Array
(
[TAGS] =>
[~TAGS] =>
[ID] => 3870
[~ID] => 3870
[NAME] => Працай слаўны чалавек. Дзень Незалежнасці для Рамуальды Кучынскай з аграгарадка Стары Дворац – гэта не толькі галоўнае дзяржаўнае свята, але і дзень нараджэння
[~NAME] => Працай слаўны чалавек. Дзень Незалежнасці для Рамуальды Кучынскай з аграгарадка Стары Дворац – гэта не толькі галоўнае дзяржаўнае свята, але і дзень нараджэння
[IBLOCK_ID] => 1
[~IBLOCK_ID] => 1
[IBLOCK_SECTION_ID] => 7
[~IBLOCK_SECTION_ID] => 7
[DETAIL_TEXT] => Дзень Незалежнасці для Рамуальды Кучынскай з аграгарадка Стары Дворац – гэта не толькі галоўнае дзяржаўнае свята, але і дзень нараджэння. Праўда, Рамуальда Казіміраўна трохі старэйшая за слаўную дату вызвалення нашай зямлі ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў – у гэтым годзе яна адзначыць 80-гадовы юбілей. Але можна сказаць, што ўсё сваё свядомае жыццё для яе гэты дзень быў напоўнены не толькі віншаваннямі з нагоды яе асабістага свята, але і ўсеагульнай радасцю ад таго, што беларускі народ дабіўся свайго вызвалення і незалежнасці.
Нарадзілася Рамуальда Кучынская (у дзявоцтве Іядкоўская) 3 ліпеня 1940 года ў вёсцы Вялікія Ёдкавічы. Яе бацькі, Казімір Геранімавіч і Ядзвіга Францаўна, выхоўвалі траіх дзяцей: акрамя Рамуальды ў сям’і падрастала яе старэйшая сястра Ванда і малодшы брат Станіслаў. Жыццё ў той час і так было нялёгкім, а тут пачалася яшчэ і Вялікая Айчынная вайна.
- Падзеі тых часоў я амаль не помню, - гаворыць Рамуальда Казіміраўна, - вядома ж, была яшчэ зусім малым дзіцём. Але адзін эпізод назаўсёды застаўся ў памяці: як немцы забілі дзеда. Мой бацька на вайну не пайшоў, бо быў хворы, мы жылі ўсе ў адной хаце: наша сям’я, дзед і бацькаў брат. Я не магу сказаць дакладна, колькі мне тады было гадоў, можа, трохі больш за тры, але помню, што дзед глянуў у акно, потым кінуўся бегчы, і на гародзе яго немцы застрэлілі. За што яго забілі, я не ведаю, магчыма, яны забіралі нешта з гаспадаркі, а ён не даваў, бо і конь, і карова ў нас былі тады.
Пасля гэтага ўсю нашу сям’ю немцы арыштавалі і трымалі ў турме ў Індуры. Брат Станіслаў быў яшчэ зусім маленькі, мама расказвала што сушыла яму пялёнкі ў сябе на целе. А майго бацьку немцы вельмі моцна збілі, ён доўга хварэў і пасля вайны хутка памёр.
Нялёгкімі былі і першыя пасляваенныя гады. Рамуальда Казіміраўна пайшла ў школу ў Вялікіх Ёдкавічах, але закончыла толькі шэсць класаў і стала працаваць: сям’я пачала будаваць свой дом і патрэбна была любая капейка. Спачатку яна працавала ў паляводстве, а потым стала даяркай - даіла кароў на ферме ў Малых Ёдкавічах.
- Як пачынала працаваць, 14 кароў трэба было рукамі падаіць, - успамінае Рамуальда Казіміраўна, - а потым яшчэ на заняткі ў вячэрнюю школу бегчы. Але маладыя былі, здаровыя, працы не баяліся. Калі я закончыла вячэрнюю школу, старшыня калгаса Іосіф Кузьміч паставіў мяне загадчыцай на гэтую ферму. Калектыў у нас быў харошы, дружны, разам не толькі працавалі, але і дні нараджэння кожнай даяркі адзначалі, усе святы. Ферма наша была заўсёды ў перадавіках, а я ў 1970 годзе медаль “За доблесную працу” атрымала - за захаванне цялят, бо не было падзяжу ў мяне ніколі - ні як даяркай, ні як загадчыцай працавала. Бывала, што і яйкі з дома насіла цялятам, каб мацнейшыя былі, даглядалі іх, як дзяцей. 
З канторы прыходзілі, прапаноўвалі мне ісці далей вучыцца, хацелі мяне ў Ваўкавыск у тэхнікум накіраваць, але я замуж пайшла. Праўда, перад гэтым паспела яшчэ курсы трактарыста-машыніста закончыць, прыязджалі да нас выкладчыкі з Бераставіцкага СПТВ-37, на мехмайстэрнях з намі займаліся, нават стыпендыю плацілі.
Рамуальда Казіміраўна дастае пасведчанне трактарыста-машыніста і ўсміхаецца:
- На трактары навучылася ездзіць, але не працавала, а вось суседка, з якой я вучылася, стала трактарысткай.
У 1972 годзе Рамуальда Казіміраўна выйшла замуж і пераехала ў Стары Дворац. Дакладней, не ў саму вёску, а на хутар да мужа, гэта месца і цяпер так называюць - хутар Кучынскіх. Муж, Здзіслаў Кучынскі, быў ужо старэйшым хлопцам, яму пад сорак гадоў падбіралася. Яго бацькі памерлі, і ён застаўся адзін на хутары, а там была немалая гаспадарка, і востра адчувалася патрэба ў жаночых руках. Таму пасля знаёмства яны хутка пажаніліся, і Рамуальда Казіміраўна стала гаспадыняй на даволі вялікім хутары, 65 сотак зямлі там было. Таму на работу яна адразу не пайшла, займалася гаспадаркай. У 1973 годзе нарадзілася дачка Данута, у 1976 годзе – сын Эдуард. А паміж імі быў яшчэ Янак, які памёр пасля нараджэння. Але сямейнае жыццё Рамуальды Кучынскай не было доўгім: у 1977 годзе трагічна загінуў муж, разбіўся на матацыкле.
- Эдзіку ў той час толькі год і тры месяцы было, а Дане тры годзіка, - уздыхае Рамуальда Казіміраўна. - Гэта былі самыя цяжкія гады ў маім жыцці. Дзіцячага садка тады не было яшчэ, дзяцей не было з кім пакінуць, добра, што людзі тады былі дружныя, у бядзе не пакінулі, дапамагалі і з дзецьмі, і з гаспадаркай.
Калі адкрыўся дзіцячы сад, мяне запрасілі працаваць загадчыцай комплексна-прыёмнага пункта ад Дома быту ў Старым Дворцы, там я адпрацавала гадоў сем.
Гэты перыяд працоўнай дзейнасці Рамуальды Кучынскай адзначаны званнем “Ударнік камуністычнай працы”, якое яна атрымала ў 1982 годзе – за выкананне і перавыкананне планаў паслуг.
- На прыёмныя пункты размяркоўвалася прадукцыя Дома быту, і нам трэба было яе рэалізоўваць, - расказвае Рамуальда Казіміраўна. – Можна было свайму насельніцтву прадаваць, а можна было шукаць і іншыя месцы збыту. Я наладзіла адпраўку нашай прадукцыі ў Сібір, Якуцію, адпраўляла пасылкамі праз пошту нашы дываны, адзенне, абутак, у адказ атрымала шмат пісем з падзякамі, бо людзі там грошы мелі, а вось тавараў не было. Праца была цікавай, але цяжкай для мяне з дзецьмі: трэба было часта ў Вялікую Бераставіцу ездзіць са справаздачамі і на сходы розныя. А я пакуль карову падаю, дык і на аўтобус спазнюся. Таму вырашыла змяніць працу і пайшла працаваць вагаўшчыком. На цэнтральных вагах у Старым Дворцы ўжо да самай пенсіі і працавала. Праз іх праходзіла і зерне, і сянаж, і сена, і кармавыя буракі. У летнюю пару бывала, што і да часу-двух ночы на працы затрымлівалася, пакуль усё пераважу. Але мне ўжо было лягчэй, бо дзеці падрасталі, дапамагалі мне, а яшчэ маці мая да мяне пераехала жыць, дык таксама добрая падтрымка была.
У 55 гадоў Рамуальда Казіміраўна выйшла на пенсію, але без працы не сядзела. Завяла дзве каровы, цялят, свінаматкі трымала, здавала малако дзяржаве.
Яна і цяпер яшчэ, нягледзячы на ўзрост, стараецца нешта зрабіць на гаспадарцы.
- Але цяпер гаспадары тут маладыя, - усміхаецца жанчына. - Сын Эдзік пабудаваў у Гродне кватэру, але там не прыжыўся, вярнуўся дадому, займаецца цяпер рамонтам, правёў ацяпленне, ваду ў дом, жыву цяпер з усімі выгодамі. Ён любіць на зямлі працаваць, вінаград пасадзіў, клубніцы, маліны, буякі, возера выкапаў, сваю рыбу завялі. Вядома, нявестка больш агародам займаецца, але і я дапамагаю. Дзеці залатыя ў мяне, на кожным кроку дапамагаюць, дачка з мужам і ўнукамі з Бераставіцы часта прыязджае, і сын побач. У маладзейшыя гады нагаравалася, а цяпер жыву і жыццю радуюся.
Ірына МІКЛАШ, фота аўтара
[~DETAIL_TEXT] => Дзень Незалежнасці для Рамуальды Кучынскай з аграгарадка Стары Дворац – гэта не толькі галоўнае дзяржаўнае свята, але і дзень нараджэння. Праўда, Рамуальда Казіміраўна трохі старэйшая за слаўную дату вызвалення нашай зямлі ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў – у гэтым годзе яна адзначыць 80-гадовы юбілей. Але можна сказаць, што ўсё сваё свядомае жыццё для яе гэты дзень быў напоўнены не толькі віншаваннямі з нагоды яе асабістага свята, але і ўсеагульнай радасцю ад таго, што беларускі народ дабіўся свайго вызвалення і незалежнасці.
Нарадзілася Рамуальда Кучынская (у дзявоцтве Іядкоўская) 3 ліпеня 1940 года ў вёсцы Вялікія Ёдкавічы. Яе бацькі, Казімір Геранімавіч і Ядзвіга Францаўна, выхоўвалі траіх дзяцей: акрамя Рамуальды ў сям’і падрастала яе старэйшая сястра Ванда і малодшы брат Станіслаў. Жыццё ў той час і так было нялёгкім, а тут пачалася яшчэ і Вялікая Айчынная вайна.
- Падзеі тых часоў я амаль не помню, - гаворыць Рамуальда Казіміраўна, - вядома ж, была яшчэ зусім малым дзіцём. Але адзін эпізод назаўсёды застаўся ў памяці: як немцы забілі дзеда. Мой бацька на вайну не пайшоў, бо быў хворы, мы жылі ўсе ў адной хаце: наша сям’я, дзед і бацькаў брат. Я не магу сказаць дакладна, колькі мне тады было гадоў, можа, трохі больш за тры, але помню, што дзед глянуў у акно, потым кінуўся бегчы, і на гародзе яго немцы застрэлілі. За што яго забілі, я не ведаю, магчыма, яны забіралі нешта з гаспадаркі, а ён не даваў, бо і конь, і карова ў нас былі тады.
Пасля гэтага ўсю нашу сям’ю немцы арыштавалі і трымалі ў турме ў Індуры. Брат Станіслаў быў яшчэ зусім маленькі, мама расказвала што сушыла яму пялёнкі ў сябе на целе. А майго бацьку немцы вельмі моцна збілі, ён доўга хварэў і пасля вайны хутка памёр.
Нялёгкімі былі і першыя пасляваенныя гады. Рамуальда Казіміраўна пайшла ў школу ў Вялікіх Ёдкавічах, але закончыла толькі шэсць класаў і стала працаваць: сям’я пачала будаваць свой дом і патрэбна была любая капейка. Спачатку яна працавала ў паляводстве, а потым стала даяркай - даіла кароў на ферме ў Малых Ёдкавічах.
- Як пачынала працаваць, 14 кароў трэба было рукамі падаіць, - успамінае Рамуальда Казіміраўна, - а потым яшчэ на заняткі ў вячэрнюю школу бегчы. Але маладыя былі, здаровыя, працы не баяліся. Калі я закончыла вячэрнюю школу, старшыня калгаса Іосіф Кузьміч паставіў мяне загадчыцай на гэтую ферму. Калектыў у нас быў харошы, дружны, разам не толькі працавалі, але і дні нараджэння кожнай даяркі адзначалі, усе святы. Ферма наша была заўсёды ў перадавіках, а я ў 1970 годзе медаль “За доблесную працу” атрымала - за захаванне цялят, бо не было падзяжу ў мяне ніколі - ні як даяркай, ні як загадчыцай працавала. Бывала, што і яйкі з дома насіла цялятам, каб мацнейшыя былі, даглядалі іх, як дзяцей.
З канторы прыходзілі, прапаноўвалі мне ісці далей вучыцца, хацелі мяне ў Ваўкавыск у тэхнікум накіраваць, але я замуж пайшла. Праўда, перад гэтым паспела яшчэ курсы трактарыста-машыніста закончыць, прыязджалі да нас выкладчыкі з Бераставіцкага СПТВ-37, на мехмайстэрнях з намі займаліся, нават стыпендыю плацілі.
Рамуальда Казіміраўна дастае пасведчанне трактарыста-машыніста і ўсміхаецца:
- На трактары навучылася ездзіць, але не працавала, а вось суседка, з якой я вучылася, стала трактарысткай.
У 1972 годзе Рамуальда Казіміраўна выйшла замуж і пераехала ў Стары Дворац. Дакладней, не ў саму вёску, а на хутар да мужа, гэта месца і цяпер так называюць - хутар Кучынскіх. Муж, Здзіслаў Кучынскі, быў ужо старэйшым хлопцам, яму пад сорак гадоў падбіралася. Яго бацькі памерлі, і ён застаўся адзін на хутары, а там была немалая гаспадарка, і востра адчувалася патрэба ў жаночых руках. Таму пасля знаёмства яны хутка пажаніліся, і Рамуальда Казіміраўна стала гаспадыняй на даволі вялікім хутары, 65 сотак зямлі там было. Таму на работу яна адразу не пайшла, займалася гаспадаркай. У 1973 годзе нарадзілася дачка Данута, у 1976 годзе – сын Эдуард. А паміж імі быў яшчэ Янак, які памёр пасля нараджэння. Але сямейнае жыццё Рамуальды Кучынскай не было доўгім: у 1977 годзе трагічна загінуў муж, разбіўся на матацыкле.
- Эдзіку ў той час толькі год і тры месяцы было, а Дане тры годзіка, - уздыхае Рамуальда Казіміраўна. - Гэта былі самыя цяжкія гады ў маім жыцці. Дзіцячага садка тады не было яшчэ, дзяцей не было з кім пакінуць, добра, што людзі тады былі дружныя, у бядзе не пакінулі, дапамагалі і з дзецьмі, і з гаспадаркай.
Калі адкрыўся дзіцячы сад, мяне запрасілі працаваць загадчыцай комплексна-прыёмнага пункта ад Дома быту ў Старым Дворцы, там я адпрацавала гадоў сем.
Гэты перыяд працоўнай дзейнасці Рамуальды Кучынскай адзначаны званнем “Ударнік камуністычнай працы”, якое яна атрымала ў 1982 годзе – за выкананне і перавыкананне планаў паслуг.
- На прыёмныя пункты размяркоўвалася прадукцыя Дома быту, і нам трэба было яе рэалізоўваць, - расказвае Рамуальда Казіміраўна. – Можна было свайму насельніцтву прадаваць, а можна было шукаць і іншыя месцы збыту. Я наладзіла адпраўку нашай прадукцыі ў Сібір, Якуцію, адпраўляла пасылкамі праз пошту нашы дываны, адзенне, абутак, у адказ атрымала шмат пісем з падзякамі, бо людзі там грошы мелі, а вось тавараў не было. Праца была цікавай, але цяжкай для мяне з дзецьмі: трэба было часта ў Вялікую Бераставіцу ездзіць са справаздачамі і на сходы розныя. А я пакуль карову падаю, дык і на аўтобус спазнюся. Таму вырашыла змяніць працу і пайшла працаваць вагаўшчыком. На цэнтральных вагах у Старым Дворцы ўжо да самай пенсіі і працавала. Праз іх праходзіла і зерне, і сянаж, і сена, і кармавыя буракі. У летнюю пару бывала, што і да часу-двух ночы на працы затрымлівалася, пакуль усё пераважу. Але мне ўжо было лягчэй, бо дзеці падрасталі, дапамагалі мне, а яшчэ маці мая да мяне пераехала жыць, дык таксама добрая падтрымка была.
У 55 гадоў Рамуальда Казіміраўна выйшла на пенсію, але без працы не сядзела. Завяла дзве каровы, цялят, свінаматкі трымала, здавала малако дзяржаве.
Яна і цяпер яшчэ, нягледзячы на ўзрост, стараецца нешта зрабіць на гаспадарцы.
- Але цяпер гаспадары тут маладыя, - усміхаецца жанчына. - Сын Эдзік пабудаваў у Гродне кватэру, але там не прыжыўся, вярнуўся дадому, займаецца цяпер рамонтам, правёў ацяпленне, ваду ў дом, жыву цяпер з усімі выгодамі. Ён любіць на зямлі працаваць, вінаград пасадзіў, клубніцы, маліны, буякі, возера выкапаў, сваю рыбу завялі. Вядома, нявестка больш агародам займаецца, але і я дапамагаю. Дзеці залатыя ў мяне, на кожным кроку дапамагаюць, дачка з мужам і ўнукамі з Бераставіцы часта прыязджае, і сын побач. У маладзейшыя гады нагаравалася, а цяпер жыву і жыццю радуюся.
Ірына МІКЛАШ, фота аўтара
[DETAIL_TEXT_TYPE] => html
[~DETAIL_TEXT_TYPE] => html
[PREVIEW_TEXT] => Працай слаўны чалавек. Дзень Незалежнасці для Рамуальды Кучынскай з аграгарадка Стары Дворац – гэта не толькі галоўнае дзяржаўнае свята, але і дзень нараджэння
[~PREVIEW_TEXT] => Працай слаўны чалавек. Дзень Незалежнасці для Рамуальды Кучынскай з аграгарадка Стары Дворац – гэта не толькі галоўнае дзяржаўнае свята, але і дзень нараджэння
[PREVIEW_TEXT_TYPE] => html
[~PREVIEW_TEXT_TYPE] => html
[DETAIL_PICTURE] => Array
(
[ID] => 7716
[TIMESTAMP_X] => 20.03.2025 13:35:14
[MODULE_ID] => iblock
[HEIGHT] => 683
[WIDTH] => 1024
[FILE_SIZE] => 392520
[CONTENT_TYPE] => image/jpeg
[SUBDIR] => iblock/d75
[FILE_NAME] => 39umnq9g66frbk0w3n1h4ya1pk67snsj.jpg
[ORIGINAL_NAME] => IMG_3205.jpg
[DESCRIPTION] =>
[HANDLER_ID] =>
[EXTERNAL_ID] => 06c371e6b308508fc530c32db37f7c90
[VERSION_ORIGINAL_ID] =>
[META] =>
[SRC] => /upload/iblock/d75/39umnq9g66frbk0w3n1h4ya1pk67snsj.jpg
[UNSAFE_SRC] => /upload/iblock/d75/39umnq9g66frbk0w3n1h4ya1pk67snsj.jpg
[SAFE_SRC] => /upload/iblock/d75/39umnq9g66frbk0w3n1h4ya1pk67snsj.jpg
[ALT] => Працай слаўны чалавек. Дзень Незалежнасці для Рамуальды Кучынскай з аграгарадка Стары Дворац – гэта не толькі галоўнае дзяржаўнае свята, але і дзень нараджэння
[TITLE] => Працай слаўны чалавек. Дзень Незалежнасці для Рамуальды Кучынскай з аграгарадка Стары Дворац – гэта не толькі галоўнае дзяржаўнае свята, але і дзень нараджэння
)
[~DETAIL_PICTURE] => 7716
[TIMESTAMP_X] => 09.04.2025 19:33:59
[~TIMESTAMP_X] => 09.04.2025 19:33:59
[ACTIVE_FROM_X] => 2020-07-03 00:00:00
[~ACTIVE_FROM_X] => 2020-07-03 00:00:00
[ACTIVE_FROM] => 03.07.2020
[~ACTIVE_FROM] => 03.07.2020
[LIST_PAGE_URL] => /news/
[~LIST_PAGE_URL] => /news/
[DETAIL_PAGE_URL] => /news/chelovek-i-ego-delo/%D0%BF%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B0%D0%B9-%D1%81%D0%BB%D0%B0%D1%9E%D0%BD%D1%8B-%D1%87%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D0%BA-%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D1%8C-%D0%BD%D0%B5%D0%B7%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%B6%D0%BD/
[~DETAIL_PAGE_URL] => /news/chelovek-i-ego-delo/%D0%BF%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B0%D0%B9-%D1%81%D0%BB%D0%B0%D1%9E%D0%BD%D1%8B-%D1%87%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D0%BA-%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D1%8C-%D0%BD%D0%B5%D0%B7%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%B6%D0%BD/
[LANG_DIR] => /
[~LANG_DIR] => /
[CODE] => працай-слаўны-чалавек-дзень-незалежн
[~CODE] => працай-слаўны-чалавек-дзень-незалежн
[EXTERNAL_ID] => 3870
[~EXTERNAL_ID] => 3870
[IBLOCK_TYPE_ID] => news
[~IBLOCK_TYPE_ID] => news
[IBLOCK_CODE] => corporate_news_s1
[~IBLOCK_CODE] => corporate_news_s1
[IBLOCK_EXTERNAL_ID] =>
[~IBLOCK_EXTERNAL_ID] =>
[LID] => s1
[~LID] => s1
[NAV_RESULT] =>
[NAV_CACHED_DATA] =>
[DISPLAY_ACTIVE_FROM] => 03.07.2020
[IPROPERTY_VALUES] => Array
(
[SECTION_META_TITLE] => Працай слаўны чалавек. Дзень Незалежнасці для Рамуальды Кучынскай з аграгарадка Стары Дворац – гэта не толькі галоўнае дзяржаўнае свята, але і дзень нараджэння
[SECTION_META_KEYWORDS] => Новости
[SECTION_META_DESCRIPTION] =>
[SECTION_PAGE_TITLE] => Працай слаўны чалавек. Дзень Незалежнасці для Рамуальды Кучынскай з аграгарадка Стары Дворац – гэта не толькі галоўнае дзяржаўнае свята, але і дзень нараджэння
[ELEMENT_META_TITLE] => Працай слаўны чалавек. Дзень Незалежнасці для Рамуальды Кучынскай з аграгарадка Стары Дворац – гэта не толькі галоўнае дзяржаўнае свята, але і дзень нараджэння
[ELEMENT_META_KEYWORDS] => Человек и его дело
[ELEMENT_META_DESCRIPTION] => Дзень Незалежнасці для Рамуальды Кучынскай з аграгарадка Стары Дворац – гэта не толькі галоўнае дзяржаўнае свята, але і дзень нараджэння Праўда, Рамуальда Казіміраўна трохі старэйшая за слаўную дату вызвалення нашай зямлі ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў – у гэтым годзе яна адзначыць 80-гадовы юбілей.
[ELEMENT_PAGE_TITLE] => Працай слаўны чалавек. Дзень Незалежнасці для Рамуальды Кучынскай з аграгарадка Стары Дворац – гэта не толькі галоўнае дзяржаўнае свята, але і дзень нараджэння
)
[FIELDS] => Array
(
[TAGS] =>
)
[PROPERTIES] => Array
(
[VIDEO] => Array
(
[ID] => 4
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Видео
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => VIDEO
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => F
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] => mpg, avi, wmv, mpeg, mpe, flv, mp4
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Видео
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[DONT_SHOW] => Array
(
[ID] => 6
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Не отображать в верхней карусели на главной
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => DONT_SHOW
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => C
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[VALUE_ENUM_ID] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Не отображать в верхней карусели на главной
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[AUTHOR] => Array
(
[ID] => 7
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Автор
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => AUTHOR
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => S
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Автор
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[WATERMARKER] => Array
(
[ID] => 8
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Водяной знак
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => WATERMARKER
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => F
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] => jpg, gif, bmp, png, jpeg, webp
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Водяной знак
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[WATERMARKER_PREV] => Array
(
[ID] => 9
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Водяной знак в превью
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => WATERMARKER_PREV
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => F
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] => jpg, gif, bmp, png, jpeg, webp
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Водяной знак в превью
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[DONT_SHOW_LIST] => Array
(
[ID] => 11
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Не отображать в карусели с разделами на главной
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => DONT_SHOW_LIST
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => C
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[VALUE_ENUM_ID] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Не отображать в карусели с разделами на главной
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[MAIN_SECTION] => Array
(
[ID] => 12
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Главный раздел
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => MAIN_SECTION
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[VALUE_ENUM_ID] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Главный раздел
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[PHOTOGRAPHER] => Array
(
[ID] => 13
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Фотограф
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => PHOTOGRAPHER
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => S
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Фотограф
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[NASHE_VIDEO] => Array
(
[ID] => 14
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Наше видео
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => NASHE_VIDEO
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => S
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] => video
[USER_TYPE_SETTINGS] => Array
(
[BUFFER_LENGTH] => 10
[CONTROLBAR] => bottom
[AUTOSTART] => N
[VOLUME] => 90
[SKIN] =>
[FLASHVARS] =>
[WMODE_FLV] => transparent
[BGCOLOR] => FFFFFF
[COLOR] => 000000
[OVER_COLOR] => 000000
[SCREEN_COLOR] => 000000
[SILVERVARS] =>
[WMODE_WMV] => windowless
[WIDTH] => 400
[HEIGHT] => 300
)
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Наше видео
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[YOUTUBE_VIDEO] => Array
(
[ID] => 15
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Наше видео ютуб
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => YOUTUBE_VIDEO
[DEFAULT_VALUE] => https://www.youtube.com/embed/
[PROPERTY_TYPE] => S
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Наше видео ютуб
[~DEFAULT_VALUE] => https://www.youtube.com/embed/
)
[YES_WATERMARK] => Array
(
[ID] => 17
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Выводить водяной знак
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => YES_WATERMARK
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => C
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[VALUE_ENUM_ID] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Выводить водяной знак
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[YES_WATERMARK_PREV] => Array
(
[ID] => 18
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Выводить водяной знак превью
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => YES_WATERMARK_PREV
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => C
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[VALUE_ENUM_ID] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Выводить водяной знак превью
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[DETAIL_PICTERS_NEW] => Array
(
[ID] => 19
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Детальная картинка
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => DETAIL_PICTERS_NEW
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => F
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] => jpg, gif, bmp, png, jpeg, webp
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Детальная картинка
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
)
[DISPLAY_PROPERTIES] => Array
(
)
[IBLOCK] => Array
(
[ID] => 1
[~ID] => 1
[TIMESTAMP_X] => 05.09.2026 23:21:37
[~TIMESTAMP_X] => 05.09.2026 23:21:37
[IBLOCK_TYPE_ID] => news
[~IBLOCK_TYPE_ID] => news
[LID] => s1
[~LID] => s1
[CODE] => corporate_news_s1
[~CODE] => corporate_news_s1
[API_CODE] =>
[~API_CODE] =>
[REST_ON] => N
[~REST_ON] => N
[NAME] => Новости
[~NAME] => Новости
[ACTIVE] => Y
[~ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[~SORT] => 500
[LIST_PAGE_URL] => /news/
[~LIST_PAGE_URL] => /news/
[DETAIL_PAGE_URL] => #SITE_DIR#/news/#SECTION_CODE_PATH#/#ELEMENT_CODE#/
[~DETAIL_PAGE_URL] => #SITE_DIR#/news/#SECTION_CODE_PATH#/#ELEMENT_CODE#/
[SECTION_PAGE_URL] => #SITE_DIR#/news/#SECTION_CODE_PATH#/
[~SECTION_PAGE_URL] => #SITE_DIR#/news/#SECTION_CODE_PATH#/
[CANONICAL_PAGE_URL] => https://beresta.by/news/corporate_news_s1/
[~CANONICAL_PAGE_URL] => https://beresta.by/news/corporate_news_s1/
[PICTURE] =>
[~PICTURE] =>
[DESCRIPTION] =>
[~DESCRIPTION] =>
[DESCRIPTION_TYPE] => text
[~DESCRIPTION_TYPE] => text
[RSS_TTL] => 24
[~RSS_TTL] => 24
[RSS_ACTIVE] => Y
[~RSS_ACTIVE] => Y
[RSS_FILE_ACTIVE] => N
[~RSS_FILE_ACTIVE] => N
[RSS_FILE_LIMIT] =>
[~RSS_FILE_LIMIT] =>
[RSS_FILE_DAYS] =>
[~RSS_FILE_DAYS] =>
[RSS_YANDEX_ACTIVE] => N
[~RSS_YANDEX_ACTIVE] => N
[XML_ID] =>
[~XML_ID] =>
[TMP_ID] => c0e792eea55f78fdf2f56a185b80509e
[~TMP_ID] => c0e792eea55f78fdf2f56a185b80509e
[INDEX_ELEMENT] => Y
[~INDEX_ELEMENT] => Y
[INDEX_SECTION] => Y
[~INDEX_SECTION] => Y
[WORKFLOW] => N
[~WORKFLOW] => N
[BIZPROC] => N
[~BIZPROC] => N
[SECTION_CHOOSER] => L
[~SECTION_CHOOSER] => L
[LIST_MODE] =>
[~LIST_MODE] =>
[RIGHTS_MODE] => S
[~RIGHTS_MODE] => S
[SECTION_PROPERTY] => N
[~SECTION_PROPERTY] => N
[PROPERTY_INDEX] => N
[~PROPERTY_INDEX] => N
[VERSION] => 1
[~VERSION] => 1
[LAST_CONV_ELEMENT] => 0
[~LAST_CONV_ELEMENT] => 0
[SOCNET_GROUP_ID] =>
[~SOCNET_GROUP_ID] =>
[EDIT_FILE_BEFORE] =>
[~EDIT_FILE_BEFORE] =>
[EDIT_FILE_AFTER] =>
[~EDIT_FILE_AFTER] =>
[SECTIONS_NAME] => Разделы
[~SECTIONS_NAME] => Разделы
[SECTION_NAME] => Раздел
[~SECTION_NAME] => Раздел
[ELEMENTS_NAME] => Элементы
[~ELEMENTS_NAME] => Элементы
[ELEMENT_NAME] => Элемент
[~ELEMENT_NAME] => Элемент
[FULLTEXT_INDEX] => N
[~FULLTEXT_INDEX] => N
[EXTERNAL_ID] =>
[~EXTERNAL_ID] =>
[LANG_DIR] => /
[~LANG_DIR] => /
[SERVER_NAME] => beresta.by
[~SERVER_NAME] => beresta.by
)
[SECTION] => Array
(
[PATH] => Array
(
[0] => Array
(
[ID] => 7
[~ID] => 7
[CODE] => chelovek-i-ego-delo
[~CODE] => chelovek-i-ego-delo
[XML_ID] =>
[~XML_ID] =>
[EXTERNAL_ID] =>
[~EXTERNAL_ID] =>
[IBLOCK_ID] => 1
[~IBLOCK_ID] => 1
[IBLOCK_SECTION_ID] =>
[~IBLOCK_SECTION_ID] =>
[SORT] => 500
[~SORT] => 500
[NAME] => Человек и его дело
[~NAME] => Человек и его дело
[ACTIVE] => Y
[~ACTIVE] => Y
[DEPTH_LEVEL] => 1
[~DEPTH_LEVEL] => 1
[SECTION_PAGE_URL] => /news/chelovek-i-ego-delo/
[~SECTION_PAGE_URL] => /news/chelovek-i-ego-delo/
[IBLOCK_TYPE_ID] => news
[~IBLOCK_TYPE_ID] => news
[IBLOCK_CODE] => corporate_news_s1
[~IBLOCK_CODE] => corporate_news_s1
[IBLOCK_EXTERNAL_ID] =>
[~IBLOCK_EXTERNAL_ID] =>
[GLOBAL_ACTIVE] => Y
[~GLOBAL_ACTIVE] => Y
[IPROPERTY_VALUES] => Array
(
[SECTION_META_TITLE] => Человек и его дело
[SECTION_META_KEYWORDS] => Новости
[SECTION_META_DESCRIPTION] =>
[SECTION_PAGE_TITLE] => Человек и его дело
[ELEMENT_META_TITLE] => Человек и его дело
[ELEMENT_META_KEYWORDS] => Новости
[ELEMENT_META_DESCRIPTION] => .
[ELEMENT_PAGE_TITLE] => Человек и его дело
)
)
)
)
[SECTION_URL] => /news/chelovek-i-ego-delo/
[META_TAGS] => Array
(
[TITLE] => Працай слаўны чалавек. Дзень Незалежнасці для Рамуальды Кучынскай з аграгарадка Стары Дворац – гэта не толькі галоўнае дзяржаўнае свята, але і дзень нараджэння
[BROWSER_TITLE] => Працай слаўны чалавек. Дзень Незалежнасці для Рамуальды Кучынскай з аграгарадка Стары Дворац – гэта не толькі галоўнае дзяржаўнае свята, але і дзень нараджэння
[KEYWORDS] => Человек и его дело
[DESCRIPTION] => Дзень Незалежнасці для Рамуальды Кучынскай з аграгарадка Стары Дворац – гэта не толькі галоўнае дзяржаўнае свята, але і дзень нараджэння Праўда, Рамуальда Казіміраўна трохі старэйшая за слаўную дату вызвалення нашай зямлі ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў – у гэтым годзе яна адзначыць 80-гадовы юбілей.
)
)
03.07.2020
Працай слаўны чалавек. Дзень Незалежнасці для Рамуальды Кучынскай з аграгарадка Стары Дворац – гэта не толькі галоўнае дзяржаўнае свята, але і дзень нараджэння
Дзень Незалежнасці для Рамуальды Кучынскай з аграгарадка Стары Дворац – гэта не толькі галоўнае дзяржаўнае свята, але і дзень нараджэння. Праўда, Рамуальда Казіміраўна трохі старэйшая за слаўную дату вызвалення нашай зямлі ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў – у гэтым годзе яна адзначыць 80-гадовы юбілей. Але можна сказаць, што ўсё сваё свядомае жыццё для яе гэты дзень быў напоўнены не толькі віншаваннямі з нагоды яе асабістага свята, але і ўсеагульнай радасцю ад таго, што беларускі народ дабіўся свайго вызвалення і незалежнасці.
Нарадзілася Рамуальда Кучынская (у дзявоцтве Іядкоўская) 3 ліпеня 1940 года ў вёсцы Вялікія Ёдкавічы. Яе бацькі, Казімір Геранімавіч і Ядзвіга Францаўна, выхоўвалі траіх дзяцей: акрамя Рамуальды ў сям’і падрастала яе старэйшая сястра Ванда і малодшы брат Станіслаў. Жыццё ў той час і так было нялёгкім, а тут пачалася яшчэ і Вялікая Айчынная вайна.
- Падзеі тых часоў я амаль не помню, - гаворыць Рамуальда Казіміраўна, - вядома ж, была яшчэ зусім малым дзіцём. Але адзін эпізод назаўсёды застаўся ў памяці: як немцы забілі дзеда. Мой бацька на вайну не пайшоў, бо быў хворы, мы жылі ўсе ў адной хаце: наша сям’я, дзед і бацькаў брат. Я не магу сказаць дакладна, колькі мне тады было гадоў, можа, трохі больш за тры, але помню, што дзед глянуў у акно, потым кінуўся бегчы, і на гародзе яго немцы застрэлілі. За што яго забілі, я не ведаю, магчыма, яны забіралі нешта з гаспадаркі, а ён не даваў, бо і конь, і карова ў нас былі тады.
Пасля гэтага ўсю нашу сям’ю немцы арыштавалі і трымалі ў турме ў Індуры. Брат Станіслаў быў яшчэ зусім маленькі, мама расказвала што сушыла яму пялёнкі ў сябе на целе. А майго бацьку немцы вельмі моцна збілі, ён доўга хварэў і пасля вайны хутка памёр.
Нялёгкімі былі і першыя пасляваенныя гады. Рамуальда Казіміраўна пайшла ў школу ў Вялікіх Ёдкавічах, але закончыла толькі шэсць класаў і стала працаваць: сям’я пачала будаваць свой дом і патрэбна была любая капейка. Спачатку яна працавала ў паляводстве, а потым стала даяркай - даіла кароў на ферме ў Малых Ёдкавічах.
- Як пачынала працаваць, 14 кароў трэба было рукамі падаіць, - успамінае Рамуальда Казіміраўна, - а потым яшчэ на заняткі ў вячэрнюю школу бегчы. Але маладыя былі, здаровыя, працы не баяліся. Калі я закончыла вячэрнюю школу, старшыня калгаса Іосіф Кузьміч паставіў мяне загадчыцай на гэтую ферму. Калектыў у нас быў харошы, дружны, разам не толькі працавалі, але і дні нараджэння кожнай даяркі адзначалі, усе святы. Ферма наша была заўсёды ў перадавіках, а я ў 1970 годзе медаль “За доблесную працу” атрымала - за захаванне цялят, бо не было падзяжу ў мяне ніколі - ні як даяркай, ні як загадчыцай працавала. Бывала, што і яйкі з дома насіла цялятам, каб мацнейшыя былі, даглядалі іх, як дзяцей.
З канторы прыходзілі, прапаноўвалі мне ісці далей вучыцца, хацелі мяне ў Ваўкавыск у тэхнікум накіраваць, але я замуж пайшла. Праўда, перад гэтым паспела яшчэ курсы трактарыста-машыніста закончыць, прыязджалі да нас выкладчыкі з Бераставіцкага СПТВ-37, на мехмайстэрнях з намі займаліся, нават стыпендыю плацілі.
Рамуальда Казіміраўна дастае пасведчанне трактарыста-машыніста і ўсміхаецца:
- На трактары навучылася ездзіць, але не працавала, а вось суседка, з якой я вучылася, стала трактарысткай.
У 1972 годзе Рамуальда Казіміраўна выйшла замуж і пераехала ў Стары Дворац. Дакладней, не ў саму вёску, а на хутар да мужа, гэта месца і цяпер так называюць - хутар Кучынскіх. Муж, Здзіслаў Кучынскі, быў ужо старэйшым хлопцам, яму пад сорак гадоў падбіралася. Яго бацькі памерлі, і ён застаўся адзін на хутары, а там была немалая гаспадарка, і востра адчувалася патрэба ў жаночых руках. Таму пасля знаёмства яны хутка пажаніліся, і Рамуальда Казіміраўна стала гаспадыняй на даволі вялікім хутары, 65 сотак зямлі там было. Таму на работу яна адразу не пайшла, займалася гаспадаркай. У 1973 годзе нарадзілася дачка Данута, у 1976 годзе – сын Эдуард. А паміж імі быў яшчэ Янак, які памёр пасля нараджэння. Але сямейнае жыццё Рамуальды Кучынскай не было доўгім: у 1977 годзе трагічна загінуў муж, разбіўся на матацыкле.
- Эдзіку ў той час толькі год і тры месяцы было, а Дане тры годзіка, - уздыхае Рамуальда Казіміраўна. - Гэта былі самыя цяжкія гады ў маім жыцці. Дзіцячага садка тады не было яшчэ, дзяцей не было з кім пакінуць, добра, што людзі тады былі дружныя, у бядзе не пакінулі, дапамагалі і з дзецьмі, і з гаспадаркай.
Калі адкрыўся дзіцячы сад, мяне запрасілі працаваць загадчыцай комплексна-прыёмнага пункта ад Дома быту ў Старым Дворцы, там я адпрацавала гадоў сем.
Гэты перыяд працоўнай дзейнасці Рамуальды Кучынскай адзначаны званнем “Ударнік камуністычнай працы”, якое яна атрымала ў 1982 годзе – за выкананне і перавыкананне планаў паслуг.
- На прыёмныя пункты размяркоўвалася прадукцыя Дома быту, і нам трэба было яе рэалізоўваць, - расказвае Рамуальда Казіміраўна. – Можна было свайму насельніцтву прадаваць, а можна было шукаць і іншыя месцы збыту. Я наладзіла адпраўку нашай прадукцыі ў Сібір, Якуцію, адпраўляла пасылкамі праз пошту нашы дываны, адзенне, абутак, у адказ атрымала шмат пісем з падзякамі, бо людзі там грошы мелі, а вось тавараў не было. Праца была цікавай, але цяжкай для мяне з дзецьмі: трэба было часта ў Вялікую Бераставіцу ездзіць са справаздачамі і на сходы розныя. А я пакуль карову падаю, дык і на аўтобус спазнюся. Таму вырашыла змяніць працу і пайшла працаваць вагаўшчыком. На цэнтральных вагах у Старым Дворцы ўжо да самай пенсіі і працавала. Праз іх праходзіла і зерне, і сянаж, і сена, і кармавыя буракі. У летнюю пару бывала, што і да часу-двух ночы на працы затрымлівалася, пакуль усё пераважу. Але мне ўжо было лягчэй, бо дзеці падрасталі, дапамагалі мне, а яшчэ маці мая да мяне пераехала жыць, дык таксама добрая падтрымка была.
У 55 гадоў Рамуальда Казіміраўна выйшла на пенсію, але без працы не сядзела. Завяла дзве каровы, цялят, свінаматкі трымала, здавала малако дзяржаве.
Яна і цяпер яшчэ, нягледзячы на ўзрост, стараецца нешта зрабіць на гаспадарцы.
- Але цяпер гаспадары тут маладыя, - усміхаецца жанчына. - Сын Эдзік пабудаваў у Гродне кватэру, але там не прыжыўся, вярнуўся дадому, займаецца цяпер рамонтам, правёў ацяпленне, ваду ў дом, жыву цяпер з усімі выгодамі. Ён любіць на зямлі працаваць, вінаград пасадзіў, клубніцы, маліны, буякі, возера выкапаў, сваю рыбу завялі. Вядома, нявестка больш агародам займаецца, але і я дапамагаю. Дзеці залатыя ў мяне, на кожным кроку дапамагаюць, дачка з мужам і ўнукамі з Бераставіцы часта прыязджае, і сын побач. У маладзейшыя гады нагаравалася, а цяпер жыву і жыццю радуюся.
Ірына МІКЛАШ, фота аўтара
