дзяцей у школе не кармілі… Так вось мы і падкармлівалі нашых пярнатых, дзяліліся з імі сваімі абедамі.
… Цудоўныя летнія вечары на Бераставіччыне. Асабліва прыгожыя яны на берагах рэчкі Шэпты, што працякае праз Малую Бераставіцу. У зарасніках на яе берагах і ў маі, і ў жніўні шчабечуць птушкі: камусьці адлічвае гады зязюлька, заліваюцца, быццам бы жадаючы шчасця ўсім закаханым, салаўі. Запомніліся тыя вечары і Івану Карпуцю, бо гэта яны былі апошнімі на бераставіцкай зямлі: з мілай аднакласніцай на вясковых танцах, і той першы і апошні развітальны пацалунак перад ад'ездам у далёкі Віцебск. Бацькі ўгаворвалі адумацца, паступаць у Гродзенскі медыцынскі ці селькагаспадарчы. З сярэбраным, як і з залатым медалём, туды прымалі без экзаменаў. І галоўным аргументам у бацькоў было тое, што Гродна недалёка, не тое, што Віцебск. У Гродна і калгасныя машыны «ходзяць», можна і бульбы падкінуць, і агародніны якой. Ды і з Гродна прыехаць можна кожны тыдзень.
Але ўсё было дарэмна. Іван характарам пайшоў у бацьку: што надумаў, таго і будзе дабівацца.
Як адзначалася раней, ён скончыў школу з сярэбраным медалём, таму яго прынялі ў Віцебскі ветэрынарны інстытут без экзаменаў. Асільваць спецыяльнасць ветэрынара прыйшлося нялёгка. Але дапамагала вясковая працавітасць, юнацкая ўпартасць ды і школьны багаж ведаў быў неблагі. З дому асаблівай дапамогі чакаць не прыходзілася, бо ў 1956-1960 гадах у калгасах за працу налічваліся працадні (ці як іх яшчэ называлі “палачкі”), за якія атрымлівалі заробак толькі ў канцы года. Таму прыйшлося налягаць на вучобу “основательно”. У выніку амаль на ўсіх курсах Іван атрымліваў павышаную стыпендыю, а ў апошнія два гады — нават “ленінскую”, гэта амаль ў 2 разы болей, чым звычайная. А летам першыя два гады працаваў у калгасе, а потым зарабляў грошы ў студэнцкіх будаўнічых атрадах.
У 1961 годзе І.М. Карпуць з “чырвоным” дыпломам скончыў Віцебскі ветэрынарны інстытут. У студэнцкія гады займаўся навуковай працай, таму Івану прапанавалі паступаць у аспірантуру. Але куратар іх групы, вядомы навуковец А.С. Калінін па-таварыску папярэдзіў: “Спачатку, чым займацца навукай, трэба папрацаваць у калгасе, памацаць ветэрынарную медыцыну рукамі. А ўжо потым займацца навукай”. Гэтая парада прафесара дапамагла Івану Матвеевічу потым выбраць у навуцы тыя накірункі, якія ён ужо спасціг на практыцы.
Тры гады працаваў Іван у саўгасе “Скідзельскі”: спачатку ўрачом, а потым галоўным ветэрынарным урачом усёй гаспадаркі. Прыгадзіўся і тут бацькаў характар. Ён навучыўся адстойваць сваю пазіцыю, што ў той час рабіць было таксама нялёгка. Працаваць прыходзілася з усходу сонца да яго заходу. Ветэрынарнага доктара часта і ноччу па трывозе падымалі: то праблемы на саўгасных фермах, то ў людскіх асабістых гаспадарках. А працоўны тыдзень тады быў не 5, а 6 дзён. Значыцца рабочай была і субота, а часцяком — і нядзеля. Летам толькі і радасці было: пазагараць на берагах мясцовай рэчкі Котра. Тут і сустрэў “скідзельскі” ветэрынар прыгажуню Лідзію з блакітнымі колеру валошкі вачыма, якая працавала тэхнолагам на мясцовым Скідзельскім цукровым заводзе. Пажаніліся, нарадзілі сына, атрымалі добрую кватэру ў Скідзелі. Усё можа было б і добра, але з Віцебска напаміналі: яго чакаюць у аспірантуры ветэрынарнага інстытута.
У 1964 годзе І.М. Карпуць паступіў у аспірантуру, якую закончыў у 1967 годзе. У гэтым жа годзе (што бывае не часта) абараніў кандыдацкую дысертацыю, а ў 1974 годзе — і доктарскую, атрымаўшы навуковую ступень “доктара ветэрынарных навук”. У той час у 36 гадоў гэта быў самы малады “доктар” у тагачаснай Беларусі.
І.М. Карпуць працаваў загадчыкам кафедры, прарэктарам па навуковай рабоце таго ж інстытута, які ў 1990-ыя гады быў перайменаваны ў акадэмію. У 1992 годзе выбраны членам-карэспандэнтам Акадэміі аграрных навук Рэспублікі Беларусь, а ў 2003 годзе — і Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі. Наш зямляк апублікаваў 600 навуковых работ і 20 кніг, у тым ліку 4 падручнікі для студэнтаў ветэрынарных факультэтаў. 
Яны неаднарозава выдаваліся ў Беларусі, Расіі, ва Украіне. Ён — аўтар многіх вынаходніцтваў, сярод якіх і медыцынскія прэпараты, і мікрадабаўкі, якія шырока прымяняюцца і ў сучаснай жывёлагадоўлі. Яму была прысуджана прэмія Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі за адкрыццё новых прэпаратаў для лячэння сельскагаспадарчых жывёл. Навуковы часопіс “Весці” Акадэміі навук Беларусі пісаў: “И.М. Карпуть… обладал огромной работоспособностью и педагогическим талантом. Высокий научный профессионализм, честность, порядочность и интеллигентность снискали Ивану Матвеевичу заслуженный авторитет не только в научном мире Беларуси, но и среди учёных ближнего и дальнего зарубежья». У 2012 годзе І.М. Карпуця не стала.
У Віцебску вядзецца работа па ўвекавечванню памяці нашага земляка. Адной з навукова-даследчых лабараторый Віцебскай ветэрынарнай акадэміі прысвоена яго імя, устаноўлена імянная стыпендыя студэнтам за выдатныя поспехі ў вучобе, у навуковай дзейнасці і актыўны ўдзел ў грамадскім жыцці. Вырашаецца пытанне аб устанаўленні мемарыяльнай дошкі на доме, дзе жыў І.М. Карпуць.
Мікалай Пацэнка, навуковы супрацоўнік Музея Вавёркі
[~DETAIL_TEXT] => Бераставіччына багата на таленавітых людзей, якія жывуць на сваёй малой радзіме. Адны з іх маюць ганаровыя званні “заслужаны” або з’яўляюцца лаўрэатамі прэстыжных прэмій, другія ўзнагароджаны ордэнамі і медалямі СССР і Рэспублікі Беларусь, аб іх пісалі ці пішуць у газетах. А вось аб тых, хто жыве ці жыў за межамі Бераставіччыны, мы ведаем вельмі мала або і зусім нічога. Таму вельмі дарэчы будзе ў Год малой Радзімы пазнаёміць чытачоў газеты з гэтымі людзьмі, якія праславілі наш край, сваю краіну.
Сёння мы раскажам пра Івана Матвеевіча Карпуця, ураджэнца вёскі Даўбянкі, навукоўца, які мае многа вучоных тытулаў і ганаровых званняў. Ён акадэмік Нацыянальнай Акадэміі навук Беларусі, член-карэспандэнт Акадэміі аграрных навук Рэспублікі Беларусь; доктар ветэрынарных навук, прарэктар па навуковай дзейнасці, прафесар Віцебскай ордэна «Знак Пашаны» Акадэміі ветэрынарнай медыцыны. Лаўрэат прэміі Нацыянальнай Акадэміі Республікі Беларусь, ганаровы прафесар і член навуковага Саветаў Кембрыджскага (Англія) і Калумбійскага (ЗША) ўніверсітэтаў.
Мне давялося некалькі разоў гутарыць з Іванам Матвеевічам і па тэлефоне, і ў час асабістых сустрэч у 1995-1998 гадах, калі я разам з іншымі збіраў матэрыялы для кнігі «Памяць». Ён расказваў, што ў 1953 годзе з Пахвальнай граматай скончыў 7 класаў Пархімаўскай сямігадовай школы. І ўжо тады перад ім стаў выбар: што рабіць далей?
— У мяне з дзяцінства было задумана набыць прафесію лекара жывёлы, - расказваў Іван Матвеевіч. - І гэтаму спрыяла многае. Калі мне было крыху больш за 10 гадкоў, дзесьці ў канцы 1940-ых гадоў, у нас раптоўна «прапала» карова. Як потым высветлілася, яна праглынула цвік. А гэта быў пасляваенны час, яна карміла і паіла нашу сям'ю. Я добра памятаю, як горка плакала тады мая мама Ганна Антонаўна і як цяжка перажываў гэтую напасць мой бацька Матвей Аляксеевіч. Вось тады і захацелася мне быць «жывёльным» доктарам, я ўжо потым даведаўся, што іх называюць «ветэрынарамі». Пасля заканчэння Пархімаўскай сямігодкі збіраўся паступаць у Ваўкавыскі ветэрынарны тэхнікум. Але бацькі не адпусцілі мяне ў Выўкавыск. Пайшоў у 8-ы клас Малабераставіцкай сярэдняй школы.
Іванава аднакласніца Людміла Паўлаўна Нашкевіч з Малой Бераставіцы ўспамінае:
— Ваня жвавы быў хлопец і здатны да навукі. Ён прыйшоў у 8-ы клас пасля Пархімаўскай сямігодкі. У нас ужо быў зладжаны калектыў. І хто прыходзіў да нас з Алекшыцкай і Пархімаўскай сямігодак, мы, асабліва хлопцы, сустракалі «навічкоў» насцярожана. Але Іван хутка падружыўся з нашымі аднакласнікамі. Памятаю, ён у 10-ым класе ўжо быў вельмі сімпатычным і зухаватым юнаком, і многія мае аднакласніцы на яго заглядваліся. Яму лёгка даваліся ўсе прадметы, неаднаразова я з ім ездзіла на раённыя спаборніцтвы па лёгкай атлетыцы. Наш фізрук Уладзімір Паўлавіч Прыбыльскі заўсёды быў задаволены нашымі вынікамі. А дырэктар школы, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны Емяльян Пятровіч Міронаў, які выкладаў у нас гісторыю, заўсёды даручаў яму рыхтаваць палітінфармацыю, бо Іван добра разбіраўся ў палітыцы і быў начытаным. Емельян Пятровіч агітаваў Ваню паступаць на гістарычны факультэт, але ён выбраў іншую прафесію.
Брат Івана Матвеевіча Аляксей, які працаваў загадчыкам фермы ў Даўбянках, расказвае:
— Я малодшы за Івана на шэсць гадоў. Мне добра помніцца, што ў нашай хаце, асабліва зімой, быў сапраўдны заапарк (жывы куток). Тут заўсёды хтосьці жыў: ці зайчык з пакалечанай ножкай, а побач сінічка і верабей з адмарожанай лапкай, а то і варона з пашкоджаным крылом. І ўсіх іх лячыў Іван: то змазваў нейкай маззю пакалечаныя месцы, то бінтаваў іх. Зімой у нашым двары вісела некалькі кармушак. У іх мы з братам лажылі і свой акрайчык хлеба, і маленькі кавалачак сала, якія давалі бацькі нам у школу. Тады ж дзяцей у школе не кармілі… Так вось мы і падкармлівалі нашых пярнатых, дзяліліся з імі сваімі абедамі.
… Цудоўныя летнія вечары на Бераставіччыне. Асабліва прыгожыя яны на берагах рэчкі Шэпты, што працякае праз Малую Бераставіцу. У зарасніках на яе берагах і ў маі, і ў жніўні шчабечуць птушкі: камусьці адлічвае гады зязюлька, заліваюцца, быццам бы жадаючы шчасця ўсім закаханым, салаўі. Запомніліся тыя вечары і Івану Карпуцю, бо гэта яны былі апошнімі на бераставіцкай зямлі: з мілай аднакласніцай на вясковых танцах, і той першы і апошні развітальны пацалунак перад ад'ездам у далёкі Віцебск. Бацькі ўгаворвалі адумацца, паступаць у Гродзенскі медыцынскі ці селькагаспадарчы. З сярэбраным, як і з залатым медалём, туды прымалі без экзаменаў. І галоўным аргументам у бацькоў было тое, што Гродна недалёка, не тое, што Віцебск. У Гродна і калгасныя машыны «ходзяць», можна і бульбы падкінуць, і агародніны якой. Ды і з Гродна прыехаць можна кожны тыдзень.
Але ўсё было дарэмна. Іван характарам пайшоў у бацьку: што надумаў, таго і будзе дабівацца.
Як адзначалася раней, ён скончыў школу з сярэбраным медалём, таму яго прынялі ў Віцебскі ветэрынарны інстытут без экзаменаў. Асільваць спецыяльнасць ветэрынара прыйшлося нялёгка. Але дапамагала вясковая працавітасць, юнацкая ўпартасць ды і школьны багаж ведаў быў неблагі. З дому асаблівай дапамогі чакаць не прыходзілася, бо ў 1956-1960 гадах у калгасах за працу налічваліся працадні (ці як іх яшчэ называлі “палачкі”), за якія атрымлівалі заробак толькі ў канцы года. Таму прыйшлося налягаць на вучобу “основательно”. У выніку амаль на ўсіх курсах Іван атрымліваў павышаную стыпендыю, а ў апошнія два гады — нават “ленінскую”, гэта амаль ў 2 разы болей, чым звычайная. А летам першыя два гады працаваў у калгасе, а потым зарабляў грошы ў студэнцкіх будаўнічых атрадах.
У 1961 годзе І.М. Карпуць з “чырвоным” дыпломам скончыў Віцебскі ветэрынарны інстытут. У студэнцкія гады займаўся навуковай працай, таму Івану прапанавалі паступаць у аспірантуру. Але куратар іх групы, вядомы навуковец А.С. Калінін па-таварыску папярэдзіў: “Спачатку, чым займацца навукай, трэба папрацаваць у калгасе, памацаць ветэрынарную медыцыну рукамі. А ўжо потым займацца навукай”. Гэтая парада прафесара дапамагла Івану Матвеевічу потым выбраць у навуцы тыя накірункі, якія ён ужо спасціг на практыцы.
Тры гады працаваў Іван у саўгасе “Скідзельскі”: спачатку ўрачом, а потым галоўным ветэрынарным урачом усёй гаспадаркі. Прыгадзіўся і тут бацькаў характар. Ён навучыўся адстойваць сваю пазіцыю, што ў той час рабіць было таксама нялёгка. Працаваць прыходзілася з усходу сонца да яго заходу. Ветэрынарнага доктара часта і ноччу па трывозе падымалі: то праблемы на саўгасных фермах, то ў людскіх асабістых гаспадарках. А працоўны тыдзень тады быў не 5, а 6 дзён. Значыцца рабочай была і субота, а часцяком — і нядзеля. Летам толькі і радасці было: пазагараць на берагах мясцовай рэчкі Котра. Тут і сустрэў “скідзельскі” ветэрынар прыгажуню Лідзію з блакітнымі колеру валошкі вачыма, якая працавала тэхнолагам на мясцовым Скідзельскім цукровым заводзе. Пажаніліся, нарадзілі сына, атрымалі добрую кватэру ў Скідзелі. Усё можа было б і добра, але з Віцебска напаміналі: яго чакаюць у аспірантуры ветэрынарнага інстытута.
У 1964 годзе І.М. Карпуць паступіў у аспірантуру, якую закончыў у 1967 годзе. У гэтым жа годзе (што бывае не часта) абараніў кандыдацкую дысертацыю, а ў 1974 годзе — і доктарскую, атрымаўшы навуковую ступень “доктара ветэрынарных навук”. У той час у 36 гадоў гэта быў самы малады “доктар” у тагачаснай Беларусі.
І.М. Карпуць працаваў загадчыкам кафедры, прарэктарам па навуковай рабоце таго ж інстытута, які ў 1990-ыя гады быў перайменаваны ў акадэмію. У 1992 годзе выбраны членам-карэспандэнтам Акадэміі аграрных навук Рэспублікі Беларусь, а ў 2003 годзе — і Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі. Наш зямляк апублікаваў 600 навуковых работ і 20 кніг, у тым ліку 4 падручнікі для студэнтаў ветэрынарных факультэтаў. Яны неаднарозава выдаваліся ў Беларусі, Расіі, ва Украіне. Ён — аўтар многіх вынаходніцтваў, сярод якіх і медыцынскія прэпараты, і мікрадабаўкі, якія шырока прымяняюцца і ў сучаснай жывёлагадоўлі. Яму была прысуджана прэмія Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі за адкрыццё новых прэпаратаў для лячэння сельскагаспадарчых жывёл. Навуковы часопіс “Весці” Акадэміі навук Беларусі пісаў: “И.М. Карпуть… обладал огромной работоспособностью и педагогическим талантом. Высокий научный профессионализм, честность, порядочность и интеллигентность снискали Ивану Матвеевичу заслуженный авторитет не только в научном мире Беларуси, но и среди учёных ближнего и дальнего зарубежья». У 2012 годзе І.М. Карпуця не стала.
У Віцебску вядзецца работа па ўвекавечванню памяці нашага земляка. Адной з навукова-даследчых лабараторый Віцебскай ветэрынарнай акадэміі прысвоена яго імя, устаноўлена імянная стыпендыя студэнтам за выдатныя поспехі ў вучобе, у навуковай дзейнасці і актыўны ўдзел ў грамадскім жыцці. Вырашаецца пытанне аб устанаўленні мемарыяльнай дошкі на доме, дзе жыў І.М. Карпуць.
Мікалай Пацэнка, навуковы супрацоўнік Музея Вавёркі
[DETAIL_TEXT_TYPE] => html
[~DETAIL_TEXT_TYPE] => html
[PREVIEW_TEXT] => Ураджэнец Бераставіцкага раёна Іван Карпуць: беларускі акадэмік і ганаровы прафесар Калумбійскага і Кембрыджскага ўніверсітэтаў
[~PREVIEW_TEXT] => Ураджэнец Бераставіцкага раёна Іван Карпуць: беларускі акадэмік і ганаровы прафесар Калумбійскага і Кембрыджскага ўніверсітэтаў
[PREVIEW_TEXT_TYPE] => html
[~PREVIEW_TEXT_TYPE] => html
[DETAIL_PICTURE] => Array
(
[ID] => 36075
[TIMESTAMP_X] => 01.04.2025 16:16:56
[MODULE_ID] => iblock
[HEIGHT] => 907
[WIDTH] => 768
[FILE_SIZE] => 162412
[CONTENT_TYPE] => image/jpeg
[SUBDIR] => iblock/5ea
[FILE_NAME] => 300frkr07zpcom2xgtrk3d7yemk8snkl.jpg
[ORIGINAL_NAME] => z_c45f782703.jpg
[DESCRIPTION] =>
[HANDLER_ID] =>
[EXTERNAL_ID] => e147141eca14f40293c127ea5f272b4f
[VERSION_ORIGINAL_ID] =>
[META] =>
[SRC] => /upload/iblock/5ea/300frkr07zpcom2xgtrk3d7yemk8snkl.jpg
[UNSAFE_SRC] => /upload/iblock/5ea/300frkr07zpcom2xgtrk3d7yemk8snkl.jpg
[SAFE_SRC] => /upload/iblock/5ea/300frkr07zpcom2xgtrk3d7yemk8snkl.jpg
[ALT] => Ураджэнец Бераставіцкага раёна Іван Карпуць: беларускі акадэмік і ганаровы прафесар Калумбійскага і Кембрыджскага ўніверсітэтаў
[TITLE] => Ураджэнец Бераставіцкага раёна Іван Карпуць: беларускі акадэмік і ганаровы прафесар Калумбійскага і Кембрыджскага ўніверсітэтаў
)
[~DETAIL_PICTURE] => 36075
[TIMESTAMP_X] => 09.04.2025 18:13:24
[~TIMESTAMP_X] => 09.04.2025 18:13:24
[ACTIVE_FROM_X] => 2018-07-15 00:00:00
[~ACTIVE_FROM_X] => 2018-07-15 00:00:00
[ACTIVE_FROM] => 15.07.2018
[~ACTIVE_FROM] => 15.07.2018
[LIST_PAGE_URL] => /news/
[~LIST_PAGE_URL] => /news/
[DETAIL_PAGE_URL] => /news/chelovek-i-ego-delo/%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B6%D1%8D%D0%BD%D0%B5%D1%86-%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%86%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0-%D1%80%D0%B0%D1%91%D0%BD%D0%B0-%D1%96%D0%B2%D0%B0%D0%BD/
[~DETAIL_PAGE_URL] => /news/chelovek-i-ego-delo/%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B6%D1%8D%D0%BD%D0%B5%D1%86-%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%86%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0-%D1%80%D0%B0%D1%91%D0%BD%D0%B0-%D1%96%D0%B2%D0%B0%D0%BD/
[LANG_DIR] => /
[~LANG_DIR] => /
[CODE] => ураджэнец-бераставіцкага-раёна-іван
[~CODE] => ураджэнец-бераставіцкага-раёна-іван
[EXTERNAL_ID] => 18132
[~EXTERNAL_ID] => 18132
[IBLOCK_TYPE_ID] => news
[~IBLOCK_TYPE_ID] => news
[IBLOCK_CODE] => corporate_news_s1
[~IBLOCK_CODE] => corporate_news_s1
[IBLOCK_EXTERNAL_ID] =>
[~IBLOCK_EXTERNAL_ID] =>
[LID] => s1
[~LID] => s1
[NAV_RESULT] =>
[NAV_CACHED_DATA] =>
[DISPLAY_ACTIVE_FROM] => 15.07.2018
[IPROPERTY_VALUES] => Array
(
[SECTION_META_TITLE] => Ураджэнец Бераставіцкага раёна Іван Карпуць: беларускі акадэмік і ганаровы прафесар Калумбійскага і Кембрыджскага ўніверсітэтаў
[SECTION_META_KEYWORDS] => Новости
[SECTION_META_DESCRIPTION] =>
[SECTION_PAGE_TITLE] => Ураджэнец Бераставіцкага раёна Іван Карпуць: беларускі акадэмік і ганаровы прафесар Калумбійскага і Кембрыджскага ўніверсітэтаў
[ELEMENT_META_TITLE] => Ураджэнец Бераставіцкага раёна Іван Карпуць: беларускі акадэмік і ганаровы прафесар Калумбійскага і Кембрыджскага ўніверсітэтаў
[ELEMENT_META_KEYWORDS] => Человек и его дело
[ELEMENT_META_DESCRIPTION] => Бераставіччына багата на таленавітых людзей, якія жывуць на сваёй малой радзіме Адны з іх маюць ганаровыя званні “заслужаны” або з’яўляюцца лаўрэатамі прэстыжных прэмій, другія ўзнагароджаны ордэнамі і медалямі СССР і Рэспублікі Беларусь, аб іх пісалі ці пішуць у газетах.
[ELEMENT_PAGE_TITLE] => Ураджэнец Бераставіцкага раёна Іван Карпуць: беларускі акадэмік і ганаровы прафесар Калумбійскага і Кембрыджскага ўніверсітэтаў
)
[FIELDS] => Array
(
[TAGS] =>
)
[PROPERTIES] => Array
(
[VIDEO] => Array
(
[ID] => 4
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Видео
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => VIDEO
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => F
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] => mpg, avi, wmv, mpeg, mpe, flv, mp4
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Видео
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[DONT_SHOW] => Array
(
[ID] => 6
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Не отображать в верхней карусели на главной
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => DONT_SHOW
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => C
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[VALUE_ENUM_ID] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Не отображать в верхней карусели на главной
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[AUTHOR] => Array
(
[ID] => 7
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Автор
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => AUTHOR
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => S
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Автор
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[WATERMARKER] => Array
(
[ID] => 8
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Водяной знак
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => WATERMARKER
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => F
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] => jpg, gif, bmp, png, jpeg, webp
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Водяной знак
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[WATERMARKER_PREV] => Array
(
[ID] => 9
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Водяной знак в превью
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => WATERMARKER_PREV
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => F
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] => jpg, gif, bmp, png, jpeg, webp
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Водяной знак в превью
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[DONT_SHOW_LIST] => Array
(
[ID] => 11
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Не отображать в карусели с разделами на главной
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => DONT_SHOW_LIST
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => C
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[VALUE_ENUM_ID] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Не отображать в карусели с разделами на главной
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[MAIN_SECTION] => Array
(
[ID] => 12
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Главный раздел
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => MAIN_SECTION
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[VALUE_ENUM_ID] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Главный раздел
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[PHOTOGRAPHER] => Array
(
[ID] => 13
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Фотограф
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => PHOTOGRAPHER
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => S
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Фотограф
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[NASHE_VIDEO] => Array
(
[ID] => 14
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Наше видео
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => NASHE_VIDEO
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => S
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] => video
[USER_TYPE_SETTINGS] => Array
(
[BUFFER_LENGTH] => 10
[CONTROLBAR] => bottom
[AUTOSTART] => N
[VOLUME] => 90
[SKIN] =>
[FLASHVARS] =>
[WMODE_FLV] => transparent
[BGCOLOR] => FFFFFF
[COLOR] => 000000
[OVER_COLOR] => 000000
[SCREEN_COLOR] => 000000
[SILVERVARS] =>
[WMODE_WMV] => windowless
[WIDTH] => 400
[HEIGHT] => 300
)
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Наше видео
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[YOUTUBE_VIDEO] => Array
(
[ID] => 15
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Наше видео ютуб
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => YOUTUBE_VIDEO
[DEFAULT_VALUE] => https://www.youtube.com/embed/
[PROPERTY_TYPE] => S
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Наше видео ютуб
[~DEFAULT_VALUE] => https://www.youtube.com/embed/
)
[YES_WATERMARK] => Array
(
[ID] => 17
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Выводить водяной знак
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => YES_WATERMARK
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => C
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[VALUE_ENUM_ID] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Выводить водяной знак
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[YES_WATERMARK_PREV] => Array
(
[ID] => 18
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Выводить водяной знак превью
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => YES_WATERMARK_PREV
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => C
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[VALUE_ENUM_ID] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Выводить водяной знак превью
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[DETAIL_PICTERS_NEW] => Array
(
[ID] => 19
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Детальная картинка
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => DETAIL_PICTERS_NEW
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => F
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] => jpg, gif, bmp, png, jpeg, webp
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Детальная картинка
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
)
[DISPLAY_PROPERTIES] => Array
(
)
[IBLOCK] => Array
(
[ID] => 1
[~ID] => 1
[TIMESTAMP_X] => 05.09.2026 23:21:37
[~TIMESTAMP_X] => 05.09.2026 23:21:37
[IBLOCK_TYPE_ID] => news
[~IBLOCK_TYPE_ID] => news
[LID] => s1
[~LID] => s1
[CODE] => corporate_news_s1
[~CODE] => corporate_news_s1
[API_CODE] =>
[~API_CODE] =>
[REST_ON] => N
[~REST_ON] => N
[NAME] => Новости
[~NAME] => Новости
[ACTIVE] => Y
[~ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[~SORT] => 500
[LIST_PAGE_URL] => /news/
[~LIST_PAGE_URL] => /news/
[DETAIL_PAGE_URL] => #SITE_DIR#/news/#SECTION_CODE_PATH#/#ELEMENT_CODE#/
[~DETAIL_PAGE_URL] => #SITE_DIR#/news/#SECTION_CODE_PATH#/#ELEMENT_CODE#/
[SECTION_PAGE_URL] => #SITE_DIR#/news/#SECTION_CODE_PATH#/
[~SECTION_PAGE_URL] => #SITE_DIR#/news/#SECTION_CODE_PATH#/
[CANONICAL_PAGE_URL] => https://beresta.by/news/corporate_news_s1/
[~CANONICAL_PAGE_URL] => https://beresta.by/news/corporate_news_s1/
[PICTURE] =>
[~PICTURE] =>
[DESCRIPTION] =>
[~DESCRIPTION] =>
[DESCRIPTION_TYPE] => text
[~DESCRIPTION_TYPE] => text
[RSS_TTL] => 24
[~RSS_TTL] => 24
[RSS_ACTIVE] => Y
[~RSS_ACTIVE] => Y
[RSS_FILE_ACTIVE] => N
[~RSS_FILE_ACTIVE] => N
[RSS_FILE_LIMIT] =>
[~RSS_FILE_LIMIT] =>
[RSS_FILE_DAYS] =>
[~RSS_FILE_DAYS] =>
[RSS_YANDEX_ACTIVE] => N
[~RSS_YANDEX_ACTIVE] => N
[XML_ID] =>
[~XML_ID] =>
[TMP_ID] => c0e792eea55f78fdf2f56a185b80509e
[~TMP_ID] => c0e792eea55f78fdf2f56a185b80509e
[INDEX_ELEMENT] => Y
[~INDEX_ELEMENT] => Y
[INDEX_SECTION] => Y
[~INDEX_SECTION] => Y
[WORKFLOW] => N
[~WORKFLOW] => N
[BIZPROC] => N
[~BIZPROC] => N
[SECTION_CHOOSER] => L
[~SECTION_CHOOSER] => L
[LIST_MODE] =>
[~LIST_MODE] =>
[RIGHTS_MODE] => S
[~RIGHTS_MODE] => S
[SECTION_PROPERTY] => N
[~SECTION_PROPERTY] => N
[PROPERTY_INDEX] => N
[~PROPERTY_INDEX] => N
[VERSION] => 1
[~VERSION] => 1
[LAST_CONV_ELEMENT] => 0
[~LAST_CONV_ELEMENT] => 0
[SOCNET_GROUP_ID] =>
[~SOCNET_GROUP_ID] =>
[EDIT_FILE_BEFORE] =>
[~EDIT_FILE_BEFORE] =>
[EDIT_FILE_AFTER] =>
[~EDIT_FILE_AFTER] =>
[SECTIONS_NAME] => Разделы
[~SECTIONS_NAME] => Разделы
[SECTION_NAME] => Раздел
[~SECTION_NAME] => Раздел
[ELEMENTS_NAME] => Элементы
[~ELEMENTS_NAME] => Элементы
[ELEMENT_NAME] => Элемент
[~ELEMENT_NAME] => Элемент
[FULLTEXT_INDEX] => N
[~FULLTEXT_INDEX] => N
[EXTERNAL_ID] =>
[~EXTERNAL_ID] =>
[LANG_DIR] => /
[~LANG_DIR] => /
[SERVER_NAME] => beresta.by
[~SERVER_NAME] => beresta.by
)
[SECTION] => Array
(
[PATH] => Array
(
[0] => Array
(
[ID] => 7
[~ID] => 7
[CODE] => chelovek-i-ego-delo
[~CODE] => chelovek-i-ego-delo
[XML_ID] =>
[~XML_ID] =>
[EXTERNAL_ID] =>
[~EXTERNAL_ID] =>
[IBLOCK_ID] => 1
[~IBLOCK_ID] => 1
[IBLOCK_SECTION_ID] =>
[~IBLOCK_SECTION_ID] =>
[SORT] => 500
[~SORT] => 500
[NAME] => Человек и его дело
[~NAME] => Человек и его дело
[ACTIVE] => Y
[~ACTIVE] => Y
[DEPTH_LEVEL] => 1
[~DEPTH_LEVEL] => 1
[SECTION_PAGE_URL] => /news/chelovek-i-ego-delo/
[~SECTION_PAGE_URL] => /news/chelovek-i-ego-delo/
[IBLOCK_TYPE_ID] => news
[~IBLOCK_TYPE_ID] => news
[IBLOCK_CODE] => corporate_news_s1
[~IBLOCK_CODE] => corporate_news_s1
[IBLOCK_EXTERNAL_ID] =>
[~IBLOCK_EXTERNAL_ID] =>
[GLOBAL_ACTIVE] => Y
[~GLOBAL_ACTIVE] => Y
[IPROPERTY_VALUES] => Array
(
[SECTION_META_TITLE] => Человек и его дело
[SECTION_META_KEYWORDS] => Новости
[SECTION_META_DESCRIPTION] =>
[SECTION_PAGE_TITLE] => Человек и его дело
[ELEMENT_META_TITLE] => Человек и его дело
[ELEMENT_META_KEYWORDS] => Новости
[ELEMENT_META_DESCRIPTION] => .
[ELEMENT_PAGE_TITLE] => Человек и его дело
)
)
)
)
[SECTION_URL] => /news/chelovek-i-ego-delo/
[META_TAGS] => Array
(
[TITLE] => Ураджэнец Бераставіцкага раёна Іван Карпуць: беларускі акадэмік і ганаровы прафесар Калумбійскага і Кембрыджскага ўніверсітэтаў
[BROWSER_TITLE] => Ураджэнец Бераставіцкага раёна Іван Карпуць: беларускі акадэмік і ганаровы прафесар Калумбійскага і Кембрыджскага ўніверсітэтаў
[KEYWORDS] => Человек и его дело
[DESCRIPTION] => Бераставіччына багата на таленавітых людзей, якія жывуць на сваёй малой радзіме Адны з іх маюць ганаровыя званні “заслужаны” або з’яўляюцца лаўрэатамі прэстыжных прэмій, другія ўзнагароджаны ордэнамі і медалямі СССР і Рэспублікі Беларусь, аб іх пісалі ці пішуць у газетах.
)
)
15.07.2018
Ураджэнец Бераставіцкага раёна Іван Карпуць: беларускі акадэмік і ганаровы прафесар Калумбійскага і Кембрыджскага ўніверсітэтаў
Бераставіччына багата на таленавітых людзей, якія жывуць на сваёй малой радзіме. Адны з іх маюць ганаровыя званні “заслужаны” або з’яўляюцца лаўрэатамі прэстыжных прэмій, другія ўзнагароджаны ордэнамі і медалямі СССР і Рэспублікі Беларусь, аб іх пісалі ці пішуць у газетах. А вось аб тых, хто жыве ці жыў за межамі Бераставіччыны, мы ведаем вельмі мала або і зусім нічога. Таму вельмі дарэчы будзе ў Год малой Радзімы пазнаёміць чытачоў газеты з гэтымі людзьмі, якія праславілі наш край, сваю краіну.
Сёння мы раскажам пра Івана Матвеевіча Карпуця, ураджэнца вёскі Даўбянкі, навукоўца, які мае многа вучоных тытулаў і ганаровых званняў. Ён акадэмік Нацыянальнай Акадэміі навук Беларусі, член-карэспандэнт Акадэміі аграрных навук Рэспублікі Беларусь; доктар ветэрынарных навук, прарэктар па навуковай дзейнасці, прафесар Віцебскай ордэна «Знак Пашаны» Акадэміі ветэрынарнай медыцыны. Лаўрэат прэміі Нацыянальнай Акадэміі Республікі Беларусь, ганаровы прафесар і член навуковага Саветаў Кембрыджскага (Англія) і Калумбійскага (ЗША) ўніверсітэтаў.
Мне давялося некалькі разоў гутарыць з Іванам Матвеевічам і па тэлефоне, і ў час асабістых сустрэч у 1995-1998 гадах, калі я разам з іншымі збіраў матэрыялы для кнігі «Памяць». Ён расказваў, што ў 1953 годзе з Пахвальнай граматай скончыў 7 класаў Пархімаўскай сямігадовай школы. І ўжо тады перад ім стаў выбар: што рабіць далей?
— У мяне з дзяцінства было задумана набыць прафесію лекара жывёлы, - расказваў Іван Матвеевіч. - І гэтаму спрыяла многае. Калі мне было крыху больш за 10 гадкоў, дзесьці ў канцы 1940-ых гадоў, у нас раптоўна «прапала» карова. Як потым высветлілася, яна праглынула цвік. А гэта быў пасляваенны час, яна карміла і паіла нашу сям'ю. Я добра памятаю, як горка плакала тады мая мама Ганна Антонаўна і як цяжка перажываў гэтую напасць мой бацька Матвей Аляксеевіч. Вось тады і захацелася мне быць «жывёльным» доктарам, я ўжо потым даведаўся, што іх называюць «ветэрынарамі». Пасля заканчэння Пархімаўскай сямігодкі збіраўся паступаць у Ваўкавыскі ветэрынарны тэхнікум. Але бацькі не адпусцілі мяне ў Выўкавыск. Пайшоў у 8-ы клас Малабераставіцкай сярэдняй школы.
Іванава аднакласніца Людміла Паўлаўна Нашкевіч з Малой Бераставіцы ўспамінае:
— Ваня жвавы быў хлопец і здатны да навукі. Ён прыйшоў у 8-ы клас пасля Пархімаўскай сямігодкі. У нас ужо быў зладжаны калектыў. І хто прыходзіў да нас з Алекшыцкай і Пархімаўскай сямігодак, мы, асабліва хлопцы, сустракалі «навічкоў» насцярожана. Але Іван хутка падружыўся з нашымі аднакласнікамі. Памятаю, ён у 10-ым класе ўжо быў вельмі сімпатычным і зухаватым юнаком, і многія мае аднакласніцы на яго заглядваліся. Яму лёгка даваліся ўсе прадметы, неаднаразова я з ім ездзіла на раённыя спаборніцтвы па лёгкай атлетыцы. Наш фізрук Уладзімір Паўлавіч Прыбыльскі заўсёды быў задаволены нашымі вынікамі. А дырэктар школы, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны Емяльян Пятровіч Міронаў, які выкладаў у нас гісторыю, заўсёды даручаў яму рыхтаваць палітінфармацыю, бо Іван добра разбіраўся ў палітыцы і быў начытаным. Емельян Пятровіч агітаваў Ваню паступаць на гістарычны факультэт, але ён выбраў іншую прафесію.
Брат Івана Матвеевіча Аляксей, які працаваў загадчыкам фермы ў Даўбянках, расказвае:
— Я малодшы за Івана на шэсць гадоў. Мне добра помніцца, што ў нашай хаце, асабліва зімой, быў сапраўдны заапарк (жывы куток). Тут заўсёды хтосьці жыў: ці зайчык з пакалечанай ножкай, а побач сінічка і верабей з адмарожанай лапкай, а то і варона з пашкоджаным крылом. І ўсіх іх лячыў Іван: то змазваў нейкай маззю пакалечаныя месцы, то бінтаваў іх. Зімой у нашым двары вісела некалькі кармушак. У іх мы з братам лажылі і свой акрайчык хлеба, і маленькі кавалачак сала, якія давалі бацькі нам у школу. Тады ж дзяцей у школе не кармілі… Так вось мы і падкармлівалі нашых пярнатых, дзяліліся з імі сваімі абедамі.
… Цудоўныя летнія вечары на Бераставіччыне. Асабліва прыгожыя яны на берагах рэчкі Шэпты, што працякае праз Малую Бераставіцу. У зарасніках на яе берагах і ў маі, і ў жніўні шчабечуць птушкі: камусьці адлічвае гады зязюлька, заліваюцца, быццам бы жадаючы шчасця ўсім закаханым, салаўі. Запомніліся тыя вечары і Івану Карпуцю, бо гэта яны былі апошнімі на бераставіцкай зямлі: з мілай аднакласніцай на вясковых танцах, і той першы і апошні развітальны пацалунак перад ад'ездам у далёкі Віцебск. Бацькі ўгаворвалі адумацца, паступаць у Гродзенскі медыцынскі ці селькагаспадарчы. З сярэбраным, як і з залатым медалём, туды прымалі без экзаменаў. І галоўным аргументам у бацькоў было тое, што Гродна недалёка, не тое, што Віцебск. У Гродна і калгасныя машыны «ходзяць», можна і бульбы падкінуць, і агародніны якой. Ды і з Гродна прыехаць можна кожны тыдзень.
Але ўсё было дарэмна. Іван характарам пайшоў у бацьку: што надумаў, таго і будзе дабівацца.
Як адзначалася раней, ён скончыў школу з сярэбраным медалём, таму яго прынялі ў Віцебскі ветэрынарны інстытут без экзаменаў. Асільваць спецыяльнасць ветэрынара прыйшлося нялёгка. Але дапамагала вясковая працавітасць, юнацкая ўпартасць ды і школьны багаж ведаў быў неблагі. З дому асаблівай дапамогі чакаць не прыходзілася, бо ў 1956-1960 гадах у калгасах за працу налічваліся працадні (ці як іх яшчэ называлі “палачкі”), за якія атрымлівалі заробак толькі ў канцы года. Таму прыйшлося налягаць на вучобу “основательно”. У выніку амаль на ўсіх курсах Іван атрымліваў павышаную стыпендыю, а ў апошнія два гады — нават “ленінскую”, гэта амаль ў 2 разы болей, чым звычайная. А летам першыя два гады працаваў у калгасе, а потым зарабляў грошы ў студэнцкіх будаўнічых атрадах.
У 1961 годзе І.М. Карпуць з “чырвоным” дыпломам скончыў Віцебскі ветэрынарны інстытут. У студэнцкія гады займаўся навуковай працай, таму Івану прапанавалі паступаць у аспірантуру. Але куратар іх групы, вядомы навуковец А.С. Калінін па-таварыску папярэдзіў: “Спачатку, чым займацца навукай, трэба папрацаваць у калгасе, памацаць ветэрынарную медыцыну рукамі. А ўжо потым займацца навукай”. Гэтая парада прафесара дапамагла Івану Матвеевічу потым выбраць у навуцы тыя накірункі, якія ён ужо спасціг на практыцы.
Тры гады працаваў Іван у саўгасе “Скідзельскі”: спачатку ўрачом, а потым галоўным ветэрынарным урачом усёй гаспадаркі. Прыгадзіўся і тут бацькаў характар. Ён навучыўся адстойваць сваю пазіцыю, што ў той час рабіць было таксама нялёгка. Працаваць прыходзілася з усходу сонца да яго заходу. Ветэрынарнага доктара часта і ноччу па трывозе падымалі: то праблемы на саўгасных фермах, то ў людскіх асабістых гаспадарках. А працоўны тыдзень тады быў не 5, а 6 дзён. Значыцца рабочай была і субота, а часцяком — і нядзеля. Летам толькі і радасці было: пазагараць на берагах мясцовай рэчкі Котра. Тут і сустрэў “скідзельскі” ветэрынар прыгажуню Лідзію з блакітнымі колеру валошкі вачыма, якая працавала тэхнолагам на мясцовым Скідзельскім цукровым заводзе. Пажаніліся, нарадзілі сына, атрымалі добрую кватэру ў Скідзелі. Усё можа было б і добра, але з Віцебска напаміналі: яго чакаюць у аспірантуры ветэрынарнага інстытута.
У 1964 годзе І.М. Карпуць паступіў у аспірантуру, якую закончыў у 1967 годзе. У гэтым жа годзе (што бывае не часта) абараніў кандыдацкую дысертацыю, а ў 1974 годзе — і доктарскую, атрымаўшы навуковую ступень “доктара ветэрынарных навук”. У той час у 36 гадоў гэта быў самы малады “доктар” у тагачаснай Беларусі.
І.М. Карпуць працаваў загадчыкам кафедры, прарэктарам па навуковай рабоце таго ж інстытута, які ў 1990-ыя гады быў перайменаваны ў акадэмію. У 1992 годзе выбраны членам-карэспандэнтам Акадэміі аграрных навук Рэспублікі Беларусь, а ў 2003 годзе — і Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі. Наш зямляк апублікаваў 600 навуковых работ і 20 кніг, у тым ліку 4 падручнікі для студэнтаў ветэрынарных факультэтаў.
Яны неаднарозава выдаваліся ў Беларусі, Расіі, ва Украіне. Ён — аўтар многіх вынаходніцтваў, сярод якіх і медыцынскія прэпараты, і мікрадабаўкі, якія шырока прымяняюцца і ў сучаснай жывёлагадоўлі. Яму была прысуджана прэмія Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі за адкрыццё новых прэпаратаў для лячэння сельскагаспадарчых жывёл. Навуковы часопіс “Весці” Акадэміі навук Беларусі пісаў: “И.М. Карпуть… обладал огромной работоспособностью и педагогическим талантом. Высокий научный профессионализм, честность, порядочность и интеллигентность снискали Ивану Матвеевичу заслуженный авторитет не только в научном мире Беларуси, но и среди учёных ближнего и дальнего зарубежья». У 2012 годзе І.М. Карпуця не стала.
У Віцебску вядзецца работа па ўвекавечванню памяці нашага земляка. Адной з навукова-даследчых лабараторый Віцебскай ветэрынарнай акадэміі прысвоена яго імя, устаноўлена імянная стыпендыя студэнтам за выдатныя поспехі ў вучобе, у навуковай дзейнасці і актыўны ўдзел ў грамадскім жыцці. Вырашаецца пытанне аб устанаўленні мемарыяльнай дошкі на доме, дзе жыў І.М. Карпуць.
Мікалай Пацэнка, навуковы супрацоўнік Музея Вавёркі
